Қазақша рефераттар

Көбікті қарда түлкі ойнар, Көңілді көзде күлкі ойнар

Денсаулық туралы мақал-мәтелдер

Құрастырған: Өтебай Тұрманжанов

Қазақ мақал-мәтелдерінде денсаулық — тіршіліктің тірегі, бақ пен берекенің бастауы ретінде айтылады. Төмендегі нақылдар адамға өз денесін күту, әдеттен сақтану, аурудың алдын алу және рухты берік ұстау туралы ой салады.

Негізгі түйін

Денсаулық – зор байлық. Адамның шын байлығы — тәннің саулығы мен жанның тыныштығы.

Денсаулық — байлықтың іргесі

  • Жарлының байлығы — денінің саулығы.

  • Саулық — байлықтың негізі.

  • Денің сау болса, «жарлымын» деме. Жолдасың көп болса, «жалғызбын» деме.

  • Бас аманда — мал тәтті, бас ауырса — жан тәтті.

Аурудың алдын алу — ақылдың ісі

Аурудың алдын ал.

Алдын алу — емнен жеңіл.

Ауруын жасырған — өледі.

Дертті дер кезінде айту — жауапкершілік.

Көзің ауырса — қолыңды тый, ішің ауырса — тамағыңды тый.

Кесел батпандап кіріп, мысқылдап шығады.

Ауырып жазылған жан — олжа, жоғалып табылған мал — олжа.

  • Ауру — астан, дау — қарындастан.

  • Ауру кісі күлкіні сүймес, ауыр жүкті жылқы сүймес.

  • Аш адам — ұрысқақ, ауру адам — тырысқақ.

  • Ауырып тұрдың — аунап тұрдың.

  • Ауру қалса да, әдет қалмайды.

  • Жасырынғанның жарасы асқынады.

Әдет, ішімдік және сақтық

Арақ түбі — дерт, ұшқын түбі — өрт.

Арақпен достастым дегенше, адамгершілікпен қоштастым де.

Тіс бүлінді дегенше, іш бүлінді де.

Іш бүлінді дегенше, іс бүлінді де.

Жылан шаққан адам ала арқаннан қорқады.

Жаны ашымайтынның қасында басың ауырмасын.

Жан мен тән: қайғы мен қуаныш

Жан ауырса — тән азады, қайғы басса — жан азады.

Қайғы қартайтады, қуаныш марқайтады.

Күлкі — ашылған гүл, көңіл — шашылған нұр.

  • Сырқат — тәннің жарасы, қайғы — жанның жарасы.

  • Боранның бұрқыраған қысынан сай-сүйегіңді сырқыратар сары уайым жаман.

  • Ұшқын — өртке сеп, достық — дертке сеп.

Тіршілік сабағы: өмір, өлім, жауапкершілік

Өлім — ойран, өмір — майдан.

Кебін кигеннен түңіл, кебенек кигеннен түңілме.

Бірге туу бар, бірге өлу жоқ.

  • Біреудің ажалы — оттан, біреудің ажалы — судан.

  • Сынақтан басқаның бәрі жұғады.

  • Жеңіл барып — ауыр қайт, аман барып — сау қайт.

Күнделікті тәртіп: ұйқы, еңбек, жас

Ұйқы тынықтырады, жұмыс шынықтырады.

Қырықта — қылау, сексенде — шылау.

Жас жігіттің жарасы жол-жөнекей жазылар.

Қартайғанда тістен тынарсың; тістен тынсаң, іштен тынарсың.

Адам, орта және қауіпсіздік

  • Керең — адамның аузына қарар, соқыр — кісінің даусын бағар.

  • Соқырдың қолына түспе, саңыраудың астына түспе.

  • Жұғын бар жерде шыбын бар, шыбын бар жерде шығын бар.

  • Көбікті қарда түлкі ойнар, көңілді көзде күлкі ойнар.

  • Тұмаудың соңы — құрт, тұманның соңы — жұт.

Үш нәрсенің алдын ал

  1. Аурудың алдын ал.
  2. Жаудың алдын ал.
  3. Қайта қозған даудың алдын ал.

Қорытынды ой

Дәрі шөптен шығады, дана көптен шығады. Яғни, ем де, өнеге де табиғаттан әрі халықтың тәжірибесінен табылады. Денсаулықты күту — күнделікті таңдаудан басталатын ұзақ жол.