Арнайы әдістемелермен оқытуды ұйымдастыру
Математика сабағында логикалық ойлауды дамыту: ойынның рөлі
Бүгінгі таңда жалпы білім беретін орта мектеп — жаңа қоғамның, болашақтың мектебі. Ол оқушының жеке тұлға ретінде қалыптасуына жағдай жасап, саналы мәдениетке бағытталған, бәсекеге қабілетті ұрпақ тәрбиелеуі тиіс. Оқушының жан-жақты дамуы — ел ертеңінің берік негізі.
Қазақстан Республикасының «Білім туралы» заңында білім беру жүйесінің басты міндеттері ретінде білім бағдарламаларын меңгеруге жағдай жасау, жеке адамның шығармашылық, рухани және дене мүмкіндіктерін дамыту, адамгершілік пен салауатты өмір салтының берік негіздерін қалыптастыру, жеке тұлғаның дамуына мүмкіндік беру арқылы парасатты байыту көрсетіледі.
Үлгерімі төмен оқушылар және ПДТ мәселесі
Ғылыми деректерге сүйенсек, жалпы білім беретін мектептерде үлгерімі төмен оқушылардың елеулі бөлігі психикалық дамуы тежелген (ПДТ) балалар қатарынан болуы мүмкін. К. С. Лебединская, В. И. Лубовской және басқа да дефектолог-зерттеушілер еңбектерінде жасы бірдей болғанымен, балалардың психикалық дамуы әртүрлі болатыны, яғни интеллектуалдық қабілеттері жас ерекшелігіне әрдайым сай келмейтіні атап өтіледі.
Негізгі қиындықтар
Танымдық үдерістер
- зейіннің тұрақсыздығы
- есте сақтау деңгейінің төмендігі
- ойлау операцияларының баяулығы
- кеңістікте бағдарлаудың әлсіздігі
Оқу мінез-құлқы және эмоциялық жағдай
- сабақта белсенділіктің төмендігі
- тапсырманы ересек көмегінсіз орындауда қиналу
- оқу, жазу және есептеуде жиі қателесу
- тез шаршау, өз-өзін төмен бағалау, өз күшіне сенімсіздік
Сонымен қатар ПДТ балалардың сөздік қоры әдеттегі балалармен салыстырғанда шамамен 20–30% төмен болуы мүмкін. Бұл тапсырмаларды түсіну мен орындауда қосымша қиындық туғызады.
Арнайы қолдау: түзете-дамыта оқыту сыныптары
Қазіргі таңда елімізде арнайы білім беруді қажет ететін балалар үшін арнайы мектептер, сондай-ақ жалпы мектептердің құрамында арнайы сыныптар ашылуда. Түзете-дамыта оқыту сыныптарына әртүрлі биологиялық және әлеуметтік себептер әсерінен (орталық жүйке жүйесі қызметінің жетілмеуі, соматикалық әлсіздік, педагогикалық қараусыздық) оқу мен мектепке бейімделуде қиындық көретін оқушылар қабылданады.
Психологиялық түзете-дамыту жұмыстарының негізгі принциптері
- Баланың жеке тұлғалық ерекшеліктерін анықтау.
- Шаршап кетпеуін қадағалау.
- Оқу әрекетін ойын түрінде ұйымдастыру.
- Сыныптан тыс тәрбие сағаттарына қатыстыру.
- Ойын дағдыларын оқу әрекетіне көшіру.
- Арнайы әдістемелермен оқытуды ұйымдастыру.
- Жыл сайынғы диагностика нәтижелерін салыстырып, даму динамикасын бақылау.
Оқыту-тәрбиелеу үдерісіндегі міндеттер
- 1. Білім, білік, дағдыларды меңгерту және дамыту; оқуға дайындығын қамтамасыз ететін психофизиологиялық мүмкіндіктерді қажетті деңгейге дейін жетілдіру.
- 2. Балалардың ой-өрісін дамыту.
- 3. Оқу қажеттілігін қалыптастыру.
- 4. Әлеуметтік-адамгершілік мінез-құлықты қалыптастыру.
- 5. Баланың дамуын жан-жақты және жүйелі бақылау.
- 6. Даму мүмкіндіктеріне сәйкес интеллектуалдық біліктілікті қалыптастыру.
- 7. Баланың жалпы даму деңгейін көтеру және қолдау.
- 8. Жағымды әлеуметтік орта қалыптастыру.
Әдістемелік ұйымдастыруға арналған ұсыныстар
ПДТ балаларды оқыту-түзету процесінде әдістемелік нұсқауларды сауатты және жүйелі ұйымдастыру маңызды. Төмендегі жұмыс түрлеріне басымдық берген жөн:
Сабақ барысындағы қолдау
- Жалпы білім беру пәндерінде және арнайы сабақтарда әр баламен жеке жұмыс жүргізу.
- Қажудың алдын алу үшін ақыл-ой және тәжірибелік әрекеттерді алмастырып отыру.
- Көрнекілік пен дидактикалық материалдарды қызықты әрі эстетикалық тұрғыда ұсыну.
Тіл мен оқу дағдысын дамыту
- Баланың білім алу іскерлігін белсенді ету және сөйлеуін дамытуға бағытталған әдістерді қолдану.
- Оқу бағдарламасының нақты бөлігін меңгеруге дайындық жұмыстарын жүргізу.
- Қоршаған орта туралы білімін кеңейту және дағдыны күнделікті жағдайда бекіту.
Оқуда және оқудан тыс уақыттағы барлық әрекеттердің дер кезінде, жағдайға сай және үздіксіз түзетілуі — нәтижеге жеткізетін негізгі шарттардың бірі.
Автор туралы мәлімет
Талас ауданы әкімдігі білім бөлімінің Мынатай Қыстаубайұлы атындағы орта мектебі, математика пәні мұғалімі — Рысбаева Тұрсынкүл Стамбакиевна.