Жеңіске желікпе
Екінші дүниежүзілік соғыс: қасірет, рух және естелік
Екінші дүниежүзілік соғыс — адамзат тарихындағы ең ірі әрі ең қасіретті кезеңдердің бірі. Оның зардабы жанды түршіктіреді: қанға боялған дала, аңыраған ана, жетім қалған бала. Бірақ дәл осы алапат жылдарда халықтың рухы мен намысы сыналып, ерлікке толы оқиғалар ұрпақ жадында мәңгі қалды.
Бұл жазбада Ұлы Отан соғысы жылдарындағы Қазақстанның үлесі мен тарихи деректер жүйеленіп беріледі: фашизмнің басқыншылық жоспары, майдандағы шешуші шайқастар, қазақстандық жауынгерлердің ерлігі және соғыстың бағасы.
Тақырып пен мақсат
Тақырып
Қазақстан Ұлы Отан соғысы жылдарында
Негізгі ой
Ерлікті ұмытпау, тарихи шындықты ұғыну, фашизмнің адамзатқа әкелген зұлматын еске сақтау.
Білімділік
1418 күнге созылған сұрапыл соғыстың тарихи сабақтарын, фашизмнің күйреу себептерін және халық ерлігінің мәнін терең түсіну.
Тәрбиелік
Елін, жерін сүюге, отаншылдыққа, жауапкершілік пен бірлікке тәрбиелеу.
Дамытушылық
Соғыс материалдарын талдау, батырлар ерлігіне баға беру, қорытынды жасау дағдысын қалыптастыру.
Фашизмнің басқыншылық жоспары: «Барбаросса»
Германияның КСРО-ға қарсы «қауырт соғыс» стратегиясы — «Барбаросса» жоспары 1940 жылғы 18 желтоқсанда бекітілді. Жоспардың негізгі бағыттары үш топқа бөлінді:
Солтүстік бағыт
Теңіз порттарын басып алып, Шығыс Пруссиядан Даугавпилс–Псков–Ленинград бағытымен жылжу.
Орталық бағыт
Смоленск арқылы Мәскеуге ұмтылу — соғыс қимылдарының шешуші өзегі ретінде қарастырылды.
Оңтүстік бағыт
Батыс Украина мен Днепр арқылы Киевті алу, экономикалық маңызды аумақтарды иемдену.
Басқару құрылымдары (1941)
- 23 маусым: Баскомандование Ставкасы, төрағасы — С. К. Тимошенко.
- 10 шілде: Жоғарғы командование Ставкасы, төрағасы — И. В. Сталин.
- 30 маусым: Мемлекеттік қорғаныс комитеті, төрағасы — И. В. Сталин.
Қазақстан — майданның арсеналы
Соғыс жылдарында Қазақстан майданның ірі тірек аймағына айналды. Елдің ұраны бір болды: «Бәрі де майдан үшін, бәрі де Жеңіс үшін!» Экономика соғыс талабына сай қайта құрылып, өндіріс пен еңбек ресурстары қорғанысқа жұмылдырылды.
Жұмылдыру
Майданға шамамен 1 200 000 адам аттанды.
Мәні
Қазақстанның адами және өндірістік әлеуеті майдан қажеттілігін өтеуге бағытталды, бұл Жеңіске жетудің маңызды факторына айналды.
Шешуші шайқастардағы қазақстандықтар
Қазақстандық жауынгерлер ірі операциялар мен қорғаныс шептерінде табандылық танытты. Төменде негізгі бағыттар жүйеленіп берілді.
Мәскеу үшін шайқас
Құрамалар
316-атқыштар дивизиясы (Панфилов атындағы, кейін 8-гвардиялық), 312-атқыштар дивизиясы.
Тұлғалар
Б. Момышұлы, Т. Тоқтаров, М. Ғабдулин, Р. Амангелдиев.
Уақыты
1941 ж. қыркүйек–қазан айларындағы қорғаныс кезеңі ерекше аталады.
Ленинград үшін шайқас
310 және 314-дивизиялар шайқасты. Ерлік көрсеткендер қатарында: С. Баймағамбетов, Әлия Молдағұлова, Мәншүк Мәметова.
Сталинград үшін шайқас
Құрамалар
29 және 38-дивизиялар.
Уақыты
1942 ж. 17 шілде — 1943 ж. 2 ақпан.
Тұлғалар
Н. Әбдіров, Қ. Сыпатаев.
Берлин операциясы және Жеңіс
Берлин операциясына 2,5 миллионға жуық әскер, 41 600 зеңбірек, 6 250 танк, 7 500 ұшақ қатысқан деген дерек келтіріледі. Операция 1945 ж. 16 сәуірде басталып, 1945 ж. 2 мамырда Жеңіске ұласты.
Қаһармандықтың нышанына айналған есімдердің бірі — Рақымжан Қошқарбаев.
Кеңес Одағының Батырлары туралы дерек
Мәтінде шамамен 500-ге жуық Кеңес Одағының Батыры, оның ішінде 98-і қазақ екені айтылады. Сондай-ақ Бауыржан Момышұлына Батыр атағының 1990 жылы берілгені көрсетіледі.
Ерлікке бастайтын интерактив: «Сіз кімсіз?»
Тарихты тірілтудің бір жолы — тұлға тағдырын таныту. Төмендегі тапсырмаларда соғыс қаһармандары қысқаша сипатталып, оқырманнан (немесе оқушыдан) кім екенін табу ұсынылады.
Сипаттама
Жуалы ауданының Көлбастау ауылында туған, 316-атқыштар дивизиясында қолбасшылық еткен, Мәскеу үшін шайқаста 207 рет ұрысқа кірген, әскери академияны бітірген қазақ.
Жауабы: Б. Момышұлы
Сипаттама
Өртке оранған ұшағын жау танкілерінің шоғырына бағыттап құлатқан, Қарағанды өңірінен шыққан Кеңес Одағының Батыры.
Жауабы: Нүркен Әбдіров
Сипаттама
Алматы жастары 1943 жылы желтоқсанда өз қаржысына жасатып тапсырған ұшақты басқарған; әуе шайқасында жаудың 37 ұшағын жойған.
Жауабы: С. Д. Луганский
Сипаттама
«Майданға жіберетін ағам да, апам да жоқ, сондықтан менің өзімді жіберуіңізді өтінемін» деген өтінішімен ел жадында қалған қаһарман қыз.
Жауабы: Мәншүк Мәметова
Сипаттама
Сталинград түбінде жау дзотын кеудесімен жауып, А. Матросов ерлігін қайталаған батыр.
Жауабы: Сұлтан Баймағамбетов
Сипаттама
Қолына граната алып, танк астына түсу арқылы ерлік жасаған Кеңес Одағының Батыры.
Жауабы: Әбу Досмұхаметов
Жеңістің бағасы: ұмытылмас қасірет
Жеңіс қымбатқа түсті. Соғыс миллиондаған тағдырды талқандады, елдің қалалары мен ауылдарын күйретті. Мәтінде келтірілген деректер бойынша:
- 1710 қала күл-талқан болды.
- 70 мыңнан астам ауыл мен деревня өртелді.
- 18 502 зауыт пен фабрика жойылды.
- Жүздеген мың өндіріс және инфрақұрылым нысандары істен шықты.
- Адам шығыны туралы деректе шамамен 27 миллион адамның қаза тапқаны айтылады.
Естеліктің мәні
Соғыс жесірлікті көбейтті, балаларды жетім қалдырды, тұтас бір буынның өмірін жалмады. Сондықтан фашизмнің қылмысы ұмытылмайды: ескерткіштер орнатылып, тарихи жады сақталуы — бейбіт өмірдің құнын ұғындырудың бір жолы.
Біздің тілек бір: келер ұрпақ адамзат баласы мұндай қайғы-қасіретті енді ешқашан көрмесін.