Қазақстан халқының географиялық орналасу ерекшелігін карта бойынша сипаттау
Халық қоныстануының географиялық ерекшелігі
Бұл сабақта Қазақстан халқының республика аумағында шоғырлану ерекшеліктері қарастырылады: халықты аумақтық ұйымдастырудың маңызы, қала және ауыл халқының айырмашылығы, сондай-ақ урбандалу үдерісі және қалалық қоныстанудың заманауи формалары.
Сабақ мақсаттары
Білімділік
- Қазақстан халқының республика бойынша шоғырлануы туралы түсінік қалыптастыру.
- Халықты аумақтық ұйымдастырудың маңызын түсіндіру.
- Халықтың қала және ауыл халқы болып бөлінуін ашып көрсету.
- Урбандалу, қала, агломерация, мегаполис ұғымдарын меңгерту.
- Халықтың шекаралас аудандарда шоғырлану ерекшелігін түсіндіру.
Дамытушылық
- Карта арқылы Қазақстан халқы қоныстануының географиялық ерекшелігін сипаттау дағдысын дамыту.
- Салыстыру, талдау және қорытынды жасау қабілетін жетілдіру.
Тәрбиелік
- Өз елі туралы білімді тереңдету арқылы отансүйгіштік қасиетті нығайту.
- Географиялық мәдениетке баулу және жауапты көзқарас қалыптастыру.
Номенклатура
Тақырыпты картада бекіту үшін төмендегі географиялық атаулармен жұмыс жүргізіледі:
Сабақтың барысы
Әр кезең нақты уақытпен, мұғалім әрекетімен және оқушы қатысуымен жоспарланады. Негізгі екпін — талдау, картадан сипаттау және ұғымдарды жүйелі түсіндіру.
Құрылым
8 кезең
1) Ұйымдастыру кезеңі (3 минут)
Сәлемдесу, түгендеу, сабаққа дайындығын және психологиялық дайындығын тексеру.
Оқушылардың әрекеті
- Орындарынан тұрып сәлемдеседі.
- Сабаққа қатысуды нақтылайды.
- Құралдарын дайындайды.
2) Үй тапсырмасын тексеру (10–12 минут)
Сұрақ 1
Этнография ғылымы нені зерттейді?
Сұрақ 2
Қазақстан халқының ұлттық құрамын қанша ұлт құрайды? Негізгі үлесі қандай?
Сұрақ 3
Діни құрамды құрайтын негізгі діндер қандай?
3) Жаңа материалға көшу
Оқушылардың алдыңғы білімін белсендіру үшін проблемалық сұрақтар қойылады:
- Қазақстан халқының саны қанша?
- Халық республика аумағында біркелкі таралған ба?
- Ең тығыз қоныстанған аймақ қайсы?
- Ең сирек қоныстанған аймақ қайсы?
- Қазақстанның саяси-әкімшілік бөлінісі қандай?
4) Жаңа материалды меңгеру
1. Халықты аумақтық ұйымдастыру
«Халықты орналастыру» және «халықтың қоныстануы» ұғымдары қысқаша түсіндіріледі. Халықтың қала халқы және ауыл халқы болып бөлінуінің мәні ашылады.
2. Қала → агломерация → мегаполис
Қалалық қоныстанудың күрделене түсу логикасы түсіндіріледі. Урбандалу терминіне анықтама беріледі және оның қоғам мен экономикаға әсері талқыланады.
3. Ауыл халқының орналасуы
Ауылдық қоныстанудың ерекшеліктері: табиғи жағдай, шаруашылық мамандану, инфрақұрылым және көші-қон факторлары тұрғысынан қарастырылады.
4. Шекаралас аудандардағы шоғырлану
Халықтың шекара маңында шоғырланып орналасуының себептері қысқаша түсіндіріледі: көлік дәліздері, экономикалық байланыстар, қоныс тарихы және еңбек нарығы.
5. Халық пен қоршаған орта байланысы
Талқылау сұрағы: халық пен қоршаған орта арасындағы байланыс қандай? Оқушылар қоныстану мен табиғи-экологиялық жағдайлардың өзара ықпалын мысалдар арқылы дәлелдейді.
5) Жаңа тақырыпты бекіту
- Параграфтағы суреттер мен кестелерді талдау.
- Қазақстан халқының географиялық орналасу ерекшелігін карта бойынша сипаттау.
6) Сабақты қорытындылау
Қорытынды сұрақ
Қазақстанда қалалық қоныстанудың қандай формалары бар?
Қорытынды сұрақ
Урбандалу дегеніміз не?
Қорытынды сұрақ
Қазақстан ауылдарының қандай мәселелері бар?
7) Бағалау
Оқушылардың сабаққа қатысу белсенділігіне, жауаптарының дәлдігіне және карта бойынша сипаттау сапасына қарай бағаланады.
8) Үй тапсырмасы
Оқу
6-параграфтағы сұрақтарға дайындалу.
Тапсырма
76–77-беттегі 1–5-тапсырмаларды орындау.
Қосымша
Тест құрастыру және тест сұрақтарына жауап беру.