Сақтардың мекендеген жері, сақ қоғамы
Қостанай қаласы әкімдігі білім бөлімінің №5 орта мектебі (ММ)
Мұғалім: Кокеева Амангүл Сабыржанқызы
Сабақ тақырыбы: Сақтар
Білімділік мақсаты
Ежелгі Қазақстан аумағын мекендеген сақ тайпаларының қоныстанған аймағы, өмір тіршілігі мен шаруашылығы, қоғамдағы басқару жүйесі, тәуелсіздік үшін күресі және мәдениеті туралы білімді жүйелеу, нақтылау және қорытындылау.
Дамытушылық мақсаты
Оқушылардың сақтар туралы білімін тереңдету, ой-өрісін дамыту және тарихи деректермен жұмыс істеу дағдыларын жетілдіру.
Тәрбиелік мақсаты
«Туған жерді сүю — парыз, сүю үшін тарихын білу — парыз» қағидасына сүйене отырып, туған жерге сүйіспеншілікке, отаншылдыққа, тәуелсіздікті қадірлеуге, тарихи тұлғалардың ерлігі арқылы ұлтжандылыққа тәрбиелеу.
Сабақ туралы мәлімет
Көрнекілігі
- Карта
- Суреттер
- Сызба
Сабақ түрі
Қайталау–жинақтау сабағы.
Сабақ әдістері
- Сұрақ-жауап
- Картамен жұмыс
- Әңгімелесу
- Суретпен жұмыс
- Тест тапсырмалары
- Интерактивті тақта
Сабақ барысы
Ұйымдастыру кезеңі
- 1 Сәлемдесу
- 2 Түгендеу
Жұмыс жоспары
- 1.Сақтардың мекендеген жері және сақ қоғамы
- 2.Сақтардың тұрмысы мен шаруашылығы
- 3.Сақтардың тәуелсіздік үшін күресі
- 4.Сақтардың мәдениеті
- 5.Қорытынды тест
- 6.Бағалау
- 7.Үй тапсырмасы
Қайталау сабағы: кіріспе
Бірегей халықпыз бір қара тамыр,
Сақтардан басталады ата дәуір.
Қаны мен жанын берген туған жерге,
Бар қазақ бір-біріне туыс бауыр.
Осы өлең жолдарымен сабағымызды сақтар мекендеген өңірлерге «саяхаттан» бастаймыз.
Ой шақыру
Оқушылар сақтар туралы бұрынғы білімдерін жылдам айтып, негізгі ұғымдарды еске түсіреді.
Деректерді ретімен орналастыру
Оқушылар әр дереккөздегі атауларды сәйкестендіріп, дұрыс орнына қояды.
Сызбамен жұмыс: сақтардың атауы мен қоныстануы
Оқушылар сақтарды әр дереккөзде қалай атағанын және олардың қай аумақта мекендегенін анықтайды.
Тиграхауда
«Шошақ бөрікті сақтар»
Сырдарияның орта ағысы, Тянь-Шань, Жетісу.
Парадарайа
«Теңіздің арғы жағындағы сақтар»
Қара теңіздің солтүстігі, Арал теңізі маңы, Сырдария мен Әмударияның төменгі ағысы.
Хаумаварга
«Хаома сусынын дайындайтын сақтар»
Мургаб аңғары.
Картамен жұмыс
Картадан сақтардың мекендеген аумақтарын көрсету және сызба арқылы түсіндіру.
Сақ қоғамы: әлеуметтік топтар
Оқушылар сақ қоғамының үш топтан тұрғанын, олардың белгілері мен киім түстерін анықтайды.
Жауынгерлер
Ратайштар
Белгісі
Тостаған
Киім түсі
Қызыл
Абыздар
Белгісі
Тостаған
Киім түсі
Ақ
Малшылар мен егіншілер
Белгісі
Сегізаяқты
Киім түсі
Сары және көк
Ескерту: бастапқы материалдағы кейбір терминдер мен белгілер берілімі оқу сызбасына сай ықшамдалып, құрылымдалды.
Сақтардың тұрмысы мен шаруашылығы
Негізгі бағыт
Көшпелі мал шаруашылығы және егіншілік.
Талқылау жұмысы
Сурет бойынша төрт түліктен алынатын пайдалы өнімдерді атап, олардың тұрмыста қолданылуын түсіндіру.
Тәуелсіздік үшін күрес
Оқушылар сақтардың тәуелсіздігі үшін күреске қатысқан тарихи тұлғаларды атап, суреттер арқылы топтастыру тапсырмасын орындайды: қатысқандар — жоғарыға, қатыспағандар — төменге орналастырылады.
Ой жинақтау
- Томиристің бойындағы жеке қасиеттер
- Сақ шеберлері өрнектеген бейнелер және олардың мән-мағынасы
Жетекші сұрақтар
Сақтардың парсылармен соғысы, Шырақтың ерлігі және Томирис туралы тарихи деректерді талдау.
Шірік-Рабат туралы сұрақтар
Шірік-Рабат — б.з.б. IV ғасыр мен б.з. XIII ғасыр аралығына жататын ежелгі қалашық.
- 1.Қала қай тайпалардың астанасы болған?
- 2.Қалай қорғанған?
- 3.Қаланың бөліктерін ата.
«Алтын киімді адам»: сипаттама
Бойы шамамен 165 см, жасы 17–18-дегі сақ ханзадасы. Киімі алтын әшекейлермен безендірілген.
- Абыз: бас киімі арқылы танылады.
- Жауынгер: қасында семсер мен қанжар болған.
- Малшы: қамшы табылған.
Қазақстан мен Алтай шекарасына жақын Локоть жерінен 1997 жылы «Алтын адам» табылған. Оның киімі сақтарға тән «аңдық стильде» жасалып, алтынмен әшекейленген.
Қорытынды тест
1. Қазақстанда ең алғашқы пайда болған тайпалық одақтар қалай аталады?
- A. Ғұндар
- B. Үйсіндер
- C. Қаңлылар
- D. Сақтар
- E. Түркілер
2. Қай тайпа «Азиялық скифтер» атауына ие болды?
- A. Қаңлылар
- B. Сақтар
- C. Моңғолдар
- D. Түріктер
- E. Үйсіндер
3. Иран жазбаларында сақтарды қалай атаған?
- A. «Дала скифтері»
- B. «Азиялық скифтер»
- C. «Күймелер»
- D. «Көшпелілер»
- E. «Жүйрік атты турлар»
4. Қай сақ тайпалары Жетісуды мекендеді?
- A. Массагеттер
- B. Хаумаварга
- C. Тиграхауда
- D. Апасиактар
- E. Аримаспалар
5. Массагеттер туралы жазған грек тарихшысы:
- A. Страбон
- B. Диоген
- C. Птоломей
- D. Геродот
- E. Аристотель
6. Сақ тайпалар одағының жоғарғы билеушісінің титулы:
- A. Патша
- B. Қаған
- C. Хан
- D. Елтебер
- E. Гурхан
7. Сақ қорғанынан «Алтын адамды» археологтар қашан тапты?
- A. 1979 ж.
- B. 1950 ж.
- C. 1940 ж.
- D. 1969 ж.
- E. 1989 ж.
8. Б.з.д. VI ғасырда сақ тайпалары кімдермен соғысты?
- A. Ғұндармен
- B. Славяндармен
- C. Моңғолдармен
- D. Парсылармен
- E. Аландармен
9. Парсылармен соғыста сақ малшысы ерлік жасады:
- A. Рүстем
- B. Фадлан
- C. Эсхат
- D. Шырақ
- E. Камбиз
10. Сақтарға қарсы соғыста жеңіліп, өлтірілген парсы патшасы:
- A. Дарий
- B. Камбис
- C. Полиэн
- D. Ксерк
- E. Кир
Бағалау
Оқушылардың жауаптары, карта және сызба бойынша жұмысы, тест нәтижелері негізінде бағаланады.
Үй тапсырмасы
- Томирис пен Шырақтың ерлігі туралы шағын эссе жазу.
- Тестке дайындалып келу.
Пайдаланылған әдебиеттер
- 1) «Ежелгі Қазақстан тарихы». Т. С. Садықов, Ғ. Төлеубаев. Алматы: Атамұра, 6-сынып, 2006 ж.
- 2) «Қазақстан тарихы. Очерктер». Алматы: Дәуір баспасы, 1994 ж.
- 3) «Ежелгі Қазақстан тарихы». К. М. Байпақов. Алматы: Рауан, 6-сынып, 1998 ж.
- 4) Интернет ресурстары (Google іздеу жүйесі).