Қазақша рефераттар

Мылтықтың кері тебуі

Сабақ туралы

Сабақ тақырыбы

Атыс негіздері

Мақсаты

Оқушыларға атыстың негізгі ұғымдары мен заңдылықтарын түсіндіру.

Сабақ әдісі

Көрнекілік әдісі.

Материалдық жабдықталуы

  • Пневматикалық мылтық
  • Плакаттар: «Пневматикалық мылтықпен ату схемасы»
  • Плакат: «Мылтықтың кері тебу күшінің әрекеті»

Сабақ барысы

I. Кіріспе

4 минут
  • Сапқа тұру, сәлемдесу.
  • Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру.
  • Қауіпсіздік ережелерімен таныстыру.

II. Жаңа сабақ

25 минут

Қамтылатын сұрақтар

  • 1) Атыс
  • 2) Мылтықтың кері тебуі
  • 3) Оқтың траекториясы
  • 4) Оқтың құлдилауы
  • 5) Оқтың орта тию нүктесін анықтау

Атудың теориялық негіздері

Пневматикалық мылтықпен ату кезінде сығылған ауаның энергиясы пайдаланылады. Бұл энергия алдын ала сығылған ұрыстық серіппенің әсерінен поршеннің жылдам қозғалуынан пайда болып, ұңғы қорабындағы ауа камерасында қысым түзеді.

Ұрыстық серіппе ұңғыны рычаг тәрізді қайырғанда сығылады. Қысымдалған ауа ауа өткізгіш арқылы ұңғы арнасындағы оққа әсер етеді. Оқ ұңғы арнасымен шамамен 200 м/с² үдеумен қозғалады.

Оқ ұңғыдан шыққан сәтте ұңғы ішіндегі ауа қысымы күрт төмендеп, ауа толқыны пайда болады — бұл атыс дыбысы. Оқтың ұңғыдан шығар сәтіндегі жылдамдығы оқтың бастапқы жылдамдығы деп аталады.

Бастапқы жылдамдық неғұрлым жоғары болса, оқ соғұрлым алысқа әрі дәл ұшады. Қысым әсері алға және артқа бірдей бағытта тарайтындықтан, оқ алға, ал мылтық артқа жылжиды. Алайда оқ пен мылтықтың массалары әртүрлі болғандықтан, олардың жылдамдықтары да әртүрлі болады.

Массалар қатынасына мысал

Оқ массасы — 0,5 г, ал ИЖ-38 мылтығының массасы — 2800 г. Қатынасы: 2800 : 0,5 = 5600. Демек, мылтықтың артқа жылжу жылдамдығы оқтың жылдамдығынан 5600 есе кіші, яғни өте аз (шамамен 0,01 м/с).

Мылтықтың кері тебуі

Кері тебу — ату кезінде ұрыстық серіппенің, кейін ұңғы қорабының ауа камерасындағы сығылған ауаның әсерінен мылтықтың артқа қарай қозғалысы. Бұл күш оқ ұңғы арнасынан шыққанға дейін әсер етеді.

Атқыш кері тебу күшін мылтықтың дүмі тақалған иық арқылы қабылдайды. Алайда кері тебу бағыты мен иықтың қарсы итеру күші толық сәйкес келмейді. Соның нәтижесінде қаруды тік жазықтықта айналдыратын жұптасқан күш пайда болады да, ату кезінде ұңғы жоғары көтеріледі.

Кері тебу кезіндегі мылтықтың бұрылу бұрышы оның конструкциясына, массасына, ұстау тәсіліне, оқтың бастапқы жылдамдығына және басқа факторларға байланысты.

Оқтың ұшу траекториясы

Сыртқы баллистика — оққа оқ-дәрі газы немесе сығылған ауа әсері тоқтағаннан кейінгі оның қозғалысын зерттейтін ғылым. Оқ ұңғы арнасынан ұшып шыққаннан кейін инерциямен қозғалады.

Траектория — ұшу кезінде оқтың ауырлық орталығы жүріп өтетін қисық сызық. Ұшу барысында оққа ауырлық күші және ауа кедергісі әсер етеді: ауырлық күші оқты төмендетсе, ауа кедергісі оның жылдамдығын азайтады.

Ұшу нүктесі

Ұңғының ауыз бөлігінің ортасы; траекторияның басталу нүктесі.

Көтерілу нүктесі

Бағытталған қарудың ұңғы арнасы осінің жалғасы болып табылатын түзу сызық.

Көздеу нүктесі

Көздеу сызығы бағытталған нүкте.

Ауа кедергісінің күші едәуір үлкен және ол ауаның тығыздығына, оқтың ұшу жылдамдығына, түрі мен калибріне, сондай-ақ оқ бетінің жай-күйіне байланысты. Бұл күш жылдамдықты азайтып қана қоймай, оқты аударуға да ұмтылады, соның салдарынан оқтың ұшу тұрақтылығы төмендеп, жылдамдығы айтарлықтай бәсеңдеуі мүмкін.

Тұрақтандыру қағидасы

Ауа кедергісінің әсерін азайту үшін ұңғы арнасындағы тіліктер оқты өз осі бойымен жылдам айналдырады. Бұл айналу оқтың ұшуын тұрақтандырады.

III. Жаңа сабақты бекіту

12 минут

Сұрақ-жауап арқылы тақырыпты бекіту.

IV. Қорытынды

4 минут
  • Оқушылардың білімін бағалау.
  • Үй тапсырмасын беру және орындау бойынша нұсқаулық түсіндіру.