Заттың санын білдіретін сөзді тап
№78 жалпы орта мектеп
Бастауыш сынып мұғалімі: Өтемұрат Әсемгүл Елеусінқызы
Сабақтың тақырыбы: Сын есім
Бұл сабақта оқушылардың зат есім мен етістік туралы өткен білімдері бекітіліп, сын есімнің мағыналық түрлері жан-жақты түсіндіріледі. Негізгі мақсат — оқушының тілдік сауаттылығын арттыру, ой-өрісін кеңейту, сөздік қорын байыту және сын есімдерді сөйлеу мен жазуда орынды қолдануға дағдыландыру.
Сабақтың мақсаты
- Зат есім мен етістік бойынша білімді нығайту.
- Сын есімнің мағыналық түрлерін түсіндіру және ажыратуға үйрету.
- Ойлау, талдау, қорытынды жасау дағдыларын дамыту.
- Сөздік қорды байыту және жазу мәдениетін жетілдіру.
Негізгі идеялар
- Сыни, шығармашыл және бірлесіп ойлауға ынталандыру.
- Белсенді тыңдау мен талқылауға жағдай жасау.
- Уақытты тиімді пайдалану, шапшаңдық және сауаттылыққа бағыттау.
Күтілетін нәтижелер
Пәндік нәтиже
Сын есімнің мағынасын дұрыс түсініп, сөйлеу мен жазуда орынды қолдану дағдыларын жетілдіру.
Тұлғалық нәтиже
Салыстыру, талдау, жинақтау тәсілдерін қолдану; өз күшіне сенімділікті арттыру.
Жүйелі-әрекеттік нәтиже
Сын есімдер мен теңеу сөздерді қолданып, сурет бойынша көркем мәтін құрастыру.
Әдіс-тәсілдер
Оқыту модульдері
СТО, ЖЕСО, ОмОЖТ, ТжДБО, АКТ, ОК, ОүБ, ОБ.
Дереккөздер мен ресурстар
- Қазақ тілі (3-сынып), «Атамұра», 2014.
- Ғаламтордан қосымша суреттер мен мәліметтер.
- Интербелсенді тақта, ватман, маркерлер, стикерлер.
Сабақ барысы
Сабақ құрылымы оқушыны белсенді әрекетке тартуға, жылдам кері байланыс алуға және жаңа ұғымды тәжірибемен бекітуге бағытталған.
1) Ұйымдастыру кезеңі
- Оқушыларды «Шаттық шеңберіне» тұрғызу.
- Жануарлар атауы бойынша топқа бөлу.
- Топ аттарына сай қимыл-әрекеттерін көрсету арқылы сергіту.
2) Алдыңғы білімді тексеру
Таңдамалы тест (элективті)
-
1. «Кім? не? кімдер? нелер?» сұрақтарына жауап беретін сөйлемнің негізгі мүшесі:
A) зат есім Ә) бастауыш Б) баяндауыш -
2. Қандай жағдайда сызықша қойылады?
A) Бастауыш та, баяндауыш та зат есімнен жасалса Ә) Бастауыш та, баяндауыш та етістіктен жасалса Б) Бастауыш та, баяндауыш та сын есімнен жасалса -
3. Бастауыш пен баяндауыш сөйлемнің қандай мүшелері?
A) тұрлаусыз мүшелер Ә) тұрлаулы мүшелер Б) анықтауыш мүшелер -
4. Баяндауыштың сұрақтарын тап.
A) кім? не? кімдер? нелер? Ә) қандай? кім? Б) не істеді? не қылды? қайтты? -
5. Бастауыштың іс-қимылын білдіретін сөз табын тап:
A) етістік Ә) зат есім Б) баяндауыш -
6. Төрт дыбыстан құралған, тасымалданбайтын сөзді белгіле.
A) бала Ә) шала Б) бұлт -
7. Үш дыбыстан құралған, бір буынды сөзді белгіле.
A) ала Ә) ана Б) ант -
8. Тек қана қатаң дауыссыздары бар сөзді белгіле.
A) жаңғақ Ә) қатық Б) қаңбақ -
9. Негізгі түбір сөзді тап.
A) биші Ә) алаша Б) өнерпаз -
10. Етістікті тап.
A) шағала Ә) шегеле Б) кереге -
11. Заттың санын білдіретін сөзді тап.
A) қойшы Ә) берші Б) жетінші -
12. Заттың сынын білдіретін сөзге қойылатын сұрақты тап.
A) не? Ә) неше? Б) қандай? -
13. Жалқы есімді тап.
A) жалбыз Ә) ораз Б) қарбыз -
14. Тәуелдеулі зат есімді тап.
A) кісі Ә) інісі Б) кірпі -
15. Туынды сын есімді тап.
A) сөзбен Ә) сөзшең Б) сөзге
Түсіну деңгейін тексеру
- Мұғалім оқушылармен жеке әңгімелесу арқылы түсіну деңгейін анықтайды.
- «Ыстық орындық» әдісі: әр топ сұрақ қою техникасын қолданып, ережелерді пысықтайды.
3) Сергіту және дидактикалық ойындар
- Ырғақты әуенмен қимыл-қозғалыс жасау.
- «Артығын тап» ойыны арқылы сөздерді топтастыру.
Тізім 1
Жылқы, тай, құлын, ат, асау.
Тізім 2
Дәмді, көже, тәтті, көңілді, әдемі.
Тізім 3
Майлы, майлады, шегеледі, тойлады, жайнады.
Талқылау сұрағы
Бұл сөздер қандай сөз табына жатады? Неліктен? Оқушылар өз дәлелін келтіріп түсіндіреді.
Бағалау: қолмен белгі беру, қалыптастырушы бағалау.
4) Жаңа білім: Сын есім туралы негізгі ұғымдар
Анықтама
Заттың түрін, түсін, сынын, сапасын білдіретін сөз табы сын есім деп аталады.
Сұрақтары
Сын есімге қандай? және қай? сұрақтары қойылады.
Тұлғасына қарай
- Негізгі сын есім: түбір сөзден жасалады.
- Туынды сын есім: жұрнақ жалғану арқылы жасалады.
Құрамына қарай
- Дара сын есім
- Күрделі сын есім
Пысықтау бағыты
Жаңа тақырыпты түсінуді бекіту үшін суретпен жұмыс, оқулық тапсырмалары және шығармашылық жұмыстар орындалады.
5) Оқулықпен жұмыс және сурет бойынша талдау
1-жаттығу (жұмбақ)
Жұмбақты шешуге қандай сөздер көмектесті? Ол сөздер заттың қандай белгісін білдіріп тұр?
2-жаттығу (суретпен жұмыс)
Күн қандай?
Аспан қандай?
Жапырақтар қандай?
Керекті сөздер
6) Өздік және шығармашылық жұмыс
3-жаттығу: «Қияр» тақырыбы
I топ
Қияр туралы жұмбақ құрастыру.
II топ
Сипаттау мәтінін құрастыру.
III топ
Қияр туралы өлең шығару.
IV топ
Әңгімелеу мәтінін жазу.
Бағалау: қалыптастырушы бағалау, оқушы еңбегін қолпаштау.
4-жаттығу
Тапсырма орындалып, мазмұн бойынша түсіну бекітіледі.
7) Ойын арқылы бекіту
Доппен ойын
Мұғалім допты оқушыға лақтырып, бір зат есімді айтады (мысалы, алма). Оқушы допты қағып алып, оған сәйкес сын есімді айтады (мысалы, қызыл) және допты қайтарады. Ойын басқа сөздермен жалғасады.
5-жаттығу (сөйлем таңдау)
Суретке қарап, мазмұнына лайық сөйлемдерді таңдап алу тапсырылады. Жазу барысында критерийлер ескеріледі.
- Сауатты жазу
- Көркем жазу
- Таза жазу
«Бір әріптің ізімен» дидактикалық ойыны
Берілген әріптермен сөйлем құрау ұсынылады. Сөйлемде мүмкіндігінше сын есім болуы керек.
Мысал
Әәәә — Әйгерім әдемі әңгелеқ әкелді.
Қолданылатын әріптер: Қққ, Ооо, Ссс, Ддд, Ттт, Еее, Жжж.
Бағалау: қалыптастырушы бағалау.
8) Қорытындылау: «Сын есім туралы не білеміз?»
- Сын есім заттың түрін, түсін, сапасын білдіреді.
- Сын есімге «қандай?», «қай?» сұрақтары қойылады.
- Сын есім сөйлемде көбіне зат есіммен байланысады.
- Сын есім негізгі және туынды түрлерге бөлінеді.
- Туынды сын есім жұрнақ арқылы жасалады.
9) Кері байланыс, бағалау және үй тапсырмасы
Кері байланыс
«Бес саусақ» әдісі арқылы оқушы өз оқу тәжірибесін бағалайды.
Жиынтық бағалау
Сабақ бойындағы қалыптастырушы бағалау деректері негізінде қорытынды баға шығарылады.
Үй тапсырмасы
Үй жұмысы сабақ соңында нақты тапсырма ретінде беріледі (оқулық бойынша).