Қазақша рефераттар

Карлаг лагерь тұтқындарының естелігі

Сабақ туралы мәлімет

Мұғалім

Маңғыстау облысы, Ақтау қаласы, мектепке дейінгі шағын орталығы және гимназия сыныптары бар №28 жалпы білім беру орта мектебінің тарих пәні мұғалімі — Қиянова Илаш Қалымқызы.

Сабақ тақырыбы

Қазақстан аумағындағы кеңестік еңбекпен түзету лагерлері (Карлаг, Алжир, Степлаг).

Сабақ форматы

  • Типі: топпен жұмыс
  • Әдісі: ауызша баяндау, сұрақ-жауап
  • Көрнекіліктер: Қазақстан картасы, қазақ зиялыларының суреттері, презентация

Сабақтың мақсаты

Білімділік

  • Сталинизмнің орнығуын, жазалау шараларының күшеюін түсіндіру.
  • Халық қасіреті тақырыбын ашып көрсету.
  • Қазақстандағы еңбекпен түзеу лагерлерінің тарихына шолу жасау.

Дамытушылық

  • 1930-жылдар оқиғаларын және саяси өмірдегі өзгерістерді дұрыс бағалап, тұжырым жасауға үйрету.
  • Дереккөздер мен зерттеулерді өз бетінше оқып, пайдалануға дағдыландыру.
  • Қоғамдық құбылыстарды салыстырып, айырмашылықтарын ажыратып, қорытынды жасау қабілетін дамыту.

Тәрбиелік

  • Өткенді ұмытпауға, әділетсіздікке төзбеуге баулу.
  • Туған жерге сүйіспеншілікті арттыру.
  • Халық қамын ойлаған тұлғалардың ісін үлгі ету.

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

Оқу құралдарын тексеру, түгендеу.

II. Жаңа сабақ

  1. 1 Жаңа сөздерге түсінік беру.
  2. 2 1937–1938 жылдардағы жаппай жазалау шаралары.
  3. 3 Қазақстан аумағындағы еңбекпен түзеу лагерлері.
  4. 4 Карлаг, Алжир, Степлаг.

Негізгі ұғымдар мен терминдер

Бюрократия

Қоғам мүшелеріне белгілі бір артықшылықтар беретін, өкімет аппараты арқылы іске асатын басқару жүйесі; шенеунік билігі.

Репрессия

Мемлекеттік органдар қолданатын жазалау шаралары.

Геноцид

Белгілі бір ұлтты, этносты немесе діни топты толық не жартылай жоюға бағытталған қылмыс.

Тоталитаризм

Әрбір азаматтың және қоғам өмірінің барлық саласы мемлекет тарапынан толық бақылауға алынатын саяси құрылыс түрі.

ГУЛАГ

Лагерьлердің Бас басқармасы.

Кіріспе: 1937–1938 жылдардағы жаппай қуғын-сүргіннің алғышарттары

1936 жылғы 5 желтоқсанда Кеңестердің Жалпыодақтық VIII төтенше съезінде жаңа сталиндік Конституция қабылданды. Осы кезеңде КСРО-да бюрократиялық орталықтандыру күшейіп, социализм тоталитарлық, казармалық сипат алды. Елде сталиндік саясат орнығып, жазалау органдарының қызметі кеңейді.

Нәтижесінде жеке адам құқықтары аяққа басылып, пікір айтқан немесе ұсыныс білдірген азаматтар «халық жауы» ретінде айыпталып, қудалауға ұшырады. 1937–1938 жылдары жаппай қуғын-сүргін репрессия және геноцид сипатындағы саясатқа ұласты.

Кілтті идея

Қазақстан бір кезеңде «лагерлер өлкесіне» айналып, еңбекпен түзеу жүйесі қоғам өміріне ауыр із қалдырды.

Топпен жұмыс: Карлаг (Қарағанды еңбекпен түзеу лагері)

1-тапсырма: Карлагтың құрылуы мен мақсаты

Карлаг — ерекше режимді Қарағанды еңбекпен түзеу лагері. Ол 1930 жылы құрылды. Лагерь Қарағанды облысының Тельман, Жаңаарқа және Нұра аудандары аумағында орналасты.

1930 жылдан бастап Карлаг аумағы кеңейіп, 1940 жылы жалпы көлемі 1 млн 780 мың гектар жерді қамтыды.

Карлагты құрудағы негізгі мақсаттардың бірі — қарқынды дамыған Орталық Қазақстандағы өндіріс ошақтарын (Қарағанды көмір бассейні, Жезқазған мен Балқаштағы мыс қорыту комбинаттары) қамтамасыз ететін ірі азық-түлік базасын қалыптастыру еді. Өнеркәсіпті құру мен дамыту үшін де жұмыс күші қажет болды.

Маңызды деректер

  • Карлаг Орталық Қазақстанның елсіз, ашық даласында құрылды.
  • 1930-жылдардың басында тұтқындар саны шамамен 37 мың адамға жетті.
  • Қамауға алынғандардың арасында 4 жасқа дейінгі 980 бала да болды; олар лагерь жанындағы балалар үйінде тәрбиеленді.
  • Тұтқындардың негізгі бөлігі ауыл шаруашылығына тартылды.

2-тапсырма: Тұтқын естеліктері және адам тағдыры

1937–1938 жылдары адамдар көптеп атылды. Қарағанды кеңшарлары арасындағы шекаралық лагерьде перзентхана орналасқан еді. Оның маңында балалар зираты болған. Нәрестелердің бір бөлігі бір жасқа жетпей шетінеп отырған.

Карлаг бөлімшелеріндегі лагерь зираттарының нақты орындары бүгінге толық сақталмаған. Зираттардың бір бөлігі су қоймаларын салу кезінде су астында қалған.

Жерлеу тәртібінен үзінді (естелік мазмұны бойынша)

  • Бір шұңқырға бірнеше мәйіт жерленген.
  • Әр мәйіттің аяғының бас бармағына нөмір жазылған қаңылтыр байланған.
  • Моланың бұрышына нөмірі бар ағаш қада қағылып, ол нөмір өлім актісіне енгізілген.

Карлаг — Отан тарихындағы ұмытылмас, ауыр беттердің бірі. Үйінді төбешікке айналған молалар мен үрей ұялатқан лагерь орындары талай адамның ауыр бейнет пен төзгісіз тауқымет шеккенін еске салады. Көптеген қалалар мен зауыттар тұтқындар күшімен бой көтерді. Соның бірі — Қарағанды қаласы.

Ескерту

Бастапқы мәтінде «Толық нұсқасын жүктеу» және «Қазақстанда ауыл шаруашылығын күшпен ұжымдастыру» деген жолдар келтірілген, бірақ мазмұны толық берілмеген. Егер сол бөлімдердің мәтінін жіберсеңіз, осы жазбаға бірізді түрде енгізіп, құрылымын сақтап өңдеп беремін.