Қазақша рефераттар

Конституциялық құқық

Пәні

Құқық негіздері

Сыныбы

10

Сабақ тақырыбы

§ 1. Қазақстан Республикасының конституциялық құқығы туралы түсінік және оның мәні

Сабақтың мақсаты

Білімділік

Оқушыларға конституциялық құқық ұғымы, оның қайнар көздері мен нормалары туралы жүйелі түсінік беру.

Тәрбиелік

Заңды үнемі сақтайтын, құқықтық мәдениеті жоғары тұлға ретінде заңға қайшы әрекет жасамауға тәрбиелеу.

Дамытушылық

Төменгі сыныптарда алған білімді еске түсіріп, оны жаңа тақырыппен байланыстыру арқылы конституциялық құқық нормалары мен қайнар көздерін талдай білу дағдысын дамыту.

Оқыту ресурстары мен форматы

Көрнекілігі

Тірек сызбалар.

Әдісі

Тірек сызбаларды пайдалана отырып түсіндіру, өзара белсенділікті арттыру.

Түрі

Аралас сабақ.

Сабақтың барысы

1) Ұйымдастыру кезеңі

  • Сәлемдесу.
  • Сабаққа дайындығын тексеру.
  • Оқушылардың назарын сабаққа аудару.

2) Үй тапсырмасын тексеру

  1. Азаматтардың негізгі міндеттері қандай?
  2. Салық төлеушілердің міндеттері қандай?
  3. Азаматтардың Отан қорғау міндеті нені білдіреді?

3) Білімді жан-жақты тексеру

Қайталау сұрақтары арқылы бұрынғы білімнің деңгейін анықтау және негізгі ұғымдарды нақтылау.

4) Жаңа сабаққа дайындық

Сабақтың тақырыбы мен мақсатын хабарлау, оқу міндеттерін айқындау, назарды негізгі мәселелерге шоғырландыру.

Жаңа тақырыпты түсіндіру

Сабақ жоспары

  1. Конституциялық құқық.
  2. Конституциялық-құқықтық нормалар.
  3. ҚР конституциялық құқығының қайнар көздері.

1) Конституциялық құқық: ұғымы және мәні

Конституциялық құқық — Қазақстан Республикасының қолданыстағы құқығының жетекші саласы. Ол еліміздің қоғамдық және мемлекеттік құрылысының негіздерін, жеке адамның құқықтық жағдайын, мемлекеттік және жергілікті өзін-өзі басқару органдарының құқықтық мәртебесін бекітетін маңызды құқықтық нормалар жиынтығын қамтиды.

Конституциялық құқық, ең алдымен, қоғам мен мемлекет құрылысын айқындайтын негізгі қағидаттарды орнықтырады. Бұл қағидаттарда мемлекеттің сапалық сипаттамалары — басқару нысаны мен мемлекеттік құрылым түрі, егемендік, биліктің халыққа тиесілі болуы, сондай-ақ қоғамның саяси, экономикалық және әлеуметтік салалары қызметінің жалпы негіздері көрініс табады.

Негізгі акцент

ҚР конституциялық құқығының мәні — қоғам мен мемлекет құрылысын, адамның құқықтық мәртебесінің негіздерін және мемлекеттік әрі жергілікті өзін-өзі басқару органдарының құқықтық жағдайын айқындайтын маңызды қоғамдық қатынастарды реттеу.

Конституциялық құқықтың тәсілдері

Конституциялық құқық тәсілдері — конституциялық-құқықтық нормалардың қоғамдық қатынастарға және сол қатынастарға қатысушыларға құқықтық ықпал ету тәсілдері мен құралдарының жиынтығы.

Құқық беру әдісі

Конституциялық-құқықтық қатынасқа қатысушыларға құқықтарды бекіту және беру.

Рұқсат ету әдісі

Субъектінің құқықтық норма шегінде өз қалауынша әрекет етуіне мүмкіндік беру.

Міндеттеу әдісі

Құқық субъектісіне белгілі бір міндеттерді жүктеу.

Тыйым салу әдісі

Құқық субъектілеріне заңсыз әрекеттерді жасауға тыйым салу.

2) Конституциялық-құқықтық нормалар

Конституциялық-құқықтық нормалар — мемлекет белгілейтін, маңызды қоғамдық қатынастарды реттейтін жалпыға бірдей міндетті тәртіп ережелері.

Ерекшеліктері

  • Реттелетін қоғамдық қатынастардың мазмұны мен маңызымен ерекшеленеді.
  • Ең маңызды нормалар Конституцияда — мемлекеттің Негізгі заңында — көрініс табады.
  • Құрылымдық ерекшеліктерімен сипатталады.

Норманың құрылымы

Гипотеза

Норма қай жағдайларда күшіне енетінін көрсетеді.

Диспозиция

Құқық субъектілерінің жүріс-тұрыс ережелерін бекітеді.

Санкция

Ықпал ету шараларын айқындайды; алайда конституциялық-құқықтық нормаларда ол тек жекелеген жағдайларда ғана кездеседі.

Нұсқаудың сипатына қарай

  • Құқық беретін нормалар — көзделген әрекеттерді жүзеге асыру құқығын бекітеді.
  • Міндеттейтін нормалар — субъектінің өз әрекетін норма талаптарына сай үйлестіру міндетін бекітеді.
  • Тыйым салатын нормалар — белгілі бір әрекеттерді жасауға тыйым салады.

3) ҚР конституциялық құқығының қайнар көздері

Қазақстан Республикасы конституциялық құқығының қайнар көздері — конституциялық-құқықтық нормаларды қамтитын қолданыстағы нормативтік-құқықтық актілердің жиынтығы.

Нормативтік актілердің негізгі түрлері

  • 1995 жылғы 30 тамызда республикалық референдумда қабылданған Қазақстан Республикасының Конституциясы.
  • Конституцияда көзделген мәселелер бойынша қабылданатын конституциялық заңдар (мысалы, «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» және т.б.).
  • Заңдар — конституциялық құқық нормалары көрініс табатын кең тараған нысан (мысалы, ҚР Азаматтық кодексі, ҚР Еңбек кодексі және т.б.).
  • Конституциялық-құқықтық нормалар қамтылған Парламент пен оның палаталарының қаулылары.
  • Қазақстан Республикасы Президентінің конституциялық-құқықтық мәселелер бойынша жарлықтары.
  • Қазақстан Республикасы Үкіметінің, Конституциялық Кеңесінің, Жоғарғы Сотының және Орталық сайлау комиссиясының қаулылары.
  • Жергілікті өкілетті және атқарушы органдардың, аумақтық сайлау комиссияларының және т.б. шешімдері.

Тексеру және бекіту

Жаңа сабақты меңгергендігін тексеру

  1. Конституциялық құқық неліктен Қазақстан Республикасының қолданыстағы құқық салаларының жетекші саласы болып саналады?
  2. Конституциялық-құқықтық нормалардың негізгі ерекшеліктері қандай?
  3. Қазақстан Республикасының Конституциясы қашан қабылданды?

Жаңа материалды бекіту

  1. Қазақстан Республикасы конституциялық құқығының қайнар көздері дегеніміз не?
  2. Конституциялық құқық тәсілдеріне қандай әдістер жатады?

Үй тапсырмасы және бағалау

Үйге тапсырма

§ 1. Қазақстан Республикасының конституциялық құқығы туралы түсінік және оның мәні.

Бағалау

Оқушылардың жауаптары мен белсенділігіне қарай қалыптастырушы бағалау жүргізіледі.