Мағынасын айт
Ұйымдастыру кезеңі
Сабақты жағымды көңіл күймен бастаймыз. Оқушылардың назарын сабаққа шоғырландыру үшін қысқа психологиялық дайындық өткізіледі.
Психологиялық дайындық (өлең жолдары)
Жарқырап күн де шығады,
Айналаға нұр шашылды.
Қайырлы күн!
Біз көңілді баламыз,
Қайырлы күн!
Сәлемдесіп аламыз.
Әрбір адам?
Досым, сыныптасым.
Әрбір сабақ?
Үйрену, оқу, іздену.
Әрбір ісің?
Тірлік, тірек, адалдық.
Әрбір сөзің?
Шындық, бірлік, адалдық.
Ендеше, балалар, бүгінгі сабағымызға сәттілік тілейміз!
Жаңа материал: н және ң дыбыстары
Дыбыстау
Дыбыстарды кезектестіріп айтамыз:
Бақылау: дыбыстың сөздегі орны
Оқушылар мысалдар келтіреді. Сол арқылы н және ң дыбыстарының сөздің ортасында (ал н — кейде басында) кездесетіні анықталады.
Буынға бөлу және тасымалдау
Оқушылардың айтқан сөздерін буынға бөлеміз. Мысалы:
Дұрыс бөлу
қаң-бақ
Дұрыс бөлу
қо-ңыз
Есіңде болсын
Егер ң дыбысы екі дауыстының ортасында келсе, буынға бөлгенде ң келесі буынның басына өтеді. Түсінікті болуы үшін бірнеше сөзді тақтаға және дәптерге тасымалдап жазуға болады.
Дыбыстардың артикуляциялық ерекшелігі
Н дыбысы
Тіл ұшы қатысатын үнді дауыссыз.
Ң дыбысы
Қазақ тілінің төл дыбысы: үнді, мұрын жолды, тіл арты шұғыл дауыссыз. Қазақ тілінде сөз басында кездеспейді, жабық буында анық естіледі.
Жаттығулар мен тапсырмалар
129-жаттығу: сөздерді салыстыр
Сөздерді салыстыр. Мағынасын айт:
жұп
он — оң
жұп
тон — тоң
жұп
шын — шың
жұп
мен — мең
жұп
күн — күң
жұп
сен — сең
Қорытынды ой
Н мен ң дыбыстары ауысса, сөздің мағынасы өзгереді.
Көркем жазу: жұмбақ арқылы
Мұғалім жұмбақ айтады. Оқушылар жауабын тауып, сөздерді көркем етіп жазады.
1-жұмбақ
Менің бір жолдасым бар. Жолдас болғанда бір түрлі. Қайда барсам да қасымнан қалмайды. Менсіз ешқайда бармайды. Тұрсам тұрады, жүрсем жүреді, бірақ үндемейді. Жарықта қасымда жүреді, қараңғыда ғайып болады. Ол не?
Көлеңке
2-жұмбақ
Сені кішкентайыңнан жарық дүниеге әкеліп, өсіріп-баққан, еркелеткен, тамақ беріп, ұйықтатқан. Ол кім?
Ана
3-жұмбақ
Олар жабайы. Далада жүреді. Жыртқыш. Кейбірі қорегін өзі табады. Жүгіреді, секіреді. Ол не?
Аң
4-жұмбақ
Ас атасы. Оны жерге тастауға болмайды. Қиқымын шашпаңдар: жерде жатса қастерлеп, торғайларға тастаңдар. Ол не?
Нан
Көркем жазуға арналған сөздер
КӨЛЕҢКЕ АНА АҢ НАН
Шығармашылық тапсырма
Суреттегі заттардың атауын қате жібермей жаз:
Ойын: «Жасырынған сөз»
Берілген сөздердің кез келген буынын алып, жаңа сөз құрастыр.
- Қайың → сараң
- Қа-раң-ғы
- Шаңғы
130-жаттығу: өлеңді мәнерлеп оқы
Қаңбақ, жаңғақ, аң, шың, жең,
Жаңбыр, қайың, таң, тың, сең —
Ң-нан сөз жоқ басталған,
Ң-үлестен бос қалған.
Ң — тіл арты дыбысы.
131-жаттығу: Ң дыбысы бар сөздерді тап
Ң дыбысы бар сөздерді тауып, мағынасын айт және қатесіз жаз:
Өз бетінше жұмыс
Не?
- … ңаң
- аң … ңтолықтыр
- соң … ңтолықтыр
- қолаң …толықтыр
- сараңүлгі
Не істеді?
- … шаңдатты
- … бұлаңдады
- … жеңді
- … тоңды
Қандай?
- Те…біл
- Бойша…
- Қы…ыр
- Күре…
Оқушылар сөздерді ң әрпімен толықтырады.
Сергіту сәті және топтастыру
Сергіту өлеңі
Маң-маң басқан, маң басқан,
Шудаларын шаң басқан.
Төрт аяғын тең басқан,
Екі өркешін қом басқан.
Топтастыру
Негізгі ұғым: ТҮЙЕ. Оқушылар түйеге қатысты сөздерді топтастырады (слайд/сурет арқылы).
Сәйкестендіру және сөйлем құрастыру
Суреттегі заттардың атауын төмендегі сөздермен сәйкестендіріп, бірнеше сөйлем құрастыр:
Қоян
орғыды
Қоңырау
соғылды
Жайын
жүзді
Дөңгелек
дөңгеледі
Қорытынды және бағалау
Қорытынды сұрақтар
- Бүгінгі сабақта нені білдік?
- Н мен ң дыбыстарының айырмашылығы қандай?
- Дыбыс өзгерсе, сөз мағынасы қалай өзгереді?
Бағалау
Оқушылардың дыбыстарды дұрыс айтуы, буынға бөлуі, емлелік сауаттылығы, тапсырмаларды орындау белсенділігі бойынша бағаланады.
Назарда ұстайтын дағды
ң дыбысы сөз басында келмейді; буынға бөлгенде ережені сақтаймыз.