Прокариоттық жасушаның құрылысы

Оқу мазмұнының құрылымы

Жоспар төрт тоқсанға бөлінген және цитологиядан бастап генетика, адам генетикасы, селекция және биотехнологияға дейінгі негізгі бөлімдерді қамтиды. Әр бөлімде бақылау жұмыстары мен зертханалық жұмыстар қарастырылған.

Негізгі акцент

Жасуша құрылысы, метаболизм, көбею, онтогенез, тұқымқуалаушылық және өзгергіштік заңдылықтары.

Оқу әрекеті

Көрсетілімдер, кестелермен жұмыс, модельдерді талдау және жоспарланған зертханалық жұмыстар.

I тоқсан

Кіріспе + Цитология + Жасушалық теория

Кіріспе (1 сағат)

1Биология ғылымы: ғылымдар жүйесіндегі орны мен маңызы; басқа ғылымдармен байланысы. Жалпы биология курсының мақсаты мен міндеттері (сызбанұсқа).
0Диагностикалық (нөлдік) бақылау жұмысы.

I бөлім. Цитология (1 сағат)

2Заманауи цитология: пәні, міндеттері, зерттеу әдістері. Цитологиялық зерттеулердің биология, медицина және ауыл шаруашылығы үшін маңызы.

II бөлім. Жасушалық теория (19 сағат)

I тарау. Жасушаның химиялық құрамы (9 сағат)

3Жасушаның ашылу тарихы және жасушалық теория. Жасушаның химиялық құрамы. Органикалық заттар.
4Көмірсулар.
5Липидтер.
6Нәруыздар: биологиялық полимерлер.
7Нәруыздардың қасиеттері және қызметтері.
8Нуклеин қышқылдары (жалпы түсінік).
9ДНҚ: құрылысы, жасушадағы рөлі және химиялық құрамы.
10РНҚ түрлері (а-РНҚ, т-РНҚ, р-РНҚ) және АТФ: құрылысы мен жасушадағы рөлі.
11Бақылау жұмысы.

II тарау. Прокариоттық жасуша: құрылысы мен қызметі (2 сағат)

12Қарапайым құрылысты алғашқы организмдер.
13Прокариоттық жасуша: бактериялық жасушаның құрылысы және қызмет ерекшеліктері. №1 зертханалық жұмыс: эукариоттық (өсімдік, жануар, саңырауқұлақ) және прокариоттық (бактерия) жасушалардың құрылысын салыстыру.

III тарау. Эукариоттық жасуша: құрылымдық-функциялық ерекшеліктері (8 сағат)

14Жасушаның негізгі құрам бөліктері. Мембраналардың құрылысы мен қызметтік ерекшеліктері. Көрсетілім: өсімдік және жануар жасушаларының микропрепараттары. №2 зертханалық жұмыс: пияз эпидермисі жасушаларындағы плазмолиз және деплазмолиз құбылыстарын бақылау.
15Цитоплазма органоидтері: эндоплазмалық тор, Гольджи жиынтығы, лизосомалар. №3 зертханалық жұмыс: өсімдік жасушаларындағы цитоплазманың қозғалысын бақылау.
16Мембраналы органоидтер: Гольджи жиынтығы және лизосомалар (қайталау/тереңдету).
17Митохондрия — мембраналы органоид.
18Пластидтер — мембраналы органоидтер.

II тоқсан

Органоидтер + Вирустар + Метаболизм

Эукариоттық жасушаны толықтыру (3 сағат)

19Мембранасыз органоидтер.
20Жасуша ядросы.
21Ядроның биологиялық рөлі.

III бөлім. Тіршіліктің жасушалық емес формалары (2 сағат)

22Вирустар және фагтар. ЖИТС (жүре пайда болған иммундық тапшылық синдромы) вирусы: құрылысы және тіршілік ерекшеліктері. Көрсетілім: молекулалар мен вирустық бөлшектер модельдері.
23Вирустық аурулардың алдын алу.

IV бөлім. Жасушадағы зат және энергия алмасу (метаболизм) (9 сағат)

24Жасушадағы зат және энергия алмасу. Зат алмасу реакцияларының катализдік сипаты.
25Энергетикалық алмасу немесе организмнің тыныс алуы.
26Лимон қышқылы айналымының (Кребс циклі) сатылары. Пируваттың өзгеруі.
27Өсімдік жасушаларындағы пластикалық және энергетикалық алмасудың ерекшеліктері. Фотосинтез.
28Фотосинтездің қараңғы фазасында жүретін реакциялар.
29Пластикалық алмасу. Нәруыз биосинтезі. Трансляция.
30Нәруыздың рибосомада синтезделуі. Нәруыз синтезі — тіршіліктің негізгі үдерістерінің бірі.
31Бақылау жұмысы.
32Гомеостаз туралы түсінік. Жасушадағы зат және энергия алмасу үдерістерінің реттелуі.

III тоқсан

Көбею + Онтогенез + Генетика

V бөлім. Организмдердің көбеюі және жеке дамуы (онтогенез) (10 сағат)

IV тарау. Өсімдіктер мен жануарлардың жыныссыз көбеюі (2 сағат)

33Жасушаның бөлінуі. Митоз.
34Жыныссыз көбею жолдары.

V тарау. Жынысты көбею (3 сағат)

35Жынысты көбею. Мейоз және оның биологиялық маңызы. Сперматогенез және овогенез. Көрсетілім: мейоз және жынысты көбею кестелері.
36Ұрықтану. Гүлді өсімдіктердегі ұрықтанудың ерекшеліктері.
37Гүлді өсімдіктерде ұрықтанудың ерекшеліктерін тереңдету.

VI тарау. Жеке даму (онтогенез) (3 сағат)

38Онтогенез — организмдердің жеке дамуы.
39Постэмбриондық даму.
40Биогенетикалық заң.

VII тарау. Организмнің дамуы және қоршаған орта (2 сағат)

41Эмбриондық және постэмбриондық дамуда қоршаған орта факторларының рөлі. Уытты заттардың даму кезеңдеріне әсері (туа біткен кемтарлықтар). Көрсетілім: жоғары сатыдағы өсімдіктердің даму кезеңдерін бейнелейтін кестелер.
42Организмнің өсуі және дамуы. Орта жағдайлары өзгергенде бейімделу деңгейлері. Қартаю және өлу. Жыныссыз көбею кезіндегі онтогенез ерекшеліктері.

VI бөлім. Генетика негіздері (12 сағат)

VIII тарау. Тұқымқуалаушылықтың негізгі заңдылықтары (7 сағат)

43Генетиканың даму тарихы.
44Моногибридті будандастырудағы тұқымқуалау заңдылықтары. Моногибридті будандастырудың цитологиялық негіздері.
45Дигибридті будандастыру және белгілердің тәуелсіз ажырау заңдылығы. Дигибридті будандастырудың цитологиялық негіздері.
46Тұқымқуалаушылықтың хромосомалық теориясы. Гендердің тіркесу топтары. Тіркес тұқымқуалау. Морган заңы.
47Цитоплазмалық тұқымқуалау.
48Генетикалық карталар.
49Гендердің өзара әрекеттесуі. Г. Мендель және Т. Морган заңдарын бекітуге арналған тапсырмалар. Жыныс генетикасы.

IX тарау. Өзгергіштіктің негізгі заңдылықтары (5 сағат)

50Генотиптік өзгергіштік. Үйлесімдік (комбинативтік) өзгергіштік.
51Тұқым қуалайтын өзгергіштіктегі гомологиялық қатарлар заңы.
52Бақылау жұмысы.

IV тоқсан

Өзгергіштік + Адам генетикасы + Селекция және биотехнология

Өзгергіштік тақырыптарын жалғастыру (2 сағат)

53Модификациялық өзгергіштік. №5 зертханалық жұмыс: өсімдіктер мен жануарлардағы өзгергіштікті зерттеу; вариациялық қатар және вариациялық қисық құрастыру.
54Генетика және эволюциялық теория.

VII бөлім. Адам генетикасы (5 сағат)

55Адамның тұқымқуалаушылығын зерттеу әдістері. Генетикалық әртүрлілік. Көрсетілім: хромосомалық аномалиялар және олардың фенотиптік көріністері. №6 зертханалық жұмыс: шежіре құру.
56Адамзаттың генетикалық алуантүрлілігі.
57Генотип және адам денсаулығы.
58Қоршаған ортаның генетикалық денсаулыққа әсері. Генетикалық аурулар. Популяция генофонды.
59Медициналық генетика: кейбір тұқым қуалайтын аурулардың алдын алу және емдеу.

VIII бөлім. Селекция және биотехнология негіздері (9 сағат)

60Селекцияның міндеттері және әдістері. Көрсетілім: тірі өсімдіктер, кеппешөптер, үлгілер, кестелер, фотосуреттер және селекциялық жұмыс нәтижелері; белгілі ғалым-селекционерлер портреттері.
61Өсімдіктер селекциясы. Жасанды мутагенез және оның селекциядағы маңызы.
62Н. И. Вавилов: мәдени өсімдіктердің шығу орталықтары туралы ілім.
63Жануарлар селекциясы.
64Микроорганизмдер селекциясы. Биотехнология.
65Микроорганизмдер, саңырауқұлақтар, прокариоттар — биотехнология нысандары.
66Тағам өнімдерін, дәрумендерді, ферменттер мен дәрілерді микробиологиялық өндіру. Биотехнологияның проблемалары және болашағы. Көрсетілім: микробиологиялық синтез өнімдері.
67Гендік инженерия: жетістіктері және болашағы.
68Қорытынды бақылау жұмысы.

Ескерту

Жоспар мазмұны оқу жылының тақырыптық-күнтізбелік бөлінісін береді. Қажет болса, осы тізімді кесте түріне (сағат, сабақ түрі, оқу мақсаты, ресурстар, бағалау) келтіріп, баспаға ыңғайлы форматқа бейімдеуге болады.