Ағаштың түрлері
Технология, 6-сынып
Ағашты көркемдеп өңдеу. Геометриялық ою
Ағашты көркемдеп өңдеу — табиғи материалдың сұлулығын ашып, тұрмыстық заттарға да, сәулеттік бөлшектерге де мән беретін дәстүрлі қолөнер. Бұл бөлімде ағаш оюының тарихына, ағаш түрлеріне және ою тәсілдерінің негізгі бағыттарына қысқаша шолу жасаймыз.
Ағаш оюдың тарихы
Ағаш оюы халық ауыз әдебиетінде, көне өлеңдер мен мысалдарда жиі аталып, тұрмыспен тығыз байланыста дамыған өнер ретінде ерекшеленеді. Ағаш үйлердің сәндік өрнектері арқылы шеберлер өз үйіне, туған жеріне деген ықылас пен құрметін көрсеткен.
Дәстүрлі ортада ағаш оюларымен үйдің шатыры, терезе жақтаулары, табалдырық, есік және қақпа безендірілген. Бүгінде ата-бабадан қалған ою-өрнек мұрасы тек тоқымамен шектелмей, сәулет пен сәндік-қолданбалы өнерде кең қолданылады.
Табиғат сыйы болған ағаш адам өміріне үнемі серік: үй жабдықтары, шана, ағаш ойыншықтар, қасық, ұршық секілді бұйымдардың көбі ағаштан жасалған. Орал, Ресей және Сібір өңірлерінде ағаш ою дәстүрлері ғасырлар бойы жиналған салт-ғұрыптармен байып, өзіндік мектепке айналған.
Ағаштың көркемдік оюы: Оңтүстік Орал тәжірибесі
Оңтүстік Оралда ағаштың көркемдік оюы күнделікті өмірге кеңінен енгізілген. Ағаш ою шеберлерінің еңбегі өз маңызын жоғалтпай, керісінше, сәндік және мәдени құндылығы жоғары бағыт ретінде танымал бола түсуде.
Бұл өңірдің қалалары мен ауылдарында ағаш оюын жиі кездестіруге болады. Сонымен қатар Челябі облысында жыл сайын өтетін Бажов атындағы халық шығармашылығы шаралары дәстүрдің сабақтастығын дәлелдейді.
Ағаштың түрлері
1) Жұмсақ ағаштың бағалы түрлері
- Жөке
- Тал
- Көктерек
- Терек
- Талшын
2) Жапырақты ағаштың бағалы түрлері
- Қайың
- Қарағаш
- Ильм ағашы
3) Қатты жапырақты ағаш түрлері
- Емен
- Бук
- Үйеңкі
- Платан
- Самшит
4) Қатты жеміс-жидек ағаш түрлері
- Алма
- Алмұрт
- Шие
- Қызыл шие
- Шетен
- Жаңғақ
5) Жұмсақ қылқанды ағаш түрлері
- Шырша
- Майқарағай
- Қарағай
- Самырсын
6) Қатты қылқанды ағаш түрлері
- Арша
- Балқарағай
- Тис
- Кипарис
7) Шет жерлік (экзотикалық) ағаш түрлері
- Махагони
- Макаре
- Мовинга
- Белинга
- Эбен ағашы
- Секвойя
- Палисандр
Ою түрлері
Скульптуралық (мүсіндік) ою
Мүсіндік немесе көлемді ою — жартылай бедер түрінде де, толық көлемде де орындалатын тәсіл. Мұнда ою нысаны жан-жағынан көрінетіндей етіп өңделіп, ағаштан мүсін бейнесі жасалады.
Ойып жасалатын ою
Бұл тәсілдің негізгі белгісі — қажетті бөлікті ойып алып, суреттің айқын бедерін шығару. Орындау ережелері салыстырмалы түрде жеңіл болғандықтан, үйренушілерге, соның ішінде балаларға да қолайлы.
Геометриялық ою
Геометриялық ою — технологиялық жағынан тиімді әрі кең тараған әдістердің бірі. Оның мәні — нақты өлшеммен қайталанып отыратын композициялық элементтерді (сызықтар, үшбұрыш, ромб, ойықтар) жүйелі түрде орындау.
Негізгі ерекшелік: қайталанатын ырғақ, дәлдік және таза ойық.
Бедерлі ою
Бедерлі ою — жазық бетке көтеріңкі немесе ойыңқы бедер түсіру арқылы орындалатын көркем өңдеу тәсілі. Бұл әдіс өрнекке көлем мен айқындық беріп, бұйымның көркемдік әсерін күшейтеді.