Кішіпейілділіктен кішіреймейсің
Сыпайылық туралы мақал-мәтелдер
Бұл топтама сыпайылық, кішіпейілділік және адамдық қадір туралы халық даналығын жинақтайды. Әр нақылдың астарында мінез мәдениеті, сабыр, ілтипат және ішкі әсемдік жайлы терең ой бар.
Құрмет пен сыйластық
- Сыпайылық жоқ жерде, сыйласу да жоқ.
- Сыпайыны үйде көрме, түзде көр.
- Келбеті келіскеннен кеңес сұра.
Кішіпейілділік — кісілік өлшемі
- Кішіпейілділік — кісі көркі.
- Кішіпейілділіктен кішіреймейсің.
- Кішіпейілділік — кішілік емес, кісілік.
- Кішіпейілдің кеудесі ашық.
Сыпайының сабыры мен сыр сақтауы
Сыпайылық — тек сөз әдебі емес, мінездің байсалдылығы. Ол адамның өзін-өзі ұстай білуінен, сырды сыртқа шашпауынан, арды қор қылмауынан көрінеді.
- Сыпайы тоңбайды, қалтырайды.
- Сыпайы жаурамайды, дірілдейді — өзгеге тоңғаны білінбейді.
- Сыпайы сырын білдірмес.
- Сыпайы сырттан мақтар.
- Сыпайының қарағаны — сұрағаны.
- Сыпайыға өлім бар да, қорлық жоқ.
- Сыпайының сыры мол.
- Сыпайының алдында сүйек жатсын.
Ішкі әсемдік пен сымбат
Сыпайылық көрікті толықтырып, адамның болмысын жұмсартады. Әсемдік — сыртқы келбеттен бұрын, ниет пен ұстанымнан басталады.
- Сыпайыға сұлулықтан әсемдік жарасады.
- Денесі икемдінің келбеті сүйкімді.
- Сұлуынан жылуы.
- Сырлы аяқтың сыры кетсе де, сыны кетпейді.
Ар-намыс және байсал
Халық сыпайылықты намыспен, ал байыптылықты парасатпен сабақтастырады. Қатты сөзге ермей, арды биік ұстау — нағыз тәрбиенің белгісі.
- Арғымаққа оқ тисе, мәстектей туламас; сыпайыға оқ тисе, жамандай шуламас.
- Иманмен қаптап қойғандай.
- Сыпайы сырын жасырмас, пұшық мұрнын жасырмас.
- Сыпайы сырын жасырмас — ақырын ғана бүлк етер.