Төмендегі ашық райлы етістіктерді қатыстырып, сөйлем құрастырыңдар
Алматы облысы, Қаратал ауданы, Жылыбұлақ орта мектебі
Қазақ тілі мен әдебиет пәні мұғалімі: Тұрсынбекова Гүлмира Бейсенқызы
Сабақ тақырыбы
Ашық рай
Сабақтың қысқаша идеясы
Оқушылар ашық райдың мәнін, жасалу жолдарын және үш шақпен байланысын түсінеді; талдау, рөлдік ойын және жұптық тапсырмалар арқылы білімін қолданады.
Сабақтың мақсаты
Білімдік
Етістіктің райлары туралы түсінік қалыптастыру, ашық райдың жасалу жолдарын және негізгі ерекшеліктерін түсіндіру.
Дамытушылық
Оқушыларды сыни тұрғыдан ойлауға, дәлелдеуге және қорытынды жасауға үйрету.
Тәрбиелік
Сабақ барысында өзін-өзі және өзгені бағалай алуға дағдыландыру, топтық мәдениетті дамыту.
Сабақ барысы
1) Ұйымдастыру кезеңі
Оқушылармен амандасу, түгелдеу, оқу құралдарын тексеру. Сыныптың тазалығына көңіл бөлу. Оқушылардың зейінін сабаққа шоғырландыру.
2) Үй тапсырмасын пысықтау
Үйге берілген жаттығуды тексеру. Кеспе қағаздар арқылы өткен тақырыпты қайталау.
Топтық сұрақтар (5 минут)
- 1-топ: Рай категориясы дегеніміз не? «Ашық рай» тақырыбына мақсат қойыңдар.
- 2-топ: Райдың неше түрі бар? «Ашық рай» тақырыбына мақсат қойыңдар.
3) Жаңа сабақты түсіндіру: «Құпия адам» ойыны
Оқушылар рөлдер арқылы жаңа тақырыпты өздері ашады, дәлелдейді және толықтырады.
Криминалист
Ашық райдың жасалу жолдары мен ерекшеліктерін түсіндіреді.
Мұғалім
Ашық райдың сөйлеудегі қолданылу үлгілерін айқындайды.
Директор
Оқушыларға ашық райдың маңызы туралы уәж айтады.
Зерттеуші
Берілген сөйлемдегі асты сызылған сөзді талдайды: түбірін, жұрнақ-жалғауын ажыратады, қай шақта тұрғанын анықтайды. Екі тілдегі ерекшеліктерге де назар аударады.
Психолог
Ашық райды жиі қолданатын адамның сөйлеу мәнері мен көңіл күйін сипаттайды.
Құмалақшы
Ашық райдың «болашағы» туралы болжам айтады (ойын элементі).
Оқушы
Ашық райды дұрыс қолдануға «ант» береді.
Қария
Ашық райды меңгеруге «бата» береді. Өзара бағалау жүргізіледі.
Құпия адам
Айтылған мәліметтердің дұрыстығын немесе қателігін нақтылап, қорытынды жасайды.
Негізгі тұжырым
Ашық райдың мәні етістіктің шақ мағынасын білдіруімен тікелей байланысты. Етістік белгілі бір шақта жұмсалғанда, қимылдың шындықта болу-болмауына қатысты сөйлеушінің ақиқат баяндауы көрінеді. Үш шақтың (өткен, осы, келер) бірінде қолданылып, сөйлеушінің шындыққа қатысты баяндауын білдіретін рай түрі — ашық рай.
4) Жаттығумен жұмыс
1-топ: 180-жаттығу
Мәтінді көшіріп жазып, ашық райдағы етістіктердің қай шақта тұрғанын көрсетіңдер.
2-топ: 181-жаттығу
Бастауыш пен баяндауышты теріп жазыңдар; шақ жұрнақтарын және көмекші етістікті ажыратыңдар.
5) Сергіту сәті
«Мұрын, төбе, еден» ойыны.
6) Жұптық жұмыс: сөйлем құрастыру
Төмендегі ашық райлы етістіктерді қатыстырып, сөйлем құрастырыңдар.
Жылдам нұсқа (қажет болса)
Әр жұп 2–3 сөйлем құрап, етістіктің шақтық көрсеткішін ауызша түсіндіреді.
7) Шығармашылық жұмыс
Берілген суретке қарап, ашық райды қолданып шағын мәтін құраңдар.
8) Білімді бекіту: «Иә/жоқ» әдісі
Әр топ өткен тақырыпқа байланысты 5 сұрақ дайындап, бір-біріне қояды. Жауап «иә» немесе «жоқ» түрінде беріледі, кейін дәлел келтіріледі.
Бағалау өлшемі
- Дұрыс жауап
- Дәлелдің нақтылығы
- Тілдік сауаттылық
9) Білімді бағалау
Формативті бағалау нәтижесін жинақтап, қорытынды шығару.
10) Рефлексия
«5-ке жету критерийі» бойынша өз жұмысына қысқа талдау жасау: не түсіндім, не қиын болды, нені жақсартамын.
Үй тапсырмасы
Жаттығулар
- 166-жаттығу
- 182-жаттығу
Жазба жұмыс
«Анамның мамандығы» тақырыбында ашық райды қолданып, шағын әңгіме құрастырыңдар.
Талап: мәтінде кемі 5 ашық райлы етістік болсын, әрқайсысының шағын түсіндірмесін (қай шақ) белгілеңдер.
Қысқа чек-парақ (мұғалімге)
Түсіну
Ашық райды үш шақпен байланыстыра алады.
Қолдану
Етістікті шаққа қарай талдайды.
Талдау
Түбір, жұрнақ, жалғауды ажыратады.
Бағалау
Өзін және өзгені критериймен бағалайды.
Ескерту: «Толық нұсқасын жүктеу», «Слайдын жүктеу» секілді жазбалар бұл бетте контент ретінде берілмеді (сілтемелер қажет болса, бөлек қосуға болады).