Қазақша рефераттар

Мәншүк басқан баспалдақпен жүріп көрдік, суретке түстік

Қаңтардың қытымыр күндеріндегі сапар

М. Мәметованың 90 жылдығын атап өтуге орай тың деректер жинақтау мақсатында қаңтардың қытымыр аязды күндерінде колледж оқытушысы Сарсен Гүлжанат екеуіміз Батыс өңірге жол тарттық. Зерттеу жұмысын алдымен Ақтөбе облысынан бастадық.

Сапардың мақсаты

Мәншүк Мәметова туралы бұрын айналымға түспеген деректерді, құжаттарды, фотоматериалдарды жинақтау.

Сезім

Бейтаныс ортада жауапкершіліктің салмағын сезіндік, бірақ жергілікті жандардың жылы қабылдауы күдігімізді сейілтті.

Ақтөбе: М. Мәметова атындағы медициналық колледж

Ақтөбе қаласындағы М. Мәметова атындағы медициналық колледж бізді құшақ жая қарсы алды. Колледжге «Қос шынар» қоғамдық қорының жетекшісі Ғалымжан Байдербес бастап барды. Ол кісі 2011 жылдың мамырында Қызылорда өңірінде болып, М. Мәметова атындағы гуманитарлық колледж базасындағы тарихи естеліктерге куә болған еді. Сол тәжірибесі бұл сапарда да көп көмегін тигізді.

Колледж музейі: тірі тарихпен жүздесу

Медициналық колледж базасындағы М. Мәметова музейі өте жақсы жабдықталған екен. Экспозиция ішінде Невель қаласынан әкелінген Максим пулеметі, түрлі тарихи заттар, Мәншүктің соңғы шайқасын бейнелейтін диаграмма бар. Музей материалдарын көргенде көзіміз тоя қарап, бір сәт майдан шежіресіне кіріп кеткендей болдық.

  • Көшірме материалдар, брошюралар, фотосуреттер алынды.
  • Шағын болса да жаңа деректер табылып, қоржын толыға түсті.

Ықылас пен қолдау

Колледж директорының тәрбие ісі жөніндегі орынбасары Толыбаева Баян Сатыпалдықызы ұжымымызға деген ыстық ықыласын білдіріп, қолдағы материалдармен таныстырды. Ізгі тілегі мен жанашырлығы бізді бір марқайтып тастады.

Батыстың батыр қыздарына тағзым

Медколледжден кейін Ақтөбедегі №27 Ә. Молдағұлова атындағы көпсалалы мектеп-лицейіне бардық. Мұнда Әлия мен Мәншүкті қалай құрметтейтінін көріп, ерекше әсер алдық.

Жиналған деректер мен басылымдар

Әлия–Мәншүк музейінен (музей жетекшісі, тарихшы Турышева Ақгүл Берікқызы) және Мәншүкке қатысты қор материалдарынан бірқатар құнды дүниелер алынды. Бұл көшірмелер Мәншүк тұлғасын тереңірек тануға мүмкіндік берді.

  • «Аңызға айналған арулар» кітабы (Ұ. Қауыс, Ғ. Байдербес) және түрлі-түсті брошюралар.
  • Мақала көшірмелері: «Мәншүктің ата-анасы кім?» (Атамекен, №3, 1991), «Мен Мәншүкті төрт рет көрдім» (Тағзым, 20.09.2002), «Қайта тірілген қос ару» (Тағзым, 20.09.2002).
  • «Құрыштан құйғандай жан еді» (ҰОС ардагері Ахметқазы Болатовпен сұхбат) және жазушы Ә. Нұршайықов архивінен «Мәншүк туралы сөз» материалдары.

Үш күннің түйіні

Ақтөбедегі үш күндік жұмыс барысында М. Мәметова атындағы медициналық колледж ұжымының ұйымшылдығын, мәдениеті мен тәрбиелік бағытының биіктігін көрдік. Мәншүк атына лайық, өз ісінің шеберлері әрі елжанды азаматтар екенін іштей сүйсіне байқадық. Елге оралған соң, Гүлжанат екеуміз көрген-білгенімізді ұжымға, оқушыларға жарыса жеткізуге тырыстық.

Орал: зерттеудің жалғасы

Зерттеу жұмысымыз Орал қаласында жалғасты. Алдымен №27 М. Мәметова атындағы мектеп-лицейіне бардық. Мектеп директорының тәрбие ісі жөніндегі орынбасары Эльмира Баяшқызы Мұсағалиевамен тез тіл табысып, жұмысымыз жүйелі жүріп отырды.

Орал халқының қарапайымдылығы, қазақы болмысының сақталуы, қазақ тілін таза сөйлеуі көңілімізде қалды. Мәншүк есімі аталған сайын, жаңа дерек, құжат, сурет табылған сайын қуанып, суықты да, тоңғанымызды да ұмытып, қанаттана түстік.

Мектеп-лицей қорынан алынған құжаттар

  • Ә. Нұршайықовтың М. Мәметованың мемориалдық музейі директоры Ұрқия Ыбырашқызы Ершорееваға жазған хаттары.
  • Орал қалалық мәслихаты мен қала әкімінің №27 мектепке М. Мәметова есімін беру туралы шешімі (№26-7, 02.10.1997).
  • М. Мәметоваға Кеңес Одағы Батыры атағын беру туралы куәлік көшірмесі (23.12.1966).
  • М. Мәметованың 85 жылдығында түсірілген фотосуреттер.

Күләш Құрманғалиқызы Құрманғалиевамен сұхбат

Сонымен бірге №27 мектеп-лицейін 1996–2004 жылдары басқарған, қазір зейнет демалысындағы Күләш Құрманғалиқызы Құрманғалиевамен сұхбаттасудың сәті түсті. Ол кісінің жеке қорынан табылған материалдар біз үшін аса құнды болды.

Мұрағаттағы асыл дүниелер

  • Мәншүктің 2-сыныптағы фотосуреті.
  • Мәншүктің бөлесі Исатай Жауынбаевтың мемориалдық мұражай-үйіне келген сәтінен фото (директор Ұрқия Ыбырашқызы Ершореевамен бірге).
  • «Бөкей ордасына 210 жыл» тарихи энциклопедиясынан көшірмелер (Мәншүк Мәметова, Әмина Мәметова туралы беттер).
  • Әмина Мәметованың, Мәншүктің ағасы Қадір Алиевтің фотосуреттері және түрлі-түсті фотоальбомдар.

Жылы лебіз

Күләш Құрманғалиқызы біздің Қызылордадан қыстың қақаған күнінде іссапарға шығып, Мәншүктің ізі қалған өңірлерде зерттеу жүргізіп жүргенімізге таңырқап, батыл қадамымызға ризашылығын білдірді. Ол кісінің колледж директоры Ә. Ж. Әбдіхалықоваға ризашылықпен жазған тілек хаты жүрегімізге жылылық ұялатты. Сонымен қатар видеосұхбатымыз суық Оралдың ыстық сәлеміндей әсер қалдырды.

Мемориалдық мұражай: ерлікке тағзым

Орал қаласындағы Кеңес Одағының Батыры Мәншүк Мәметованың мемориалдық мұражайында зерттеуімізді жалғастырдық. Мұражай директоры Светлана Саржанқызы Бектеновамен сұхбаттасып, Мәншүктің туған-туыстары, өскен ортасы, алған тәрбиесі мен білімі, соғысқа аттанған сәттері, майдандағы ерлігі туралы кейінгі зерттеулер мен жинақталған материалдармен таныстық.

Басылымдар

  • «Ерлік мәңгі жасайды» (Орал, 2010) түрлі-түсті брошюрасы.
  • «Увенчанный славой и почетом...» (Уральск, 2011) түрлі-түсті брошюрасы.
  • «Солдатки минувшей войны» (Орал, 2010) түрлі-түсті брошюрасы.

Фото және құжаттар

  • Мәншүк фотосуреттері, соның ішінде Н. Назарбаевтың 2005 жылы Оралға келген сәтінен фото.
  • Мұражай экспонаттарының фотосуреттері: Мәншүктің сөмкесі, қамшысы, галстугы.

Ескерткіш және диорама

  • Мұражай ауласындағы Мәншүк ескерткіші (авторы — мүсінші Асылбек Ахметович Губашев, 2011).
  • Мәншүктің соңғы шайқасы диорамасының фотосуреттері.

«Соңғы шайқас» диорамасы: майданның тынысы

«Мәншүктің соңғы шайқасы» диорамасын көрген жан өзін қан майданның ортасында жүргендей сезінеді. Атыс-шабыс, қарша бораған оқ, танк пен пулемет үні, окоп ішіндегі қимыл, майдангерлердің дауысы сұм соғысты көз алдыңа әкеліп, батырдың бейнесін айқындай түседі. Бұл көрініс кейінгі ұрпаққа Жеңістің құнын еске салып тұрғандай әсер қалдырды.

Мәншүк оқыған мектеп: көзбен көрген белгі

Сұхбат барысында Светлана Саржанқызы бізге Мәншүктің 1932–1934 жылдары оқыған мектебіне баруға кеңес берді: ол жерде қазір ерекше білім беру қажеттіліктері бар балалар оқиды, Мәншүк отырған парта да, Мәншүк басқан баспалдақ та сақталғанын айтты. Естіген бойда сол мектепке асықтық.

1932–1934 жылдары Мәншүк оқыған I сатыдағы №4 мектеп — екі қабатты, шағын ғимарат. Алдында Кеңес Одағының Батыры Мәншүк Мәметоваға арналған мәрмәр тақта орнатылған. Мәншүкке арналған зал төрінде оның отырған партасы қойылыпты. Екінші қабатқа көтерілетін, Мәншүк басқан баспалдақты көргенде, тірі Мәншүкті көргендей толқыдық. Сол баспалдақпен жүріп көріп, естелік суретке түстік.

Суыққа берілмеген жігер

Ақтөбемен салыстырғанда Оралдағы жұмыс ауқымдырақ әрі қызығырақ болды. Күннің суықтығы да қайратымызды қайтара алмады: Мәншүк рухы, Мәншүк есімі, Мәншүк басқан топырақ бізді жігерлендіріп, алда атқарылар жауапты жұмыстарға деген ынтамызды бекіте түсті.

Түйін: алтын әріппен жазылған есім

Осы сапардан алған әсерімізді Ақұштап Бақтыгереева ақынның өлең жолдары айшықтайтындай:

Кешпестен алау сезімді,
Өштің сол ару қалпыңмен.
Ұмытпау үшін өзіңді,
Атыңды жаздық алтынмен.

Мәншүк атындағы оқу орнымыздың тарихына титтей болса да жаңа мәлімет қосамыз деген үмітпен, туған жерге сағынышпен оралдық.