Тәрбие, тәлім - кітапта
Тәрбие мен тәлімнің қайнары — кітапта. Тәрбие мәселесін сөз еткенде, балаларымыздың кітап оқудан алыстап бара жатқаны жанға батады. Оқушылардың көпшілігінде самарқаулық басым, қызығушылық жеткіліксіз.
Ашығын айтқанда, көркем туынды оқымайтын, көркемдік әлемге қызықпайтын, оның орнына теледидар көріп, киноға әуес оқушылар қатары жылдан-жылға көбейіп келеді. Ащы да болса, шындық осы.
Жауапкершілік кімнің мойнында?
Мұндай жағдайда орта және жоғары мектеп ұстаздарының да, жалпы қоғамның да үлесі бар. Қай-қайсымыз да шәкірттерімізден жеткілікті деңгейде талап ете алып жүрміз бе?
Максим Горькийдің: «Ашыққан адам асқа қандай обыр болса, мен кітап оқуға сондай обырмын…» деген сөзі ойға оралады. Бүгін осындай құштар жастарды жиі кездестіреміз бе?
Кітаптың орны: рухани байлық пен ұрпақ сабақтастығы
Кітап — адам баласының ақыл-ойынан туған рухани байлықты сақтап, оны ұрпақтан-ұрпаққа жеткізетін, білім мен тәрбие беретін құрал. Ол — адамзат жасаған ең ұлы кереметтердің бірі.
«Дайын ақпарат» дағдысы және оқуға салқындық
Қазіргі таңда балалар теледидарға, интернетке, компьютер ойындарына көбірек әуес. Олар ақпаратты «көгілдір жәшіктерден» (аудио, видео, интернет) дайын күйінде қабылдайды. Осы тұста ойлантатын сұрақ туады: неліктен қоғамымыз кітап оқымайтын дертке ұшырап барады?
Шешім: бірлесе қолдау, жүйелі жұмыс
Бұл жерде кітапханашының, ата-ананың және мұғалімнің белсенді көмегі қажет. Балаларға «барлық білімнің бастауы кітапта» екенін қайта-қайта түсіндіріп, бағыт беруіміз керек. Мұны мектеп табалдырығын енді аттаған бүлдіршіндерден бастаған дұрыс.
Абай атамыз: «Артық ғылым кітапта, ерінбей оқып көруге» деген. Демек, кітапты балаға жастайынан оқуға баулу — ең маңызды міндеттердің бірі.
Мәжбүрлеу емес — әдет қалыптастыру
Дегенмен, баланы ешқашан оқуға мәжбүрлеуге болмайды. Оқушыны өз бетімен кітап оқуға үйрету үшін жүйелі жұмыстар қажет. Кітаппен сауатты жұмыс істей алмау біреулердің кітапқа деген сүйіспеншілігін бәсеңдетсе, енді біреулерді жүйесіз, ойланбай оқуға әкеледі.
Егер осының алдын алмасақ, уақыт өте келе рухани әлемге атүсті қарайтын әдет қалыптасуы мүмкін. Ал адамның санасын рухани-адамгершілік құндылықтардан гөрі күйкі тірлік басып кетсе, өмір сапасына да, болашаққа да ақау түсетіні анық.
Үміт бар: үлгілі оқушылар және ортақ мақсат
Әрине, барлық оқушыны «әдебиет оқымайды, жалқау, өнерге қызықпайды» деп кінәлау дұрыс емес. Ізденетін, кітапты сүйіп оқитын, мектепте жүріп пәндік олимпиадаларға, ғылыми жобаларға қатысып, жүлделі орын алып жүрген оқушылар да бар. Бірақ олар — әзірге азшылық.
Ұлттың тірегі — руханият пен білім
Ұлттың рухани әлемге бір табан жақын болуы үшін мүмкіндік жасауымыз керек. Ертеңін ойлаған ел ең алдымен рухани кеңістіктің еркін әрі нәтижелі жұмыс істеуіне жағдай жасайды. Өйткені ұлттың ұлт болып қалуы үшін халықтың өресі биік тұруы тиіс.
Адам мен адамды, ел мен елді теңестіретін — білім. Қазақстан биік белестерге ғылымды өркендету арқылы жетеді. Сондықтан білімсіз алға қойған мақсатқа жету мүмкін емес.
Орыстың танымал педагогы В. Сухомлинскийдің бір сөзі бүгінгі мектеп өмірінде кездесетін осындай кемшіліктердің себебін дәл аңғартатындай. Бұл — жай ғана ой емес, талап деуге тұрарлық үндеу.