Қожа қандай бала
Сабақтың тақырыбы
Бердібек Соқпақбаевтың «Менің атым Қожа» повесі: «Түбінде адам болатын бала».
Көпір тапсырмалары
1) Бердібек Соқпақбаев кім?
Қазақ әдебиетінде өзіндік орны бар қаламгер, дарын иесі, балалар жазушысы.
2) Айтуға ықшам, құлаққа жағымды, мағынасы жоғары идеялы есімдер
Мұрат, Болат, Ербол, Бақыт — мағынасы терең, идеялық салмағы бар есімдер.
3) Қожа қандай бала?
Қожа соншалықты бұзық бала емес. Оны көбіне өзінен үлкен Сұлтанның ықпалы теріс жолға жетелейді. Қожа — қиялшыл, сезімтал, зерек бала.
ІІ кезең: Топтық жұмыс
Жаңа сабақты өз бетімен меңгеруге арналған тапсырмалар. Сұрақтар мәтіндегі оқиғаларды тану, себеп-салдарды түсіну және кейіпкерлерді салыстыруға бағытталған.
Теориясы: Білу
(Кім? Не? Қашан? Қайда? Не істеді?)
1-сұрақ
«Төбемнен шатыр етіп жай түскендей болды... Ох, шіркін-ай!»
Жауабы
Орыс әдебиетінен Анфиса Михайловна А. С. Пушкиннің «Қысқы кеш» өлеңін жатқа сұраған сәт.
2-сұрақ
«Есікті аша бергенде, тынысым мүлде бітіп, жүрегімнің соғуы тоқтап қалғандай болды...»
Жауабы
«Бақа оқиғасынан» кейін апасымен кездесетін сәт.
3-сұрақ
«Маңдайдан буым бұрқырап, есік алдына шықтым... Мектептен шынымен-ақ шығара ма?»
Жауабы
Педкеңес өтіп жатқан сәт.
4-сұрақ
«Тағы да мамам тұрып, басын изеп, мақұлдап, бірдеңе айтты». Анасының сөзі қандай?
Жауабы
«Шығарсаңдар, шығарыңдар мектептен! Кетсін қаңғып. Менің де жүйкемді жүн етіп құртып бітті бұл оңбаған!»
5-сұрақ
Көккөз келіншек сатушыға не деп дауыстайды?
Жауабы
«Анау сұр кепкалы балаға бермеңіз. Ол кезексіз кіріп кетті!»
6-сұрақ
Қожаның айтуынша, Жантас қандай бала?
Жауабы
Біреуді біреуге айдап салып, от тастап жүретін қу; сабақ үстінде сыбырлап-сипсыңдайтын; өзі тақтаға шыққанда өзгелерге құлақ түргіш бала.
7-сұрақ
«Саған бұл жолы жолдама берілмейді. Екінші кезекте барасың». Майқанова қандай себеп айтады?
Жауабы
Біріншіден, жолдама барлық оқушыға бірден жетпейді. Екіншіден, лагерьге алдымен үлгілі, тәртіпті оқушылар жіберіледі.
8-сұрақ
Қожа «құпия кеңесте» озаттардың қатарына қосылу үшін не істеуді шешеді?
Жауабы
- Сабақтан бір сағат та себепсіз қалмаймын.
- Үй тапсырмасын уақытында орындап отырамын.
Теориясы: Түсіну
(Неге? Себебі? Неліктен? Не үшін?)
Қожаның келбеті неге «тірі аруақтай» көрінді?
Себебі ол «бақа оқиғасынан» кейін апасымен бетпе-бет келетін сәтте қатты қорқыныш пен қысым сезінді.
Қожа неге лагерьге бара алмады?
Себебі оған жолдама берілмеді: жолдама алдымен үлгілі, тәртіпті оқушыларға ұсынылады.
Қожа неге «құпия кеңес» құрды?
Себебі ол түзеліп, үлгілі әрі тәртіпті оқушы болуды мақсат етті.
Теориясы: Талдау
(1. Салыстыр. 2. Айырмашылығы неде? 3. Ұқсастығы неде?)
1) Венн диаграммасы арқылы Қожа мен Жантасты салыстыр
Қожа
- Қиялшыл, сезімтал, зерек.
- Түзелуге ұмтылады, өзін-өзі тәрбиелеуге ниетті.
Ұқсастығы
- Мектеп ортасында өсіп, қатарластарымен араласады.
- Оқиға желісінде қақтығыс пен мінез ашуға себеп болатын жағдайларға тап болады.
Жантас
- От тастап, біреуді біреуге айдап салуға бейім.
- Сабақ үстінде сыбырлап, сырттай бақылап отырады.
Теориясы: Жинақтау
(Қорытынды шығар, анықтама бер, мазмұнды жүйеле)
Жаңа тақырып бойынша Қожаның қасиеттерін жүйеле
Жағымды жақтары
- Зеректік, сезімталдық.
- Қиялшылдық, ішкі әлемінің байлығы.
- Өзін түзетуге ұмтылыс, жауапкершілікке бетбұрыс.
Жағымсыз жақтары
- Тентектікке еріп кету, эмоцияға берілгіштік.
- Кей жағдайда ойланбай әрекет ету.
- Жағымсыз ықпалға тез ілесу (Сұлтанның әсері).
Қорытынды: Қожа — мінезі күрделі, бірақ өз қателігін түсініп, өзгеруге талпынатын кейіпкер. Сол қасиеті оны «түбінде адам болатын бала» деңгейіне көтереді.