Қазақша рефераттар

Шөл зонасының өзендері

Сабақ туралы жалпы мәлімет

Сабақтың тақырыбы
Қазақстанның табиғат зоналары
Сабақтың түрі
Жинақтап-қайталау сабағы
Сабақтың мақсаты

Білімділік: оқушылардың табиғат зоналары туралы алған білімдерін қорытындылап, бекіту.

Дамытушылық: ойлау қабілетін дамыту; картамен және оқулықпен жұмыс істеу дағдыларын жетілдіру; білім-білік дағдыларын нығайту; география пәніне қызығушылықты арттыру; талдау және салыстыру қабілеттерін дамыту.

Тәрбиелік: еңбекқорлыққа баулу; табиғатты қорғау мәдениетін қалыптастыру; жауапкершілік сезімін дамыту.

Сабақтың әдістері
  • сұрақ-жауап
  • кестемен жұмыс
  • кескін картамен жұмыс
  • тест
  • сөзжұмбақ шешу
Көрнекіліктер
  • Қазақстанның физикалық картасы
  • атлас
  • оқулық
  • жануарлардың суреттері
  • үлестірмелі материалдар
  • электрондық тақта

Сабақтың жоспары

  1. I Ұйымдастыру кезеңі
  2. II Бой сергіту
  3. III Табиғат зоналарына сипаттама
  4. IV Адасқан жануарлар
  1. V Ой қозғау
  2. VI Сен маған — мен саған (өзара сұрақ қою)
  3. VII Көп оқысаң, көп білесің
  4. VIII Сөзжұмбақ шешу
  5. IX Бекіту

Сабақтың барысы

I кезең. Бой сергіту (сұрақ-жауап)

Әр топ берілген сұрақтарға жауап береді.

I топтың сұрақтары

  1. Батыс Сібір жазығы мен Жалпы Сырт қыратының аз ғана бөлігін алып жатқан табиғат зонасы қайсы?
  2. Орманды даланың ірі өзендерін ата.
  3. Шөлдің климаты қандай?
  4. Шөл зонасына тән өсімдіктерді ата.
  5. Дала зонасының негізгі топырағы қандай?
  6. Шөлейт зонасындағы жауын-шашын мөлшері қанша?
  7. Шөл зонасындағы құмдардың пайда болу себебі қандай?
  8. Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген шөл өсімдігін ата.
  9. Орманды дала мен дала зонасында қандай жануарлар мекендейді?
  10. Шөл зонасындағы өзендерді ата.

II топтың сұрақтары

  1. Тастақ (тасты) шөлдер еліміздің қай аймақтарында кездеседі?
  2. Тоғай дегеніміз не?
  3. Шөлде құстардың қандай түрлері кездеседі?
  4. Шөлейттің климатына сипаттама бер.
  5. Орманды даланың жер бедері қандай?
  6. Батыс Сібір жазығында қандай орман түрлері таралған?
  7. Каспий теңізінен Тарбағатай тауына дейін созылатын табиғат зонасы қайсы?
  8. Еліміздің шамамен 44%-ын алып жатқан табиғат зонасы қайсы?
  9. Жалпы Сырт қыратына тән ормандарды ата.
  10. Шөлейт зонасындағы шаруашылықтың негізгі түрі қандай?

II кезең. Табиғат зоналарын сипаттау

Берілген сипаттамаға сүйеніп, қай табиғат зонасы екенін анықтаңыз.

I топқа тапсырма

С. Сейфуллиннің «Ақсақ киік» поэмасынан үзінді:

Арқаның Бетпақ деген даласы бар,

Бетпақ шөл, ойлы-қырлы панасы бар.

Сол шөлде ел жоқ, күн жоқ өсіп-өнген,

Жәндіктің киік деген баласы бар.

Бетпақта қысы-жазы ел болмайды,

Ел — жайлау, өзен яғни көл болмайды.

Бұтасы қи болады, қара жусан,

Көгара бетегелі бел болмайды.

Сұрақ: үзіндіде қай табиғат зонасы туралы айтылған?

II топқа тапсырма

І. Жансүгіров поэмасынан үзінді:

Оқжетпес оқшырайып өрлеп кеткен,

Кеудені керіп көкке сермеп кеткен.

Қия-құз, жоқпар сарай, бура тастар,

Тәртіппен көлді айнала сәндеп шөккен.

Сұрақ: өлеңде қай жер туралы айтылған?

III кезең. «Адасқан жануарлар»

Оқушылар жануарларды табиғат зоналарына дұрыс орналастырады (картамен және суреттермен жұмыс).

IV кезең. Ой толғаныс

«Семантикалық карта» стратегиясы арқылы қорытындылау.

V кезең. «Сен маған — мен саған»

Топтар бір-біріне тақырып бойынша сұрақтар қояды.

VI кезең. «Көп оқысаң, көп білесің»

I топ: Орманды дала және Дала зоналарын қорғау (дәлелдеу, сипаттау).

II топ: Шөлейт және Шөл зоналарын қорғау (дәлелдеу, сипаттау).

VII кезең. Сөзжұмбақ

Көлденеңінен

  1. Орманды дала зонасына тән ағаш.
  2. Қазақстан аумағының 27%-ын алып жатқан табиғат зонасы.
  3. Дала зонасының өсімдігі.
  4. Орманды далаға жерсіндірілген жануар.
  5. Салмағы 16 кг-ға дейін жететін құс.
  6. Шөлейттің өзені.
  7. Дала мен шөлдің арасындағы зона.
  8. Шөл зонасындағы өзен аңғарларында өсетін бұталар.
  9. Орманды дала зонасына солтүстіктен қоныс аударған жануар.

Тігінен

  1. Біздің мемлекет.

Бекіту: тест тапсырмалары

Төмендегі сұрақтарға дұрыс жауап нұсқасын таңдаңыз.

1) Топырақтың су және жел әрекетінен бұзылуы:

  • A) мелиорация
  • B) құнарлығы
  • C) эрозия
  • D) денудация
  • E) кептіру

2) Топырақтың құнарлы қабаты қалай аталады?

  • A) сазды қабат
  • B) ауыспалы қабат
  • C) қарашірікті қабат
  • D) құмды қабат
  • E) құмдауытты қабат

3) Қазақстанның солтүстігіндегі орманды дала зонасының топырағы:

  • A) сұр топырақ
  • B) қара топырақ
  • C) сортаң топырақ
  • D) қоңыр-сұр топырақ
  • E) сарғылт топырақ

4) Топырақ деп нені айтамыз?

  • A) жердің беткі, жұқа құнарлы қабатын
  • B) батпақты
  • C) құмды
  • D) тыңайтқышты
  • E) шаң-тозаңды

5) Қазақстанның дала зонасының жылдық жауын-шашын мөлшері (мм):

  • A) 300–450
  • B) 220–310
  • C) 100–250
  • D) 100–370
  • E) 150–310

6) Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген шөл зонасының өсімдігі:

  • A) жүзгін
  • B) дермене жусаны
  • C) құм қарағаны
  • D) бұйырғын
  • E) селеу

7) Шөл зонасындағы өзен аңғарларында әртүрлі өсімдіктерден құралған қалың бұталар:

  • A) тасты шөл
  • B) құмды шөл
  • C) тақыр
  • D) тоғай
  • E) ну орман

8) Орманды дала зонасында өсетін ағаштар:

  • A) балқарағай, шырша
  • B) сексеуіл, жыңғыл
  • C) қайың, көктерек
  • D) шырша, қарағай
  • E) майқарағай, тобылғы

9) Қазақстан аумағының қанша пайызын дала зонасы алып жатыр?

  • A) 26
  • B) 27
  • C) 28
  • D) 29
  • E) 30

10) Шөлейт зонасының негізгі топырағы:

  • A) қара топырақ
  • B) қызыл-қоңыр
  • C) қоңыр
  • D) ашық қара-қоңыр
  • E) қызғылт

Дұрыс жауаптары

1) C
2) C
3) B
4) A
5) B
6) B
7) D
8) C
9) B
10) D

Үй тапсырмасы

Оқу

38–39-параграфтарды оқу.

Сарамандық жұмыс №8

  • Кескін картаға табиғат зоналарының шекарасын сызып, бояу.
  • Оқулықтың 168-бетіндегі табиғат зоналарының біріне жоспар бойынша сипаттама беру.