Қазақша рефераттар

Шығарманың шешімі

Сабақтың мақсаты

1) Танымдық мақсат

Ғ. Мүсірепов шығармалары бойынша білімді тереңдетіп, ана бейнесін ашу; әдебиет теориясы ұғымдары арқылы көркем мәтінді талдау.

2) Дамытушылық мақсат

Шығармашылық жұмысқа баулу; өз бетімен зерттеу мен ізденіске жетелеу; әңгімелеу, мазмұндау, дәлелдеу дағдыларын дамыту.

3) Тәрбиелік мақсат

Ұлттық салт-дәстүрді құрметтеу; анаға ілтипат көрсету; үлкенді сыйлау, сүйіспеншілік пен адамгершілік құндылықтарын нығайту.

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

  • Оқушыларды түгендеу.
  • Оқу құралдарын даярлату.
  • Психологиялық дайындық.

II. Үй тапсырмасын тексеру

1) Мазмұн

«Ананың анасы» әңгімесінің мазмұнын баяндау.

2) Теория

Әдебиет теориясы ұғымдарын қайталау.

3) Зерттеу

Ізденіс жұмыстары және тест тапсырмалары.

Үй тапсырмасын мазмұндау кезеңдері

а) Шығармаға жуық әңгімелеу

  • Әйтілес кім?
  • Әңгімедегі оқиға қай кезеңді суреттейді?
  • Әйтілес қандай оқиғаны баяндайды?
  • Бала би Жалпақ балуанға не дейді?
  • Бидің тілегі қандай, батырдың тілегі қандай?
  • «Сауға» деген не?
  • Жылқының жатқан жерінен жарты көш шыққанда бір қара көрінуі нені аңғартады?
  • «Тұйғындай түйіліп, жұлдыздай ағып біреу келеді…» деген суреттеу қандай әсер береді?

ә) Сұрыптап, теріп әңгімелеу

Оқиғаның өзекті тұстарын іріктеп, себеп-салдарын ашып баяндау.

б) Еркін әңгімелеу

Рөлге бөліп, кейіпкерлер сөзін сақтай отырып әңгімелеу.

в) Эпизодты бағалай баяндау

Өзіңе ұнаған немесе ұнамаған эпизодты таңдап, пікір білдіру.

III. Жаңа сабақ: жазушы және шығарма контексі

Ғабит Мүсірепов туралы қысқаша мәлімет

1902
22 наурызда қазіргі Солтүстік Қазақстан облысы Жамбыл ауданында дүниеге келді.
1916
14 жасында Обаған өңірінде нағашыларының көмегімен орыс мектебіне оқуға түсті.
1923–1926
Оқу орындарында білімін жалғастырды (екі кластық орыс мектебі, рабфак, ауыл шаруашылық институты).
1931–1944
Шекспир, Шота Руставели, М. Горький шығармаларын аударды.
1958
Қазақ ССР және КСРО Жоғарғы Кеңесіне депутат болып сайланды.
1962–1975
Ленин және Еңбек Қызыл Ту ордендерімен марапатталды.
1970–1977
Қазақстан Мемлекеттік сыйлығы мен Ш. Уәлиханов атындағы сыйлықты алды.
1974
Социалистік Еңбек Ері атағы берілді.
1985
Дүниеден өтті. Есімі музей, көше атауы, театр және ескерткіш арқылы ұлықталды.

«Ана» тақырыбына бетбұрыс

ХХ ғасырдың 30-жылдарының орта шенінде жазушыны М. Горькийдің ана тақырыбына жазған романтикалық әңгімелері ерекше қызықтырды. Гуманист қаламгердің «адам» деген ардақты атты биік бағалауы, өмірге рух дарытушы аналардың қоғамдағы рөлі Ғ. Мүсіреповке үлкен ой салды.

Ол М. Горькийдің «Адамның анасы» және «Өлімді жеңген ана» новеллаларын аударып, өзі де ана тақырыбын тереңдетіп: «Ананың анасы», «Ашынған ана», «Ананың арашасы» (1934), «Ер ана» (1942), «Ақлима» (1944) шығармаларын жазды.

Шығарманың түйіні

«Ананың анасы» (1934) әңгімесі ел ішіне кең тараған аңыз желісінен алынған. Жазықсыз жас қызды алып қашқан батырды қыздың анасы сөз қуатымен тоқтатып, қызының бостандығын қайтарып алады.

Оқиға желісіне шолу

Әңгіме Әйтілес ақсақалдың өткенді еске алып, хикая шертуінен басталады. Намысы бар, әділетті ажырата алатын, бірақ ел билеушілерінің айласына еріп кететін аңғал батыр — Жалпақ балуанның Бала бидің қолшоқпарына айналуы суреттеледі. Ең өзекті арна — ана жүрегінен туған өжеттік пен ақыл: ана өз сөзінің салмағымен батырды тоқтатып, қызын жау қолынан арашалайды.

өжеттік намыс сөз құдіреті әділет ұлттық құндылық

IV. Пысықтау: шығарманы сатылай-кешенді талдау

Автор
Ғ. Мүсірепов
Тегі, түрі
Проза, әңгіме
Тақырыбы
Қазақ анасының ұлттық бейнесі
Идеясы
Ананың балаға, адамзатқа деген ұлы махаббатын таныту
Кейіпкерлер
Жалпақ балуан, Кейкі, Әйтілес қария, Рамазан, Жанай балуан, ана, қыз және т.б.

Композициялық құрылым

  1. Сюжеттің басталуы: Әйтілес ақсақалдың өткенді баяндауымен басталады.
  2. Сюжеттік байланыс: Жалпақ балуанның ел шабуы, жылқыны барымталап әкетуі, қызды олжалап мінгестіріп алуы.
  3. Шиеленісуі: Қызын қорғай алмаған жылқышының қаза табуы; ананың барымташылардың алдын орап, тоқтатуы.
  4. Шарықтау шегі: Кейкінің үкімі; қызды шешесімен бірге күңдікке алу туралы кесім.
  5. Шешімі: Сөзден жеңілген Жалпақ балуан ана мен қызына бостандық береді.

Әдеби-теориялық ұғымдар

Теңеулер

сабасындай, тымақтай, етектей сақал, жауырыны қақпақтай, оқтаудай ойнап, ұршықтай ойнап

Эпитеттер

шаңқай түс, найза бойы, құлан тұяқ, тобылғы торы

Лексика

Дисфемизмдер: қар қатын, байым өліп, елсізде туғыр Бала би
Көнерген сөздер: жабағы, күпі, тоқым, құл, күң, сауға, құн, барымта

V. Бекіту: өзекті мәселелер бойынша талқылау

Талқылау нүктелері

  • Әңгімедегі негізгі оқиғалар тізбегі және олардың мәні.
  • Кейіпкерлер тағдыры: таңдау, жауапкершілік, әділет өлшемі.
  • Жазушының көркемдік әдісі мен тілі: суреттеу, диалог, психологиялық реңк.

Ананың негізгі қасиеттері

өткір батыл қайратты намысшыл ақылшы көпшіл тұрақты

Бұл қасиеттер шығармада ана сөзінің қуатын, адамдық ұстанымның беріктігін және ұлт руханиятындағы ана тұлғасының биіктігін айқындайды.

VI. Қорытынды және бағалау

Тест тапсырмалары

  • Қорытынды тест
  • Мәтіндік тест
  • Сынақ тест

Жауаптары тексеріліп, кері байланыс беріледі.

VII. Үй тапсырмасы

1) Мәтін

Үзіндіні жаттау.

2) Ойтолғау

«Ана — сарқылмайтын күш» немесе «Ана — көзді бұлақ» тақырыптарының біріне ойтолғау жазу.

3) Теория

Әдебиет теориясы ұғымдарын оқу.