Ертегілер әлемі өлеңі
«Ақша елі»: ертегілер әлеміне саяхат
Бұл сабақ — ертегі желісі арқылы ақшаның шығу тарихын, оның қызмет түрлерін таныстыратын және оқушыларды қызықты экономикалық есептер арқылы ойлануға үйрететін саяхат-сабақ.
Сабақтың мақсаты
- «Ақша елі» ертегілер әлеміне саяхат жасап, ақшаның шығу тарихымен және қызметтерімен таныстыру.
- Қызықты экономикалық есептер арқылы кәсіптік бағдар беру.
- Іскерлікке, жауапкершілікке, тапқырлыққа, белсенділікке тәрбиелеу.
Сабақтың форматы
- Сабақтың түрі
- Саяхат-сабақ
- Сабақтың әдістері
- Сұрақ-жауап, сын тұрғысынан ойлауды дамыту, әңгімелеу
- Пәнаралық байланыс
- Әдебиет, математика, тарих, бейнелеу өнері, музыка
Көрнекіліктер
Компьютер, интерактивті тақта, слайдтар, бағалау үшін «ертегі тиындары», қобдиша, сиқырлы таяқша, сұрақ жазылған карточкалар, суреттер, ақша түрлері.
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Оқушылардың сабаққа қатысуын тексеру, назарын сабаққа аудару.
- Сабақ жоспары және саяхаттың ережелерімен таныстыру.
II. Қызығушылығын ояту
Мұғалім оқушыларды ертегілер әлеміндегі «Ақша еліне» саяхатқа шақырады. Сиқырлы таяқша мен қобдиша арқылы «сиқырлы тиындар» және сұрақтар ұсынылады. Оқушылар көзін жұмып, әуен тыңдап, ертегі әлеміне «сапар шегеді».
Сиқырлы таяқша арқылы «оятып», сұрақтар қойылады. Дұрыс жауап бергендерге бағалау үшін «ертегі тиындары» беріледі.
Қайталау сұрақтары (ұғымдар)
III. Мағынаны ашу: Ақшаның пайда болуы туралы ертегі
Ертеде бұл елде адамдар әртүрлі кәсіппен айналысқан: біреуі ұсталық қылды, біреуі балық аулады, енді біреуі зергерлік бұйымдар жасады. Уақыт өте келе әркімге қажет құрал-жабдықтар керек болды: балықшыларға — ау, ұсталарға — құмыра секілді тұрмыстық бұйымдар, жер өңдеушілерге — ат тағалары.
Осылайша айырбас пайда болды. Айырбасқа түскен өнім тауар деп аталды. Тауарларды салыстыру қажеттілігі туып, «Ақша елінде» цифрлар мен сандар кең қолданыла бастады.
Балықшының отбасы және шешім
Елдің солтүстігіндегі «Балықшы» мекенінде бір балықшы өмір сүріпті. Бір күні ол балық аулап үйіне келсе, әйелі тұрмыстағы тапшылықты айтып, ренжиді: үйде екі ескі құмған ғана қалған, терілер тозған, ат тағалары босап, аттар ақсап жүр дейді. Балықшы: «Ұрысқанша, шығатын жолын ойлап тап!» — деп жауап береді.
Әйелі ойланып, маңызды шешімге келеді: әркім керек зат үшін әр жаққа шапқылағанша, өзі қажетті бұйымдарды жинап, бәрін бір жерге әкеліп, адамдардың сол жерге келіп айырбас жасауына жағдай жасау.
Тиынов ғалымның ұсынысы
Тығырықтан шығу үшін балықшының әйелі «Теңге еліне» барып, Тиынов есімді ғалымға жолығады. Ғалым арнайы құралмен мыс ақша соғатын: үлкенін теңге, ал жүз кішісін тиын деп атаған.
Ол қолөнершілер өз тауарларын теңге мен тиынға айырбастасын дейді. Сонда әр жерде тауарды өлшейтін ортақ құрал — ақша пайда болады. Осы күннен бастап «Ақша елінде» ақша айырбасы жүре бастайды.
Ақша деген не?
Ақша — қандай да бір затты сатып алуға қолданылатын, оның құнын білдіретін металл немесе қағаз түріндегі белгі, есеп бірлігі.
Ақшаның негізгі қызметтері
- Айналыс құралы — сатып алу-сату кезінде қолданылады.
- Құн өлшемі — тауардың құнын өлшейді.
- Қорлану құралы — жинақ жасауға мүмкіндік береді (қазына құрау).
Қазақстан теңгесі туралы
1993 жылғы 15 қараша — Қазақстан тарихындағы ерекше күн. Осы күні ұлттық валютамыз — теңге айналымға енгізілді.
2007 жылдан бастап Қазақстан теңгесінің жаңа үлгідегі банкноттары айналымға енді.
Нарық алаңы және экономикалық қатынастар
Осы кезден бастап балықшының әйелі саудагерге айналады. Жан-жақтан шеберлер тауар әкелетін орын базар, яғни нарық алаңы деп аталады. Елдер арасында байланыс күшейіп, бұл экономикалық қатынастар деп аталды.
Экономикалық қатынас бар жерде тиімді есептеу маңызды: тауарды қайдан, қанша мөлшерде, кімнен алған тиімді екенін анықтау қажет.
Есептер: «Ақша еліне» көмектесейік
1-есеп
Балада 1 және 5 тиындық 23 монета бар. Ол ақшасын санағанда 57 тиын шықты. Бала қателескен жоқ па?
Шешуі
Бала қателескен. Егер 1 тиындық — 15 дана, 5 тиындық — 8 дана болса, барлығы: 15 × 1 + 8 × 5 = 55 тиын.
2-есеп
Егер 1 кг кәмпит 225 теңге тұрса, 10 кг кәмпит қанша тұрады?
Шешуі
225 × 10 = 2250 теңге.
3-есеп
1, 2, 3, ... 9 цифрларын жазыңдар. Орналасу ретін өзгертпей, + немесе − таңбаларын (барлығы үш таңба) қойып, нәтижесінде 100 шығатындай етіңдер.
Шешуі
100 = 123 − 45 − 67 + 89
4-есеп
Аңшы бір маусымда 48 аңның терісін дайындады. Ол 4 теріні бір қап бидайға, 2 теріні 8 тағаға айырбастайды. Аңшының терісі 4 атты тағалауға және 3 қап бидай алуға жете ме?
Шешуі
4 атқа 16 таға керек. 2 тері → 8 таға болса, 16 тағаға 4 тері қажет. 3 қап бидайға 1 қапқа 4 теріден: 12 тері. Барлығы 16 тері керек, ал аңшыда 48 тері бар — демек, жеткілікті.
Уақыт өте келе...
Көп жылдар өтті. «Ақша елі» дамып, көркейіп, әсем қалалар мен көп қабатты үйлер пайда болды. Бірінші қабаттарда дүкендер мен шеберханалар ашылды. Банктер мен биржалар құрылып, ел сауданың ірі орталығына айналды.
IV. Ой толғаныс
Саяхат-сабақты қорытындылау үшін оқушылар INSERT әдісі арқылы кестені толтырады.
Білемін
Алдын ала білім мен түсініктер.
Білдім
Сабақтан кейін қалыптасқан жаңа білім.
Білгім келеді
Келесі қадамға арналған сұрақтар мен қызығушылық.
Бағалау
Оқушылар жинаған «ертегі тиындарын» (ұпайларын) санап, сол нәтижеге сәйкес бағаланады.
Үй тапсырмасы
- «Ақша елі» туралы 5 жолды өлең жазу.
- Сурет салу.
Сабақ соңында оқушылар «Ертегілер әлемі» әнін бірге орындайды.