Діни экстремизм жайлы, экстремистік ұйымдармен күрестегі мемлекеттік саясат жайлы түсінік беру
Тақырыптың мақсаты мен ауқымы
Бұл материалдың негізгі мақсаты — діни экстремизм туралы түсінік беру, экстремистік ұйымдармен күрестегі мемлекеттік саясаттың мәнін ашу, сондай-ақ деструктивті ұйымдардың түрлері мен тарту тәсілдеріне және лаңкестіктің анықтамасы, сипаттамасы, түрлері мен әдістеріне тоқталу. Сонымен бірге, бүгінгі күннің өзекті мәселелерін жүйелеп көрсету көзделеді.
Негізгі бағыттар
- Діни экстремизм және оны тежеудегі мемлекеттік саясат.
- Деструктивті ұйымдар, олардың түрлері және адамдарды (әсіресе жастарды) тарту әрекеттері.
- Лаңкестік: анықтамасы, сипаты, түрлері мен іске асыру әдістері.
Дін және қоғам: көпэтносты кеңістіктегі ахуал
Тарихта діни нанымы мен діни санасы болмаған халық жоқ деуге болады. Алайда дінге көзқарас әр дәуірде әртүрлі қалыптасты. Қазақстан — көпэтносты мемлекет: елімізде 100-ден астам этнос өмір сүреді және көптеген діни бірлестіктер қызмет етеді.
Халықтың басым бөлігі ислам мен христиан діндерін ұстанады (шамамен 90%). Сонымен қатар буддизм, католицизм, протестанттық бағыттар және өзге де конфессиялар таралған.
Тәуелсіздік кезеңіндегі өзгерістер
Қазақстан тәуелсіздік алып, демократиялық құндылықтарды ұстанатын мемлекет ретінде діни ұйымдардың қызметіне қатысты бірқатар шектеулерді жеңілдетті, азаматтарды діни көзқарасы үшін қудалауды тоқтатты. Бұл қадамдар діни еркіндікті кеңейткенімен, қоғамдағы діни белсенділіктің артуына және діни ахуалдың күрделенуіне де әсер етті.
Діни қауымдастықтардың өсуі
Тәуелсіздік жылдары ішінде діндарлар қауымының саны айтарлықтай көбейіп, шамамен 6 мыңға жуық діни бірлестік пен құрылымдардың белсенділігі туралы деректер айтылады. Бұл құбылыс қоғамдағы рухани ізденіспен қатар, тәуекелдерді де күн тәртібіне шығарды.
Діннің біріктіруші әлеуеті және қауіп аймақтары
Дін ұлттық өзіндік сананы қалыптастыруға ықпал етеді, қоғамды біріктіреді, Отан тарихына мақтаныш сезімін оятады, өз халқының мәдениетіне, тіліне, салт-дәстүріне сүйіспеншілікті күшейтеді.
Бұрмаланған түсініктердің салдары
Алайда діни сенім кей жағдайда теріс түсіндірілуі немесе қасақана бұрмалануы мүмкін. Мұндай кезде жеке тұлғада басқа дін өкілдеріне жеккөрушілік, шовинизм мен ұлтшылдық сияқты қауіпті ұстанымдар күшейеді.
Шовинизм мен ұлтшылдықтың радикал түрлері ұлттық радикализмге, фашизмге, лаңкестікке және адамдарға қарсы қастандық әрекеттерге ұласуы ықтимал.
Діни экстремизм: таралу себептері және негізгі қатері
Соңғы жылдары лаңкестіктің бір түрі ретінде діни экстремизмнің таралуы жиілей түсті. Қауіптің өзегі — кейбір діни ұйымдардың өзге мемлекеттің ішкі және сыртқы саясатына, қоғамдық пікірге, адамдардың психологиясына ықпал етуге ұмтылуында.
Діни экстремистік ұйымдар белгілі бір елдегі қалыптасқан тәртіпті бұзуға әрекет жасайды және мұндай іс-әрекетке жастарды тартуға ерекше мән береді.
Неліктен бұл ерекше маңызды?
- Жастар ақпараттық ықпалға, эмоциялық қысымға және әлеуметтік уәделерге тез ілігуі мүмкін.
- Экстремистік идеология «қарапайым шешім» ұсынғандай көрініп, күрделі әлеуметтік мәселелерді бұрмалай түсіндіреді.
- Желі арқылы тарайтын насихат адам психологиясына мақсатты түрде әсер етуі мүмкін.
Құқықтық негіз және мемлекеттік ұстаным
ҚР Конституциясы: 5-баптағы шектеулердің мәні
Қазақстан Республикасы Конституциясының 5-бабында қоғам қауіпсіздігі мен тұтастығын қорғауға бағытталған тыйымдар көрсетілген. Атап айтқанда, конституциялық құрылысты күшпен өзгертуге, республиканың біртұтастығын бұзуға, мемлекеттік қауіпсіздікке зиян келтіруге, әлеуметтік, нәсілдік, ұлттық, діни және өзге де араздықты қоздыруға бағытталған қоғамдық бірлестіктер құруға және олардың қызметіне тыйым салынады. Сондай-ақ заңда көзделмеген әскери құрамалар құруға жол берілмейді.
Миссионерлік қызмет және жастарды тарту тәуекелі
ҚР аумағында шетелдік миссионерлер де қызмет атқарады. Олардың ішінде исламды немесе өзге дінді бүркемелей отырып, саяси не басқа мақсаттарына жетуді көздейтін топтар да кездесуі мүмкін.
Тарту орындары
Кейбір жақтастар жастарға ықпал ету үшін жоғары оқу орындарының маңы мен қоғамдық орындарды пайдалануы мүмкін.
Тәсілдер
Үгіт парақтарын тарату, байланыс орнату, «тапсырмалар» беру секілді әдістер қолданылуы ықтимал. Кейбір жағдайларда заңға қайшы құралдар да (мысалы, есірткі арқылы тәуелділік қалыптастыру) қауіп факторына айналады.
Негізгі сұрақ
Неліктен жастар, тіпті кейде білімді әрі жасы үлкен адамдардың өзі осындай үгіт-насихаттың ықпалына түсіп қалады? Бұл сұрақ қоғамдық қауіпсіздік, білім беру, ақпараттық сауаттылық және психологиялық қорғаныс мәдениеті тұрғысынан терең талдауды қажет етеді.