Саусақтар ойын драматизациясы
Тіл дамыту сабағындағы саусақ ойындарының маңызы
Әдетте адамның жеке басының негізгі қасиеттері бес жасқа дейін қалыптасады. Сондықтан баланың жан-жақты дамуы үшін мектеп жасына дейінгі бүлдіршіннің бойына ізгі, жағымды дағдыларды ерте бастан сіңіру қажет. Бала табиғатынан құмар әрі қызығушылыққа толы: ол айналасында болып жатқан өзгерістерді байқап, жаңа құбылыстарды сезінуге талпынады.
Тілдің дамуын саусақ ойындары арқылы тиімді жетілдіруге болады. Мұндай ойындарды балалар ерекше ықыласпен ойнайды. Саусақ ойындары желілі рөлдік ойындардан тек сюжеттік желісімен ғана емес, орындау әрекетінің өзіндік сипатымен де ерекшеленеді. Олар көбіне ойын-қойылым ретінде ұйымдастырылып, балалар әдеби шығармаларды шағын сахналық көрініске айналдырады және өздері кейіпкер ретінде қатысады.
Саусақ ойындарының тәрбиелік және тілдік әсері
Баланы ойната отырып, оның жеке тұлғасын жан-жақты дамытуға, әдебиетке, мәдениетке, өнерге деген қызығушылығын оятуға мүмкіндік туады. Бүлдіршіндер ойын арқылы байланыстыра сөйлеуді үйренеді, ересектермен және құрдастарымен тіл табысуға дағдыланады.
Жетілген диалог баланың өз пікірін анық жеткізуіне жол ашады. Ойын барысында бала ойын ситуациясына бейімделеді: әуелі жекелеген элементтерді орындап, кейін рөлді толық ойнауға көшеді. Осы үдеріс ой-өрісті кеңейтіп, қиялды дамытады.
Рөлге ену барысында бала кейіпкерді тек елестетіп қана қоймай, оның әрекеті мен сезімін де бастан өткереді. Мұндай эмоциялық тәжірибе бұрын аңғармаған өмір көріністеріне таңдануға, өз сезімін мимика, ым-ишара және басқа да көріністер арқылы білдіруге үйретеді.
Саусақ ойындары балаларды әңгімеге белсенді араласуға, алған әсерін ата-анасына, достарына айтып беруге ынталандырады. Бұл сөйлеудің диалог және монолог түрлерін дамытуға, ойын жүйесін сақтай отырып ойды ретімен жеткізуге көмектеседі.
Мақсаты мен міндеттері
Мақсаты
Саусақ ойындары арқылы балалардың тілін дамыту, қызығушылығын арттыру және эстетикалық тәрбие берудің тиімді әдістерін анықтап, оларды оқу-тәрбие үдерісіне енгізу.
Міндеттері
- Балалардың тілін дамыту, сөйлеу мәдениетін, ой-өрісін және дүниетанымын жетілдіру.
- Адамгершілікке баулу, нақты әрі тапқыр сөйлеуге, салмақты ой айтуға үйрету.
- Қиялды, есте сақтауды және шығармашылық қабілетті дамыту; ойдан әңгіме, ертегі құрастырып айтуға дағдыландыру.
- Әр баланың жеке дара артистік және шығармашылық ерекшеліктерін ескеріп, ортаға, адамдарға, құрбы-құрдасына және өзіне қатысты қарым-қатынас мәдениетін қалыптастыру.
Балабақшадағы театрландырылған іс-әрекет бағдарламасының бөлімдері
Театрландырылған ойын
Өмірлік жағдаяттарда құрдастарымен және ересектермен қарым-қатынас жасай білуге үйретеді; кез келген іске шығармашылық көзқараспен қарап, эстетикалық сезіммен ойнау арқылы мінез-құлықты дамытады.
Ырғақты пластика
Кешенді ырғақ, музыкалық ойындар мен жаттығулар арқылы дене қозғалысының дәлдігін және еркіндігін қалыптастырады. Баланың өз денесін қоршаған ортамен байланыста сезінуін, эстетикалық және психологиялық қабілеттерін дамытады.
Театр мәдениеті
Театр өнерін түсінудің бастапқы дағдыларын қалыптастырып, шынайы сезімді қабылдауға және мәдени көрермен болуға үйретеді.
Драматизациялау
Драматизациялық ойында бала — артист. Ол интонация, мимика, пантомима арқылы өз бетінше бейне жасап, рөлді әрекет арқылы орындайды. Алдын ала дайындалған сахналық нұсқада бала белгілі бір сюжетке сүйеніп ойнайды. Көбіне бұл — көрерменсіз, музыкалық сипаттағы орындау.
Саусақтық ойын-драматизация
Балалар атрибуттарды саусақтарына киіп, ертегі мәтінін айта отырып саусақ қимылдары арқылы сюжет құрайды. Көріністі ширманың сыртында тұрып немесе топ ішінде еркін қозғала жүріп көрсете алады.
Бибабо қуыршағымен ойын-драматизация
Бұл ойында саусаққа киілетін бибабо қуыршақтары қолданылады, көрініс көбіне ширмада қойылады. Қуыршақтарды ескі ойыншықтардан құрастырып жасауға да болады.
Балалар театрының түрлері
Ойыншықтар театры
Балалар қысқа тақпақтарды жаттап, орындау барысында шағын спектакльдер қояды. Кейіпкерлердің рөлін ойыншықтар атқарады. Жіптің көмегімен басқарылатын қуыршақтар маринетка деп аталады; олар әртүрлі материалдан жасалады, жұмсақ ойыншықтарды да қолдануға болады.
Саусақ театры
Саусақтардың көмегімен ертегіні, өлеңді немесе тақпақ шумағын сахналау. Саусақ театры баланың сөйлеуге деген талпынысын күшейтіп, қабілетін дамытады, қызығушылығын арттырады және шығармашылық әрекетіне жол ашады.
- Қоршаған ортадағы заттар мен құбылыстарды, жан-жануарларды, құстарды, ағаштарды бейнелеуге үйретеді.
- Қимылға қуанып, сөз айтуға талпынуды арттырады; өлең жолдарын қайталау арқылы есте сақтауды бекітеді.
- Екі қолды қатар қимылдата отырып, оң–сол, жоғары–төмен сияқты кеңістік ұғымдарын бағдарлауды дамытады.
Үстел үсті театры
Сәбилер тобынан бастап тақпақ пен қысқа өлеңдерді әсерлі айтқызу үшін қолайлы. Үстелде құламай тұратын және қозғалғанда кедергісіз жүретін ойыншықтар пайдаланылады.
Суреттер (картиналар) театры
Декорация мен кейіпкерлер суреттер арқылы беріледі, әрекеті шектеулі болады. Кейіпкердің мінез-құлқы көбіне дауыс ырғағы (интонация) арқылы ашылады. Әрекет үстінде кейіпкердің пайда болуы балалардың қызығушылығын арттырады.
Стенд-кітапша театры
Бірін-бірі алмастыратын иллюстрациялық оқиғалар көрсетіледі. Жүргізуші стенд-кітапшаның беттерін ашу арқылы әртүрлі сюжеттерді (оқиға, кездесу) ұсынады.
Фланелеграф театры
Суреттер мен кейіпкерлер экранда көрсетіледі, оларды фланель беті ұстап тұрады. Суреттерді балалармен бірге ескі кітаптардан, журналдардан қиып дайындауға болады.
Трафарет театры
Сөздік қорды байытуға, диалог пен монологты дамытуға көмектеседі. Балалар дайын трафареттер арқылы кейіпкерлердің бейнесін жасап, түрлі түсті бояумен бояйды, кейін қиып алып қолданады. Ұжымдық жұмыста әр бала өзіне берілген бейненің түр-тұлғасын, қимыл-қозғалысын өзгерте алады.
Көлеңкелі театр
Жарық жақсы түскен экранда адамдардың, жануарлар мен құстардың пішіндері қозғалғанын балалар қызыға тамашалайды. Ертегі, әңгіме, өлең, әндерді көлеңкелі театр арқылы орындауға болады. Қойылымды көрсетуге көбіне үш тәрбиеші қатысады: біреуі мәтінді оқиды, екеуі көріністі көрсетеді.
Саусақ ойындарының нәтижелері
Тілдік даму
Баланың тілі жетіледі, сөздік қоры мен байланыстыра сөйлеуі нығаяды.
Қозғалыс
Қимыл-қозғалысы артып, ұсақ моторикасы, икемділігі дамиды.
Ойлау және таным
Қисынды ойлауы дамып, танымдық деңгейі жоғарылайды.