Қазақша рефераттар

Құрақ құрау әдісі

Айтжамал Пшенбаевна Ибраева

Сабақтың тақырыбы: Құрақ құрау әдісі (8-сынып).

Сабақтың түрі: Дамыта оқыту.

Сабақтың мақсаты

Құрақ құрау әдісін үйрету және құрақтың негізгі түрлерімен таныстыру.

Білімділік

Құрақтың тұрмысымыздағы орнын түсіндіру, көрпе мен жастықтың қажеттілігіне тоқталу.

Дамытушылық

Құрақ өнерін жетілдіруге бағыттау, шығармашылық ойлау мен жүйелеу дағдыларын дамыту.

Тәрбиелік

Әсемдікке баулу, заттарды қиюластыра білуге және үнемділікке тәрбиелеу.

Әдістері: зерттеу жүйелеу түсіндіру сұрақ-жауап

Пәнаралық байланыс

Геометрия, сызу, математика, дүниетану, бейнелеу өнері.

Құрақ құрау: мәні, тарихы және қолданылуы

Құрақ — мата қалдықтарынан жасалатын тұрмыстық бұйымдардың бірі. Қазақ тілінде «құрақ» сөзінің екі мағынасы бар: біріншісі — көл жағасында өсетін өсімдік, екіншісі — мата қиындысынан құрастырылып тігілетін бұйым. Екінші мағынасы тұрмыста кең тараған әрі үнемділіктің үлгісі: шығынсыз өнім жасау.

Шығу тарихынан қысқаша

  • Орыс тілінде құрақ құрау өнері «лоскутное шитьё» деп аталады және ол ертеден келе жатқан дәстүр.
  • Шығыста, Мысырда (Каир маңы) шамамен үш мың жыл бұрын тігілген құрақ бұйымдар табылған.
  • Ағылшын тілінде — patchwork, жапон халқында — сашико.
  • Америкада әртүрлі ұлт өкілдерінің мәдени ықпалы нәтижесінде құрақ құрау кең тараған.

Қазақ халқының қолөнері қайталанбас көркемдігімен және дәстүрлі әдістерімен ерекшеленеді. Көне бұйымдардағы өрнек нақышы адамды баурап, тарих тереңіне жетелейді. Шеберлердің қолынан шыққан дүниелер күнделікті тіршілікке қызмет етіп қана қоймай, сол дәуірдің мәдениетін айқындайтын құнды мұра ретінде сақталады.

Ел ішіндегі «Шеберді шілтерінен танисың», «Шебердің қолы ортақ» деген сөздер шынайы шеберлікке жету үшін дарын, білім, іскерлік және шыдамдылық қажет екенін аңғартады.

Құрақтың түрлері

Құрақтың 200-ден астам түрі бар. Ел ішінде кең тараған үлгілер:

төртбұрыш сегіз сай мүйіз құрақ қиықша үшбұрыш аққу шахмат торкөз гүл майда құрақ жұлдызша

Екі негізгі бағыт

  1. 1 Құрақ құрау (құрақ мозаикасы)
  2. 2 Жапсырмалау (аппликация)

Мұражайлардағы қолданыс

АҚШ, Германия, Швеция сияқты елдердің мұражайларында құрақ техникасымен орындалған бұйымдар коллекциялары бар. Қазақ тұрмысынан хабар беретін бірқатар бұйымдар Қастеев музейінде де сақталған.

Түстер үйлесімі мен композиция

Маталардың түсін үйлестіріп, геометриялық шешімін дәл тауып орналастыру арқылы қайталанбас колорит алуға болады. Құрақтан жасалған бұйымдар алуан түстерімен және ырғақты өрнек жүйесімен ерекше әсер қалдырады.

Жасалу жолдарының негізгі талаптары

  • Композицияны дұрыс орналастыру, симметрияны сақтау.
  • Түстердің үйлесуі, жарасымды болуы.
  • Геометриялық элементтерді қағазға түсіріп, өлшемдерінің бірдей болуын қадағалау.

Құрақтың тұрмыста қолданылуы

Құрақ құрау технологиясы тұрмыстық бұйымдарды дайындауда кең қолданылады:

  • жастық тыс
  • көрпе
  • дастарқан
  • майлық
  • ұстағыш қолғап
  • жапқыш
  • кілем
  • дорба
  • баскиім
  • киім
  • сувенир
  • сәнді сөмке, әмиян

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

Сыныпты сабаққа дайындау, құралдарды тексеру, қауіпсіздік ережелерін еске түсіру.

II. Жаңа сабақты түсіндіру

Шығу тарихы, құрақ түрлері, қолданылуы және құрақ құрау әдісі.

III. Сарамандық жұмыс

Қауіпсіздік ережесін (Қ.С.Е.) еске салу, кіріспе нұсқау беру және құрақ құрау технологиясын орындау.

1

Қандай өрнек құрастырсаң да, алдымен оның сызбасын қағаз бетіне түсіріп ал.

2

Матаның түс үйлесімін анықтау үшін түс таңдап, эскизін бояп көр.

3

Геометриялық пішіндерге үлгі қағаз дайындап, сол үлгімен матаны дәл өлшеп қиып ал.

4

Қиылған бөлшектерді өрнек бойынша ретімен тік: алдымен ортаңғы бөлік, кейін шеткі бөліктер.

Алдымен бұйымның жобасын сызамыз. Содан кейін жобаға сәйкес геометриялық пішіндерді түрлі-түсті қағаздан қиып, қатырма қағазға көрпеше тәрізді етіп дұрыс орналастырып, жапсырамыз. Нәтижесінде әсем, түрлі-түсті құрақ өрнегі шығады. Бұл бөлімде «Тырнақтар құрағын» құрастыруға арналған технологиялық картаны қолдануға болады.

IV. Сабақты бекіту

Оқушылардың түсінігін сұрақ-жауап арқылы тексеру және бағалау.

  1. 1 Қандай ұлттық құрақ түрлерін білесіңдер?
  2. 2 Құрақ дегеніміз не?
  3. 3 Құрақ түрлері қандай топқа бөлінеді?
  4. 4 Орыс тілінде құрақ құрау қалай аталады?
  5. 5 Ағылшын және жапон тілдерінде құрақ құрау қалай аталады?
  6. 6 Қандай құрақ бұйымдарын білесіңдер?

Әр ұлттың өзіне тән тілі, өнері, дәстүрі болады. Құрақ өнері туралы білім алдық. Қандай өнер болса да, оған шеберлікпен қатар технологияны білу, іскерлік пен ұқыптылық қажет.

Мақал

«Көңілсіз жұмыс — өнімсіз. Көңіл қойсаң, қолдан келмейтін іс жоқ.»

V. Үй тапсырмасы

Құрақ көрпеше тігудің технологиялық картасына сүйеніп, көрпеше тігу тапсырмасы беріледі.

Технологиялық карта: «Тырнақтар құрағы»

Төмендегі қадамдар құрақ құрастырудың ретін және қажетті құрал-жабдықтарды жүйелейді.

№ Құрастыру реті Керекті құрал-жабдықтар
1 Үлгі бойынша екі түрлі матадан 10×10 және 7×7 шаршы қиып ал. Тігіске 0,5–1 см қосымша қалдыр. Екі түрлі мата, қарындаш, үлгі, қайшы.
2 Шаршыларды диагоналі бойынша екі үшбұрышқа бөл. Екі түрлі мата, қарындаш, үлгі, қайшы.
3 Үлкен үшбұрышқа екі кіші үшбұрышты қосып көкте. Ине, жіп, мата, қайшы, тігін машинасы.
4 Екі қатардың арасына 3–4 см екі түсті жолақ көкте де, тік. Ине, жіп, мата, қайшы, тігін машинасы.
5 Сән үшін екі жағынан 3–5 см екі түсті жолақ жүргіз. Ине, жіп, мата, қайшы, тігін машинасы.
6 Құрақ бетіне сәйкес астарлық мата қиып ал. Бір жағынан 10×12 см қалдыра отырып көкте де, тік. Бұрыштарын қиып, аударып, үтікте. Ине, жіп, мата, қайшы.

Назар аударатын тұстар

  • Өлшемдердің дәлдігі — өрнектің жинақтылығының кепілі.
  • Түстер үйлесімі бұйымның көркемдік әсерін күшейтеді.
  • Жұмысты жүйелі орындау уақытты үнемдеп, сапаны арттырады.