Тәрбие жүйесінің тиімділік өлшемі
Тәрбие жұмысының мақсаты
Мектептегі тәрбиенің басты міндеті — оқушылардың бойына рухани-адамгершілік қасиеттерді қалыптастыру, оларды дербес өмір сүруге үйрету. Сонымен бірге жалпыадамзаттық құндылықтарды меңгерген, шығармашыл, іскер, бәсекеге қабілетті, түрлі мамандықты игеруге дайын әрі өмірлік күрделі мәселелерді жылдам шеше алатын азамат тәрбиелеу маңызды.
Неге тиімділік өлшемдері қажет?
Тәрбие жұмысының нәтижелі болуы — қолданылатын әдістердің, тәсілдердің және құралдардың өзара үйлесіміне байланысты. Бұл компоненттер мақсатқа жүйелі түрде жеткізіп, оқушының мінез-құлқы мен қоғамдық ортадағы әрекетін орнықтыруға көмектеседі.
Тәрбие әдістері
Тәрбие әдісі — оқушылардың тұлғалық қасиеттерін қалыптастыруға бағытталған тәрбиеші мен тәрбиеленушінің өзара байланысты педагогикалық жұмыс тәсілдері. Мұғалім әдістерді тәрбиенің мақсаты мен мазмұнына, балалардың жас және дара ерекшеліктеріне, сондай-ақ тәрбиелік деңгейіне қарай іріктейді.
I. Адамгершілік сананы қалыптастыру
Құндылық, көзқарас, сенім қалыптастыруға бағытталған ықпалдар.
II. Іс-әрекет пен қоғамдық тәртіпті қалыптастыру
Әдет пен дағдыны нақты әрекет арқылы орнықтыратын әдістер.
III. Ынталандыру
Тәртіпке және белсенді әрекетке қызықтыру, жігерлендіру жолдары.
IV. Бақылау және өзін-өзі бақылау
Мінез-құлық пен әрекетті бақылау, ұйымдастыру және өзін-өзі бағалауды дамыту әдістері.
Әдістердің ықпалы
Әдістер оқушыларға қоғамдағы тәртіп ережелерін меңгеруге, адамдармен дұрыс қарым-қатынас орнатуға, жағымды тәжірибені қабылдауға көмектеседі. Қоғамдағы әлеуметтік-экономикалық өзгерістер тәрбие мақсаты мен мазмұнына әсер етіп, әдістер жүйесін де жаңартуды талап етеді.
Тәрбие тәсілдері
Тәрбие тәсілдері — әдістің бір бөлігі, яғни нақты жағдайға сай қолданылатын ықпал ету қадамдары.
Негізгі тәсілдер
- Тәрбие мақсаттары мен міндеттерін, оларға жету жолдарын ұсыну
- Ақпараттық-ағартушылық
- Бағдарлау іс-қызметі
- Қарым-қатынас және бағалау тәсілдері
Қарым-қатынас тәсілі: тәжірибелік үлгі
Қарым-қатынас тәсілі балалар мен ересектердің бірлескен іс-әрекеті кезіндегі байланысқа негізделеді және оқушылардың қоғамдық мінез-құлық нормаларын игеруіне көмектеседі. Оқушылар тәртіп ережелері жөніндегі ақпаратты топта, сыныпта, мектепте бірлесіп құрастырып, оны төменгі және жоғары сынып оқушылары, мұғалімдер, ата-аналар мен басқа ересектер арасында жетілдіреді.
Өткізілген тәрбие сағаттары
- «Сәлем түзелмей — әлем түзелмейді»
- «Әдепті бала — арлы бала»
Нәтиже
Оқушылар ересектермен жақын қарым-қатынас кезінде сөйлеу әдебін сақтаудың маңызын түсініп, әдептілік мәдениетінің негізгі қырларын меңгере түсті.
Тәрбие құралдары
Тәрбие құралдары — оқушылардың адамдық қасиеттерін қалыптастыруға ықпал ететін, мұғалім мен баланың санасына тәуелсіз материалдық және рухани ресурстар.
Іс-әрекет түрлері
Ойын, еңбек және өзге де тәжірибелік әрекеттер.
Заттық орта
Ойыншықтар, оқу құрылғылары, электронды есептегіш құралдар.
Мәдениет
Өнер, қоғам өмірі, рухани және материалдық құндылықтар.
Ақпарат кеңістігі
Бұқаралық ақпарат құралдары және педагогикалық ықпал ету ресурстары.
Нәтижені бағалау және бақылау
Тәрбие жұмысының нәтижелерін оқушылардың мінез-құлқы мен іс-әрекетін, сондай-ақ өзін-өзі тәрбиелеуін педагогикалық бақылау арқылы анықтауға болады. Педагогикалық бақылау — тәрбиелілік деңгейін айқындауға арналған әдіс.
Қолданылатын тәсілдер
- Ауызша және жазбаша сауалнама
- Тестілер
- Тәрбиелік мақсаттағы шығармалар
- Өзін-өзі сендіруге үйрету
- Оқушы іс-әрекетіне жан-жақты талдау жасап, қорытынды шығару
Мақсат
Оқушының педагогикалық-психологиялық ерекшеліктерін тану, дамыту және тәрбиелік ықпалдың тиімділігін нақты деректер арқылы бағалау.
Педагогикалық-психологиялық талаптар
-
1
Оқушылардың жас және дара ерекшеліктерін зерттеп, оқу-тәрбие процесін бала дамуының заңдылықтарына сүйене отырып ұйымдастыру.
-
2
Тәрбие процесінің үздіксіз әрі кешенді сипатын ескеру.
-
3
Педагогтердің жеке бас мәдениеті мен еңбек мәдениетінің жоғары деңгейде болуы.
Қорытынды
Тәрбие жұмыстарын жүргізуде әдістерді, тәсілдерді және құралдарды бірлікте қолдану — тәрбиелік ықпалдың тиімділігін арттырады. Бұл бірлік оқушылардың білімін, іскерлігі мен дағдысын тереңдетіп, оларды қоғамдық өмірге және еңбекке баулиды, адамгершілік тәжірибесін байытады.