Шығармаға техникалық талдау
Сабақтың мақсаттары
Жалпы мақсат
Оқушының шығармашылық алғырлығы мен шеберлігін қалыптастыру.
Білімділік мақсат
Шығармадағы әсемдікті сезінуін күшейтіп, музыкалық қабілетін дамыту.
Дамытушылық мақсат
Ойлау қабілетін дамыта отырып, өз бетінше жұмыс істеуге үйрету және шығармашылық белсенділігін қалыптастыру.
Тәрбиелік мақсат
Эстетикалық тәрбие беру, аспапқа сүйіспеншілігін арттыру, музыка тілінің заңдылықтарын түсінетін және шығарманың мазмұнына терең бойлай алатын тұлға қалыптастыру.
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Сәлемдесу және оқу құралдарын түгендеу.
- Оқушының назарын сабаққа аудару.
II. Негізгі бөлім
Жаңа тақырыпты енгізу
Бүгінгі сабақтың тақырыбы — оқушыны өз бетінше шығармашылық жұмыс жасауға тәрбиелеу және музыкалық ойлау қабілетін дамыту. Нота мәтінімен сауатты жұмыс істеу оқу үдерісін жандандырады.
Оқытушы әр сұраққа өзі жауап берсе, оқушы үнемі көмекті күтетін болады. Бұл жағдайда оқушының еркі, логикалық ойлауы, шығармамен өз бетінше жұмыс істеуі және қиындықты жеңу жауапкершілігі толық қалыптаспайды.
Екі кезеңді құрылым
- 1-кезең: үй тапсырмасын тексеру.
- 2-кезең: жаңа тапсырманы талдау және бағыттау.
Үй жұмысының сапасы оқушының музыкалық дайындығына және еңбекқорлық қасиеттеріне тікелей байланысты.
Үй тапсырмасын тексеру
Гаммалар
Ре мажор және си минор: аккорд, арпеджио, хроматикалық түрі.
- Дыбыстардың біркелкі шығуын қадағалау.
- Арпеджиода дыбыстарды үзбей, байланыстырып орындау.
Этюдтер
- Черни: соңына дейін нотаға қарап орындау, дыбыс сапасын бақылау.
- Майкапар: 8 такт орындау, пауза кездесетін жерлерге мұқият болу.
Өз бетінше жұмыс дағдысын қалыптастыру
Оқушыны өз бетінше жұмысқа алғашқы сабақтан бастап үйрету қажет, өйткені негізгі еңбек үйде орындалады. Талдау арқылы ойлау қабілетін дамыту және білімді берік меңгерту үшін төмендегі жұмыс түрлері тиімді:
1) Ауызша есеп
Үй тапсырмасының орындалуы туралы ауызша баяндау: қандай қиындықтар кездесті және оларды жою үшін қандай әдіс-тәсілдер қолданылды.
2) Өзіндік талдау
Оқушы өзі орындаған шығармаға талдау жасайды: қателіктерін табады, түзету жолдарын белгілейді, өз жұмысына баға береді. Сондай-ақ сыныптасының орындауына талдау жасап, негізді пікір айтады.
3) Мұғалім қадағалауымен талдау
Сыныпта өткен жаңа тапсырманы аспапта орындап, орындау барысын өз бетінше ауызша талдайды.
Жаңа сабақ: «Арабеска» (Бургмюллер)
Тыңдату және алғашқы әсер
Шығарманы үнтаспадан тыңдату арқылы оқушының есту қабілетін белсендіремін және жалпы бейнесін (образын) сезінуге жетелеймін.
Тыңдау кезінде негізгі мақсат: мелодияны айқын есту, фразалардың тынысын сезіну, бөлімдердің айырмасын байқау.
1) Автор және шығарма туралы
Иоганн Фридрих фон Бургмюллер — неміс композиторы әрі пианист. Ол 1806 жылы 4 желтоқсанда дүниеге келіп, 1874 жылы 13 ақпанда қайтыс болған. Бургмюллер көптеген этюдтерімен кеңінен танымал.
Әкесі — Фридрих Август Бургмюллер (дирижер және пианист), ал үлкен ағасы Норберт Бургмюллер де композитор болған.
2) Музыкалық-теориялық талдау
«Арабеска» — техникалық сипаттағы шығарма. Оны пьеса ретінде де, этюд орнына да орындауға болады. Талдауды ең алдымен қол қимылынан және музыкалық ойдың бағытын түсінуден бастаған дұрыс.
Негізгі мәліметтер
- Тональдік: ля минор
- Өлшем: 2/4
- Шығарма екі бөлімнен тұрады.
Әуеннің берілуі және қайталау
- I бөлімде негізгі әуен оң қолда.
- II бөлімде негізгі әуен сол қолда жүреді.
- Әр бөлім екі рет қайталанады (реприза): алдымен I вольта, екінші қайталауда II вольта.
3) Техникалық талдау
Оң және сол қолдың рөлін нақты ажырату, дыбысталу мәдениетін қалыптастыру (legato, staccato) — орындаудың өзегі. Әр қолдағы жекелеген дауыстарды анық шығару қажет.
Қиын тұстар (I бөлім)
6–7 тактілерде қол үйлесімі мен артикуляцияны бөлек-бөлек пысықтап, кейін біріктіру.
Қиын тұстар (II бөлім)
12–14 тактілер аралығында әуенді алып жүретін қолды айқындап, сүйемелдеуді жұмсақ ұстап орындау.
Орындау кезінде ойды басқаға бөлмей, дыбысты тыңдап, әр фразаның бағытын бақылау маңызды.
4) Орындаушылық талдау
Композитор бізбен музыка тілімен — дыбыспен сөйлеседі. Музыканың негізі — жанға жағымды, құлаққа қонымды, ойды тербететін мелодия.
Мелодия шығарманың ішкі сипаты мен негізгі мазмұнын айқындайды. Сондықтан шығарманы түсіну үшін ең алдымен әуенге назар аударып, оның тынысын, екпінін және динамикалық өзгерістерін сезіну қажет.
5) Ұстаздық талдау
Негізгі мақсат — музыкалық шеберлік пен орындаушылық мәдениетті қалыптастыру. Шығарманы өзім орындап көрсетемін: оқушы дыбысталу үлгісін, фразалау логикасын және көркемдік тұтастықты естіп қабылдайды.
6) Орындаушылық жоспар
Үйде орындау барысында сабақта берілген барлық түсіндірмелерді кезең-кезеңімен жүзеге асыру: қиын тактілерді бөліп пысықтау, қайталауларды (вольта) дұрыс орындау, әуеннің айқын шығуын тұрақты бақылау.
Сабақты қорытындылау
А) Пысықтау
Әртүрлі сұрақтар арқылы жаңа материалды бекіту және түсінігін нақтылау.
Б) Бағалау
Оқушының дайындық деңгейін, дыбысталу сапасын және өзіндік талдау дағдысын ескере отырып бағалау.
В) Үйге тапсырма
Берілген тапсырмаларды жоспар бойынша орындау және келесі сабаққа ауызша есеп дайындау.