Құрбандық шалатын жанның мұсылман болғаны абзал
Құрбан айт және құрбандық құлшылығының мәні
2017 жылы Құрбан айт қыркүйек айының 1, 2, 3 күндеріне сәйкес келді. Құрбандық шалу — мұсылманның Аллаһ Тағалаға толық мойынсұнып, ғибадатты өз қалауынша емес, шариғатта бекітілген тәртіппен орындауының көрінісі.
Құранда: «Кім Аллаһтың нышандарын ұлықтаса, күдіксіз, бұл — жүректегі тақуалықтан» деп баяндалған (Хаж сүресі, 32-аят).
Осы тұрғыда Пайғамбарымыздың (с.а.у.): «Құрбан шалатын адам пышағын жақсылап қайрасын, малды қинамай жұмсақ бауыздасын» деген хадисі ерекше мәнге ие (Мүслим, Сайд 57; Әбу Дәуд, Әдәһи 11).
Құрбан шалудағы негізгі әдептер
Дайындық және орын
- Құрбан шалатын жердің таза болуына мән беру.
- Малды құрбан шалатын жерге ұрып-соқпай, тыныш апару.
- Малдың көзінше пышақ қайрамау; пышақтың өткір болуы.
Бауыздау тәртібі
- Малды құбылаға қаратып, сол жамбасына жатқызу.
- Оң қолымен «Бисмиллаһ, Аллаһу әкбар» деп бауыздау.
- Малды қинамай, жұмсақ әрі тез бауыздауға ұмтылу.
Маңызды ескерту (ханафи мәзһабы)
Егер бауыздаушы адам әдейі, біле тұра «Бисмиллаһ» айтпаса, ханафи мәзһабы бойынша ол малдың еті желінбейді.
Дұға және аят оқу
Малды бауыздамай тұрып төмендегі аяттарды оқу абзал:
«Жүзімді мені керітартпа діндерден алыстатып, көктерді және жерді жаратқан әлемдердің Раббысына бағыштадым» (Әнғам, 6:79).
«Айт: Менің намазым да, ғибадаттарым да, өмірім мен өлімім де әлемдердің Раббысы Аллаһқа тән. Оның серігі жоқ. Маған бұйырылғаны — осы. Алғаш бойсұнған да — мен» (Әнғам, 6:162–163).
Егер бұл аяттарды білмесе, мынаған ұқсас дұға айтуға болады: «Уа, Аллаһ Тағала! Досың Ибраһимнен, сүйіктің Мұхаммадтан (с.а.у.) қабыл алғаныңдай, менен де қабыл ала гөр!» Кейін «Аллаһу әкбар» және «Лә иләһә иллаллаһ» деп айтылады.
Союдан кейінгі әдеп
- Жаны толық шықпай тұрып, терісін сыпырмау.
- Қаны толық аққанша күту.
- Қан-қалдығын ашық далаға тастамай, көміп тастау; айналаны таза ұстау.
Бұл — құрбандық малына да, құрбан құлшылығына да құрметтің белгісі.
Өзі сою және өкілдік
Мүмкін болса, құрбан иесінің өзі шалуы — мұстахаб (ұнамды іс). Дегенмен өкілеттік беру арқылы басқа адамға да бауыздатуға болады. Бауыздаушының мұсылман болғаны абзал.
Құрбан шалудың уақыты
Ғибадат Аллаһ Тағала талап еткен уақытта орындалуы керек. Құрбан шалудың уақыты — Құрбан айттың бірінші күні айт намазынан кейін басталып, үшінші күні ақшамға аз уақыт қалғанға дейін жалғасады.
Түнде сою үкімі
Жарықтандыруы нашар жерде қателікке жол бермеу үшін түнде құрбан шалу — мәкруһ. Ал жарық жеткілікті болса, түнде де шала беруге болады.
Айтта шалынбаса
Құрбан айтқа арнап алынған мал айт күндерінде бауыздалмаса, малдың өзін садақа ретінде беру керек.
Хадистердегі тәртіп
Бәрә ибн Азиб (р.а.) риуаят еткен хадисте Аллаһтың Елшісі (с.а.у.): «Біздің бұл күндегі алғашқы ісіміз — намаз оқу, сосын қайтып келіп құрбанымызды шалу. Кім осылай істесе — сүннетімізге ергені. Ал кім намаздан бұрын құрбан шалса, бұл — тек отбасына берілген ет қана; құрбан болып саналмайды», — деген.
Тағы бір хадисте: «Кім намаздан бұрын құрбан шалса, қайтадан шалсын», — деп, намаздан бұрын шалынған малдың құрбандыққа есептелмейтінін ескерткен.
Үзірлі жағдай
Үзір себеппен айт намазына бара алмаған адам намаз оқып болатындай уақыт өткеннен кейін құрбанын шала береді.
Құрбан етін тарату және теріге қатысты үкімдер
Етті бөлу тәртібі
Бай болсын, кедей болсын — құрбан шалған адамның оның етінен жеуіне болады. Құрбан етін үш бөлікке бөліп тарату — мұстахаб:
- Бір бөлігі — туған-туыс, көрші-қолаңға (бай болса да) сыйға.
- Екінші бөлігі — кедей және мұқтаж адамдарға.
- Үшінші бөлігі — өз отбасы мен бала-шағаға.
Дегенмен еттің барлығын мұқтаждарға таратуға да болады. Егер адам дәулетті болмаса және отбасы мүшелері көп болса, еттің барлығын үйіне қалдыруына рұқсат.
Құранда: «Құрбанның етінен өздерің жеңдер әрі міскіндер мен кедейлерге жегізіңдер» деп айтылған (Хаж, 22:28).
Пайғамбарымыздың (с.а.у.) үлгісі
Ибн Аббас (р.а.) риуаят еткен: Пайғамбарымыз (с.а.у.) құрбан етінің үштен бірін — отбасына, үштен бірін — кедей көршілеріне, қалғанын — садақа ретінде тарататын.
Сатуға болмайтын нәрселер
Уәжіп болсын, нәпіл болсын — құрбандыққа шалынған малдың етін, терісін, бас-сирағын және сүтін сатуға болмайды. Егер сатылып кетсе, түскен қаражат кедейлерге садақа етіледі.
Қасап ақысы
Құрбан малының ешбір бөлшегі қасаптың ақысы ретінде берілмейді. Қасап ақысы бөлек төленеді.
Хазірет Әли (р.а.) риуаят еткен: Пайғамбарымыз (с.а.у.) құрбандық түйелер сойылғанда қасында тұруымды, терілері мен жүндерін таратуды бұйырды және ешнәрсесін қасап ақысы ретінде беруге тыйым салды; «Қасап ақысын біз өзіміз береміз», — деді (Мүслим, Хаж, 348).
Тері
Құрбандыққа шалынған малдың терісін кедейлерге немесе қайырымдылық қорларына беруге болады (Ислам ғылымхалы, 401–402-б.).
Бірігіп құрбан шалу
Ұсақ мал
Қой немесе ешкі сияқты ұсақ малды құрбандық ретінде тек бір адам ғана шала алады.
Ірі қара
Түйе немесе сиыр секілді ірі қараны бір адам жеке өзі де, бір кісіден жеті адамға дейін бірігіп те соя алады.
Ниетке қойылатын шарт
Біріккен адамдардың барлығының ниеті — құрбандық құлшылығын өтеу болуы керек. Егер ішіндегі біреуі тек ет алу ниетімен қосылса, ондағы құрбандық барлық қатысушы үшін құрбан ретінде саналмайды.
Құрбан шалуда өкілдік
Өкіл тағайындау
Құрбан шалу уәжіп болған адамның өзі шалуы абзал әрі сауабы мол. Алайда басқа біреуге өкілдік беруге болады. Өкілді телефон арқылы, хат арқылы немесе кез келген нақты келісіммен тағайындауға рұқсат: «Менің орныма құрбан алып, шал» делінсе, өкіл сол адамның атынан құрбан алып, сояды.
Бауыздаушының діні
Бауыздаушының мұсылман болғаны абзал. Дегенмен яһуди немесе христианға да бауыздатуға болады. Құранда кітап иелерінің Аллаһ үшін бауыздағандары халал екені баяндалған:
«Кітап берілгендердің бауыздағандары және басқа да тағамдары сендерге халал етілді. Сендердің тағамдарың да оларға халал етілді» (Мәйда, 5:5).
Марқұмның атынан құрбан шалу
Сауабын бағыштау
Кез келген адам дүниеден озған туысы немесе қадірлі кісілерінің сауабына бағыштап құрбандық шала алады. Бірақ құрбан шалу уәжіп болған адам алдымен өз атынан құрбан шалуы тиіс.
Хазірет Әли (р.а.) туралы риуаят
Әбу Дәуд келтірген риуаятта Хазірет Әли (р.а.) бір құрбандығын өзі үшін, екіншісін Пайғамбарымызға (с.а.у.) атап шалатын. Себебін сұрағанда: «Аллаһтың Елшісі жаным бар кезде өзі үшін құрбан шалуды маған өсиет етіп кетті», — деп жауап берген.
Өсиет етілген құрбандықтың ерекшелігі
- Егер марқұм өз атынан құрбан шалуды өсиет етіп кеткен болса, ол құрбан айт күндерінде шалынуы тиіс.
- Мұндай құрбанның етін құрбан шалған адам жемейді; толықтай таратады.
- Егер марқұм өсиет етпей, артында қалған мүліктен құрбан алынып шалынса да үкімі осыған ұқсас.
- Ал егер марқұм өсиет етпей, сіз өз қаражатыңызға сатып алып шалсаңыз, айт күндері де, басқа уақытта да шалуға болады; етін таратуға да, отбасыңызға қалдыруға да рұқсат.
Дереккөз: islam-shalkar