Үшінші - әрбір нәрсеге қызықпақтық
Абайдың он бесінші қара сөзі
Ақылды кісі мен ақылсыз кісінің, менің білуімше, бір белгілі айырмасын көрдім. Әуелі — пенде адам болып жаратылған соң, дүниеде ешбір нәрсені қызық көрмей жүре алмайды. Сол қызық нәрсесін іздеген кезі — өмірінің ең қызықты шағы болып жадында қалады.
Есті адам орынды іске қызығып, құмарланып ізденеді; күнінде айтса — құлақ сүйсінгендей, ойланса — көңіл сүйсінгендей болады. Мұндай кісінің өткен өміріне өкінері де аз.
Ал есер кісі орнын таппай, не болса соған — баянсыз, бағасыз нәрсеге — қызығып, құмар болып, өмірінің ең қымбатты шағын босқа өткізіп алады. Кейін өкінгенімен, ол өкініштің пайдасы болмайды.
Жастық қызығы және қайраттың тозуы
Жастықта адам бұл қызықтан соң тағы бір қызық табылар деп, жастығы тозбастай, буыны босамастай көріп жүреді. Бірақ бірер қызықты қуғанның өзінде-ақ мойны қатып, буыны құрып, екінші талапқа қайрат қылуға жарамай қалады.
Құмарлықтың дертке айналуы
Үшінші — әрбір нәрсеге қызықпақтық. Бұл — бойға құмарлық тудыратын нәрсе. Әрбір құмарлық өз алдына бір дерт: адам құмар болғанына жеткенде, яки «әне-міне жетемін» деп тұрғанында, бір түрлі мастық пайда болады.
Мастықтың салдары
Мастық бойдан оғатты көп шығарып, ақылдың көзін байлайды; айналадағы жұрттың көзін ашып, «ананы-мынаны» дегізіп, адамды сынататын халге жеткізеді.
Есті адамның ұстанымы
Есті кісі бұл шақта да есінен айырылмай, ақылды қолдан жібермей, өзін сынатпай жүріп ізденеді.
Есер кісі болса, жөн-жосықтан айрылып, өзін-өзі ұстай алмай, есі кеткен адамша асығып-аптығып, шаба жөнеледі. Мен соны көрдім.
Өзіңнен өзің есеп алу
Егер есті кісілердің қатарында болғың келсе, күнінде бір мәртебе, болмаса аптасында бір, ең болмаса айында бір — өзіңнен өзің есеп ал.
- Алдыңғы есеп алғаннан бергі өміріңді қалай өткіздің?
- Білімге, ақиретке, не дүниеге жарайтын іс қылдың ба?
- Өзің өкінбестей қылықпен өмір сүрдің бе?
- Жоқ, болмаса, не қылып өткізгеніңді өзің де білмей қалдың ба?
Абайдың басқа да қара сөздері бар.