Қазақша рефераттар

Түйінді батик өнері

Түйінді батик өнері

Батик — матаны ерекше әшекейлеуге арналған дәстүрлі өнер. Ол алғаш рет Индонезиядағы Ява аралдарында кеңінен дамығаны айтылады. «Ba-tik» атауының түсіндірмесінде ba — мата, ал tik — тамшы, нүкте мағынасын береді. Ал ambatik сөзі «матаға сурет салу, нүктелермен толтыру немесе мата бетінде штрихтау» дегенді білдіреді.

Бұл өнерді ерте кезден үнділер, қытайлар, египеттіктер, перуандықтар да дамытқан. Алайда көркемдік пен техникалық шеберлік ең жоғары деңгейге дәл Явада жеткен. Явалық батикке әлем сүйсіне қараса, индонезиялықтар үшін ол — күнделікті өмірдің бір бөлігі: Ява мен Бали тұрғындары батикті дәстүрлі киім ретінде жиі қолданады.

Индонезияда батиктің нақты қашан пайда болғаны туралы пікірталас әлі де бар. Дегенмен Явада батиктің кең таралуы шамамен XVII ғасырмен байланыстырылып жүр. Ал матаны түйіндеу арқылы өрнек түсіру тәсілі Қытайда VII ғасырда жақсы дамығаны айтылады.

Түйінді батик деген не?

Түйінді батик — матаға сурет салудың ең қарапайым әрі әсерлі түрлерінің бірі. Негізгі принципі: матаны әртүрлі тәсілмен түйіндеп байлау арқылы бояудың өтетін және өтпейтін аймақтарын қалыптастыру. Нәтижесінде сәнді түйіндерден күтпеген өрнектер пайда болады — мұның бәрі адамның қиялына тікелей байланысты.

Бұл әдіс Үндістанда кең тараған және жергілікті атаулары ретінде бандхей, бандхана, бандхни сөздері кездеседі. Мағынасы шамамен «байла да — боя» дегенге саяды. Қазірдің өзінде түйіндеу тәсілі киімдерді әрлеуде, сондай-ақ тұрмыстық бұйымдарда — перде, салфетка, жапқыш сияқты заттарда қолданылады.

Матаны дайындау және бояу тәртібі

1) Мата таңдауы

Батик жасау үшін мақта матаны қолдануға болады. Мата біртүсті және жұқа болғаны дұрыс. Бұл әдіске батист матасы өте қолайлы: бояуды тез сіңіреді және жұмыс істеуге жеңіл.

2) Алдын ала өңдеу

Матаны қолданар алдында міндетті түрде жуып, жақсылап үтіктеп алыңыз. Бұл мата бетін тегістеп, бояудың біркелкі сіңуіне көмектеседі.

3) Түйіндеу және бояу

Көлемі шамамен 20×20, 20×30 немесе 20×40 см матаны кесіп алыңыз. Матаны салқын суға жарты күн салып, крахмал қоспаларын кетіріңіз. Кептірген соң түйін байлап, қайнап тұрған бояуға 20–30 минут салып қайнатыңыз. Кейін 1 ас қасық ас тұзын қосып, тағы 20 минут қайнатсаңыз, өрнек айқынырақ түседі.

Маңызды ережелер

  • Матаны жұмысқа дейін міндетті түрде жуып, үтіктеңіз.
  • Түйін байлайтын жіп бояу өткізбейтін және үзілмейтін болуы керек.
  • Бояу үшін мақта матаға арналған бояуларды қолданыңыз.
  • Түйіндеу тәсілдері өте көп: нәтижесі сіздің ұшқыр қиялыңызға байланысты.

Қажетті құрал-жабдықтар

  • Мақта матаға арналған бояу
  • Шыны/әйнек ыдыс (банка)
  • Кемінде 3 литр су сиятын ыдыс
  • Резеңке қолғап
  • Ағаш қысқыш
  • Ағаш таяқша
  • Полиэтилен пленка немесе клеенка
  • Кемінде 5 литрлік құты
  • Дәке

Түйіндеудің негізгі әдістері

1-әдіс: Тастармен түйіндеу (Ява дәстүрі)

Бұл тәсілде табиғи тастар түйін жасауға «қалып» ретінде пайдаланылады. Тастардың орнына қарай шеңбер, дақ, гүлге ұқсас немесе симметриялы өрнектер шығара аласыз.

  1. 20×20 см мата қиындысын алыңыз.
  2. Тастар орналасатын нүктелерді белгілеңіз.
  3. Матаның төрт бұрышына және ортасына тастарды қойып, әрқайсын жеке-жеке түйіндеп байлаңыз.
  4. Тастардың арақашықтығын өз қалауыңызша өзгертіңіз.

2-әдіс: Ортасынан бастап орау

  1. 20×20 см мақта матаны алыңыз.
  2. Матаның ортасын табыңыз.
  3. Матаны бүктеп, 5–6 см арақашықтық сақтай отырып жіппен ораңыз.
  4. Әрі қарай 6 см шамасында қашықтықпен жиі бүрме жасап, орауды жалғастырыңыз.
  5. Жіпті үзбей, мүмкіндігінше тығыз етіп ораңыз.

3-әдіс: «Гармошка» бүктемесі

  1. 30×30 см матаны алыңыз.
  2. Матаны екіге бүктеп, бүктеменің ортасын табыңыз.
  3. Қарындашпен 2 см аралықпен сызықтар белгілеңіз.
  4. Матаны гармошка сияқты жиырып бүктеңіз.
  5. Дайын матаны бірнеше жерден жіппен ораңыз.

4-әдіс: Ұзынша матаны қабаттап бүктеу

  1. 20×40 см мата алыңыз.
  2. Матаны тура ортасынан екіге қабаттап бүктеңіз.
  3. Жоғарғы және төменгі жақтарын теңдей бөліктерге бөліп, қарындашпен белгілеңіз.
  4. Белгіленген нүктелерді жіңішке сызықтармен қосыңыз.
  5. Сызық бойымен қабаттап, жоғарғы жақтарын ішке қарай иіп бүктеңіз.
  6. Матаны жіппен мықтап орап, кейін бояңыз.

Қорытынды

Түйінді батик — қарапайым құралдармен-ақ әсерлі нәтиже беретін техника. Түрлі түйін, бүктеме және орау тәсілдерін біріктіре отырып, әр бояудан жаңа өрнек табуға болады.

Іс тәжірибеммен бөліскеніме қуаныштымын. Назарларыңызға көп рақмет!