Димаш аға
Жамбыл облысы, Шу ауданы, Қонаев ауылы, Төле би атындағы орта мектебі
Қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі: Мақашева Нұрзия Сағындыққызы
Мақсаты
- Оқушыларға қазақ елінің біртуар азаматы Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев туралы жан-жақты түсінік қалыптастыру.
- Кемеңгер тұлғаның мемлекетке және халқына сіңірген еңбегін, ерлігін, қажырлы саясатын үлгі ету.
- Оқушылар бойына халқымыздың құндылықтарын сіңіріп, отансүйгіштікке тәрбиелеу.
Көрнекіліктер
Фотоматериалдар
Д. А. Қонаевтың суреттері
Ғылыми мұра
Ғылыми еңбектері, естеліктері
Баспасөз
Мақалалар, деректі материалдар
Бейнематериал
Видеолар, әндер, бейнесюжеттер
Кіріспе сөз
12 қаңтар — еліміздің біртуар азаматы, есімі ауылымызға ардақ болып берілген Дінмұхамед Ахметұлы Қонаевтың туған күні. Осы атаулы күнге орай ұйымдастырылған «Елін танытқан ер» атты тәрбие сағатына қош келдіңіздер!
Әр дәуірде өз заманына лайық кемеңгер тұлғалар өмір сүреді. Қазақ тарихында болмысы бөлек, терең білімімен, ақыл-парасатымен дараланған тұлғалардың бірі — Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев.
Ол халқына адал, ұлтқа қадірлі, мемлекет ісінде ұстанымы берік азамат болды. Тәуелсіздік таңында елмен бірге қуанып, келешекке сенім артты: «Ту жығылмасын, туды ұстаған ұл жығылмасын» деп халыққа ақ тілегін білдірді. «Болашақ — жастардікі, ақиқаттан аттауға болмайды» деген ойы бүгін де өзекті.
«Таулар алыстаған сайын асқақтай береді» деген сөз бар. Елге еңбегі сіңген азаматтардың қадірі де уақыт озған сайын айқындала түседі. Бүгін — биік парасат пен асыл адамгершіліктің үлгісін көрсеткен ұлы тұлғаны сағына еске алатын күн.
Бейнематериал: «Дін аға» әні
Видео №1 — естелік ән арқылы тұлғаның рухани бейнесін ашу.
1-жүргізуші: Ұлы Димашты бола ма ұмытуға? Ол — кемеңгер, ғажайып ұлы тұлға! Жалғыз өзі жарады қапас күнде, ұлан-байтақ даланы көркейтуге.
Өмірбаяны
Туған жылы мен туған жері
1912 жылы 12 қаңтарда Верный қаласында (қазіргі Алматы) қызметкер отбасында дүниеге келді.
Әкесі
Меңліахмет Жұмабайұлы (1886 ж.т.). Алматы облысында ауылшаруашылық және сауда мекемелерінде еңбек етті. Қазақ және орыс тілдерінде оқып-жаза алатын сауатты болған.
Анасы
Зәуре Байрқызы — үй шаруасында болып, бала тәрбиесімен айналысқан.
Білім жолы
1930 жылы Алматыдағы №14 орта мектепті бітірді. 1931–1936 жылдары Қазақстан өлкелік комсомол комитетінің жолдамасымен Мәскеудегі Түсті металл институтында оқыды.
Еңбек жолы
1-жүргізуші: «Өшпейді ғой, өлмейді ғой ұлы еңбек, елің барда мәңгі бақи еленбек…»
1936–1939
Институтты үздік бітіріп, тау-кен инженері мамандығын алды. Балқаш мыс қорыту комбинатының Қоңырат руднигінде еңбек етті: бұрғылау станогының машинисі, цех бастығы, бас инженер, рудник директоры қызметтерін атқарды.
1939 және соғыс жылдары
Екінші дүниежүзілік соғыс жылдарындағы тыл жұмысын ұйымдастыруда іскерлігімен танылды. «Алтайполиметалл» комбинаты бас инженерінің орынбасары, Лениногор кен басқармасының директоры болды. 1939 жылы КОКП мүшелігіне қабылданды.
1942–1952
Қазақ КСР Министрлер Кеңесі төрағасының орынбасары қызметін атқарды. Осы кезеңде Қазақстан ғалымдарының сенімімен Қазақ КСР Ғылым академиясының академигі әрі президенті болып сайланды.
1955–1960
Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің төрағасы.
1960–1986
Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің Бірінші хатшысы.
Ел басқарған жылдар: даму және өзгеріс
1955–1986 жылдар аралығында Қазақстан экономикасының өсімі айтарлықтай артты: деректер бойынша, экономика 7 есеге дейін ұлғайған. Мыңдаған елді мекен пайда болып, 68 жұмысшы кенті мен 43 қала салынды. Халық саны өсіп, республика әлеуеті күшейді.
Видео №2 — Н. Назарбаевтың Д. Қонаев туралы пікірі (бейнесюжет).
Тұлғаға берілген бағалар: танымал адамдардың пікірлері
Қонаевтың адамдық болмысы мен азаматтық ұстанымын тек өз еліміз ғана емес, өзге елдердің де танымал тұлғалары жоғары бағалады. Төмендегі дәйексөздер — соның айғағы.
«Жұрттың ішіне пышақ айналмайды, Қонаевтың ішінде ерттеулі ат айналып жүре береді».
«Мен бүгін зор тұлғамен қауыштым. Ол терең саясаткер, халықтар даналығын толық меңгерген адам. Ол — КСРО-ның сирек кездесетін тұлғасы».
«Дінмұхамед — нағыз дос деген сөз!»
«Шынын айтайын, Қонаевқа тең келетін адамды көрмедім. Оған теңіздей сүйкімділік, жарқыраған даналық, таңқаларлық сана, шалқыған қайырымдылық, көңілді болмыс тән еді».
«Қонаев — ұлттың ары мен намысы! Қонаев — ұлттың рухы мен иманы! Қонаев — қазақтың қанағат мектебі, адалдықтың өлшемі».
«1993 жылдың 22 тамызында бір дәуір көшкендей болып, дүниеден Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев өтті. Халықтың Димекеңе берген бағасы — мәйітін Кеңсайға апара жатқан күллі жолға гүл шашуы еді».
Арнау өлеңдер
Д. А. Қонаевқа арналған өлең-жырлар — халық ықыласының, құрметінің көрінісі. Төменде тәрбие сағатында ұсынылатын арнаулар тізімі берілді:
- Марат Ысқақ — «Қонаевқа»
- Лидия Карасева — «Товарищу Д. А. Конаеву»
- Каримолда Латипов — «Димаш аға»
- Абдықалық Мустафин — «Дорогой Димаш Ахметович»
- Ділдәкүл Қуандықова — «Абыз атам»
- Владимир Ташнеков — «Посвящение Д. Кунаеву»
Тарихи сәт: Желтоқсан және уақыт сыны
Дінмұхамед Ахметұлы Қонаевтың еңбегі көзі тірісінде де жоғары бағаланды: оған КСРО-ның ең жоғары марапаттарының бірі — Социалистік Еңбек Ері атағы үш рет берілді, Ленин орденімен сегіз рет марапатталды.
Алайда уақыттың күрделі кезеңдері де болды: кей тұстарда оның еңбегін жоққа шығаруға ұмтылған көзқарастар көрініс тапты. Соған қарамастан, Қонаевтың Қазақстанның іргесін бекітіп, әлеуетін арттыруға қосқан үлесі — тарих алдында айқын.
Видео №3 — «Қонаев және Желтоқсан» (бейнесюжет).
Желтоқсан оқиғасына байланысты арнайы жазылған «Қарабауыр қасқалдақ» әні тыңдалады (орындаушы: Аружан).
Ақиқат алдындағы тазалық: «Тергеуші» оқиғасы
Ел аузында сақталған деректердің бірі — Кремльдің арнайы тапсырмасымен келген тергеуші Калиниченконың Қонаевты ұзақ тексеріп, қандай қысым көрсетсе де айып таба алмауы. Ақырында оның таңғы шықтай таза, биік болмысына көзі жетіп, кешірім сұрағаны айтылады.
Осы оқиғаға байланысты Рафаэль Ниязбек ақынның «Тергеуші» өлеңі тыңдалады.
Қарапайымдылық пен қайырымдылық үлгісі
Жеке адамға қамқорлық
Көзі тірісінде жеке адамдарға жасаған жақсылығы мен шапағаты туралы естеліктер көп айтылады.
Қарапайым өмір салты
Өмірінің соңына дейін жеке үйі, саяжайы болмағаны, кей кездері жекеменшік көлігі де болмағаны оның мінезіндегі ұстамдылықты танытады.
Мұраның мәңгілігі
«Жақсының аты өлмейді, ғалымның хаты өлмейді» — Қонаевтың жазба мұрасы мен өнегесі ұрпаққа бағдар.
Видео №4 — «Заманның заңғар тұлғасы» (бейнесюжет).
Видео №5 — «Жаңа ән» (бейнематериал).
Өмірден өтуі және халық жадындағы орны
Елдің сый-құрметіне бөленген Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев 1993 жылдың 22 маусымында Алакөл жағасындағы демалыс үйінде жүрек талмасынан кенеттен дүниеден өтті. Бірақ оның аты әр қазақтың жүрегінде ән болып жатталып, өнеге болып қала бермек.
Қорытынды ой
Дінмұхамед Ахметұлы Қонаевтың есімі жылдар өткен сайын айқындала түседі. Бүгінде Қазақстанның көптеген қалаларында Димекеңнің аты берілген көшелер, мектептер, жоғары оқу орындары бар. Оның атын иеленген жас ұрпақ өсіп келеді — олар Қонаевтың ғибратты өмірін ұмытпайды.
Бүгінгі ұрпақ өз Отанының шынайы патриоты болуды осы ұлы тұлғадан үйреніп, елінің адал азаматы болады деген сенім бар. Тәрбие сағатының түп мақсаты — осы.
Музыкалық қорытынды
«Отаным, Атамекенім» деп соққан жүрек үнін әнмен жеткізу: хор орындауында «Атамекен».
1-жүргізуші: Батыр ұл есімдері сақталады, жыр болып жүректерге жатталады. Ғасырдан ғасырларға аңыз етіп, ұрпағы мәңгі бақи мақтанады.