Қазақша рефераттар

Электр құбылыстары

Табиғат және адам: Физика — табиғат туралы ғылым

Бізді қоршаған ортаның бәрін табиғат дейміз. Оған су мен ауа, дыбыс, жарық және радиотолқындар, жұлдыздар мен кометалар, планеталар мен галактикалар және басқа да нысандар мен құбылыстар жатады. Табиғатта өзгеріс үздіксіз жүреді, ал сол өзгерістерді түсіндіруде физиканың орны ерекше.

Негізгі идея

Табиғат құбылыстары тұрақты өзгерісте болады.

Фокус

Физика — құбылыстарды зерттеп, заңдылықтарды ашады.

Маңызы

Техниканың негізі — физика.

Сабақтың мақсаттары

Білімділік

  • Физика мен астрономияның табиғатты зерттейтін ғылым екенін меңгерту.
  • Табиғаттың өзгеруіне адам әрекетінің де ықпалы бар екенін түсіндіру.
  • Физикалық терминдер мен ұғымдарды қалыптастыру.
  • Физика мен техникадағы ХХ ғасырдың төрт ірі жетістігін білу.

Дамытушылық

  • Ой-өрісті кеңейту, талдау дағдыларын дамыту.
  • Теориялық және эксперименттік зерттеу әдістерінің маңызын көрсету.
  • Өз ойын жүйелі әрі анық жеткізуге үйрету.

Тәрбиелілік

  • Жаңа ұғымдарды күнделікті өмірмен байланыстыруға дағдыландыру.
  • Табиғатты аялау мәдениетін қалыптастыру.

Сабақтың түрі, әдістері және байланыстары

Типі
Жаңа материалды оқыту
Түрі
Жаңа сабақ
Әдіс-тәсілі
Ауызша баяндау
Пәнаралық байланыс
Дүниетану, табиғаттану, астрономия

Көрнекіліктер

Электрондық оқу құралдары, суреттер (карточкалар), кеспе қағаздар.

Сабақ барысы (қысқаша жоспар)

  1. 1Ұйымдастыру: қатысымды тексеру, назарды сабаққа шоғырландыру.
  2. 2Мақсат пен міндеттерді айқындау: ойлау белсенділігін және қызығушылықты арттыру.
  3. 3Дайындық: жаратылыстану пәнінен алған білімді еске түсіру (сұрақ-жауап).
  4. 4Жаңа материалды түсіндіру.
  5. 5Бекіту: түсінгенін тексеру, сұрақтар арқылы қорытындылау.
  6. 6Қорытындылау: «Нені білдім?» бөлімін талқылау.
  7. 7Үй тапсырмасы: §1, §2, §3 оқу және тапсырмаларды орындау.
  8. 8Бағалау.

Кіріспе сұрақтар (білімді өзектендіру)

  1. Жаратылыстану ғылымы нені зерттейді?
  2. Табиғат дегеніміз не?
  3. Физика қандай ғылымдармен байланысты?

Негізгі ұғымдар: физика нені зерттейді?

Физика зерттейтін табиғат құбылыстары физикалық құбылыстар деп аталады. «Физика» сөзі грек тіліндегі physis — «табиғат» деген мағынаны білдіреді. Физиканың мақсаты — табиғатта жүретін құбылыстарды зерттеп, олардың өзара байланысын сипаттайтын заңдарды ашу.

Мысал

Жердің Күнді эллипс бойымен айнала қозғалатынын түсіндіру — заңдылықтарды іздеудің үлгісі.

Терминдер

Жол, жылдамдық, күш.

Ұғымдар

Материя, дене, зат.

Материя, дене, зат: қысқа анықтамалар

Материя
Әлемде бар нәрсенің бәрі материя деп аталады.
Дене
Белгілі пішіні мен нақты көлемі бар жеке нысан.
Зат
Дененің табиғатын және сапалық қасиеттерін сипаттайтын материя түрі.

Физика тарихынан қысқа деректер

  • Физиканың алғашқы ұстазы ретінде грек ғалымы Аристотель аталады.
  • Екінші ұстаз атанған ұлы ойшыл — Әбу Насыр әл-Фараби.
  • «Физика» терминін орыс тіліне енгізген ғалым — М. В. Ломоносов.

Физика және техника: ХХ ғасырдың 4 ірі жетістігі

  1. 1) Атом энергиясы

    Атом ядросындағы энергияны алу жолы табылды.

  2. 2) Ғарышты игеру

    1957 жылы тұңғыш жасанды Жер серігі Байқоңыр ғарыш айлағынан ұшырылды. 1961 жылы Ю. А. Гагарин алғаш рет ғарышқа ұшты. Қазақстандық ғарышкерлер Т. Әубәкіров пен Т. Мұсабаев күрделі ғарыштық техниканы басқаруда жоғары біліктілік көрсетті.

  3. 3) Лазердің пайда болуы

    1960-жылдардың басында лазер жасалды. Бұл жаңалыққа байланысты Н. Г. Басов, А. М. Прохоров және Ч. Таунс Нобель сыйлығымен марапатталды.

  4. 4) Кибернетика және есептеуіш техника

    Кибернетиканың дамуы электрондық есептеуіш техниканың қарқынды өркендеуіне жол ашты.

ХХ ғасырдың басты ерекшелігі — ғылым мен техниканың жоғары қарқынмен дамуы және ғылыми жаңалықтардың өндіріс пен тұрмысқа кеңінен енгізілуі. Бұл үдерістің іргетасы — физикалық заңдар.

Бекіту сұрақтары

  1. 1) «Табиғат» сөзінің мағынасын қалай түсінесің?
  2. 2) Табиғат құбылыстары деп нені айтамыз?
  3. 3) Табиғат құбылыстарына мысал келтір.
  4. 4) Күннің тұтылуын қалай түсіндіресің?
  5. 5) Табиғат туралы қандай ғылымдарды білесің?
  6. 6) Айдың тұтылуын қалай түсіндіруге болады?
  7. 7) Физиканың негізгі мақсаты неде?
  8. 8) Физика заңдары қалай ашылады?
  9. 9) Физикалық терминдер мен ұғымдар дегеніміз не?
  10. 10) Материя, дене, зат ұғымдарын анықта.
  11. 11) Әл-Фарабидің «Екінші ұстаз» атануының басты себебі қандай?

Қорытынды: «Нені білдім?»

  • Бізді қоршаған орта — табиғат екенін түсіндік.
  • Табиғат құбылыстары үздіксіз өзгерісте болатынын білдік.
  • Физиканың география, биология, химия және астрономиямен байланысын байқадық.
  • Физика заңдарына сүйене отырып аспан денелерінің құбылыстарын да зерттеуге болатынын ұқтық.
  • Физиканың негізгі мақсаты — заңдылықтарды ашу екенін қорыттық.

Тапсырмалар (кестемен жұмыс)

1-тапсырма: Құбылыстарды түрлеріне қарай жіктеу

Төмендегі сөздердің ішінен құбылыстарға қатысты сөздерді теріп жазып, кестеге бөліп орналастыр: шардың домалауы, қорғасынның балқуы, күннің сууы, күн күркіреуінің естілуі, қардың еруі, жұлдыздардың жыпылықтауы, судың қайнауы, таңның атуы, жаңғырықтың естілуі, бөрененің жүзуі, сағат маятнигінің тербелуі, бұлттың көшуі, жай түсуі, кептердің ұшуы, найзағайдың жарқылдауы, жапырақтардың сыбдыры, электр шамының жануы.

Механикалық Жылулық Электр / дыбыс Жарық
Шардың домалауы
Бөрененің жүзуі
Бұлттың көшуі
Кептердің ұшуы
Сағат маятнигінің тербелуі 		Қорғасынның балқуы
Күннің сууы
Қардың еруі
Судың қайнауы 		Күн күркіреуінің естілуі
Жаңғырықтың естілуі
Жапырақтардың сыбдыры
Электр шамының жануы
Жай түсуі 		Найзағайдың жарқылдауы
Жұлдыздардың жыпылықтауы
Таңның атуы

Ескерту: «жай түсуі» мен «найзағай» құбылыстары электрлік те, жарықтық та белгі береді. Жіктеу кезінде басым белгісін негізде.

2-тапсырма: Дене — зат — құбылыс

Берілген сөздерді үш топқа бөліп жаз: дене, зат, құбылыс. Тізім: қорғасын, күннің күркіреуі, рельс, алюминий, қарлы боран, Ай, спирт, қайшы, сынап, қар көшкіні, үстел, мыс, тікұшақ, мұнай, қайнау, мылтықтың атылуы, судың тасуы.

Дене

Рельс, Ай, қайшы, үстел, тікұшақ

Зат

Қорғасын, алюминий, спирт, сынап, мыс, мұнай

Құбылыс

Күннің күркіреуі, қарлы боран, қар көшкіні, қайнау, мылтықтың атылуы, судың тасуы

3-тапсырма: Құбылыстарға мысал келтіру

1) Механикалық және жылулық

  • Механикалық құбылыстар: машинаның қозғалуы, баланың жүгіруі, ұшақтың ұшуы.
  • Жылулық құбылыстар: судың қайнауы, күннің жылуы.

2) Электр, магнит және жарық

  • Электр құбылыстары: шамның жануы, электр тогының өтуі, найзағай.
  • Магниттік құбылыстар: денелердің бір-біріне тартылуы.
  • Жарық құбылыстары: күн сәулесі, жарықтың таралуы.

Шығармашылық жұмыс

2–3 табиғат құбылысы туралы қысқаша әңгіме жаз немесе ауызша баяндап бер.