Қыз бала - ұлттың ұяты, халықтың шырайы Қыз ең қасиетті сөз
Қыз бала — ұлттың ұяты, халықтың шырайы
Қыз — ең қастерлі ұғым. Себебі адамзаттың өмір жалғасы қыздан бастау алады: қыз келін болады, келін анаға айналады, ал ана — әже деген биік мәртебеге көтеріледі. Осы үш асыл кезең арқылы ұрпақ өсіп, елдің еңсесі көтеріледі.
Ұлт бойындағы ізгі қасиеттерді — тілін, дінін, әдет-ғұрпын, салт-санасын, дәстүрін — немересіне, немересінен шөбересіне жеткізетін, дамытатын да ең алдымен әйел-ана. Халқымыздың ырысты ынтымағын, береке-бірлігін, туыстың татулығын орнықтырып, ұйымдастыратын да — әйел-ана. «Ағайын тату болса — ат көп, абысын тату болса — ас көп» деген ұлағатты сөздің төркіні де осында.
Мектеп жасындағы қыз тәрбиесінің үш кезеңі
Мектеп жасындағы қыз балалар тәрбиесін шартты түрде үш кезеңге бөлуге болады. Әр кезеңнің өз міндеті бар, алайда барлығы бір мақсатқа — парасатты, білімді, мейірімді, мәдениетті тұлға қалыптастыруға қызмет етеді.
1) Бастауыш сынып кезеңі
Бұл кезеңдегі тәрбиенің мақсаты — қыз баланы тазалыққа, ұқыптылыққа, жинақылыққа үйрете отырып, оның көп білуге құштарлығын арттыру. Сонымен бірге кітап оқуға баулу, оқу мәдениетін қалыптастыру аса маңызды.
2) 5–8 сыныптар аралығы
Бұл жаста алдыңғы кезеңдегі дағдылар тереңдей түседі. Жас ерекшелігіне сай, қыз бала көбіне анасынан ештеңе бүкпей, болған жайды ашық айтып келеді. Осы шыншылдық пен сенімді пайдаланып, оның болашағына қажет мінез-құлықтарды қалыптастыру — ата-ана мен ұстаздың басты борышы.
Нәзіктік
Қарым-қатынаста әдеп пен жұмсақтықты сақтау.
Ілтипаттылық
Жылы сөз айтып, кісінің көңілін таба білу.
Үлкенді сыйлау
Құрмет көрсету, сөзін тыңдау, ізет сақтау.
Кішіге қамқор болу
Іні-қарындасқа жанашырлық таныту.
Тұрақтылық
Сабыр, жауапкершілік, уәдеге беріктік.
Осындай сипаттар қыз баланың бойынан кейін де нұр болып төгіліп, оны жарасымды жар, аяулы ана, қоғамның белсенді мүшесі етіп қалыптастырады.
3) 9–11 сыныптар кезеңі
Бұл кезеңдегі тәрбие алдыңғы жылдармен тығыз байланысты. Адамға деген мейірім бала кезден, ең жақын жандарын сүюден басталады. Сондықтан әрбір қыз балаға ата-анасын, туыстарын, ұстазын сыйлап, қадірлей білуді үйрету — ертеңіне салынатын ең берік іргетас.
Сонда болашақта елін, жерін, халқын сүйетін, өз шаңырағын ардақтайтын, балаларын жанындай жақсы көретін қамқор ана, қайратты жан, нәзік ару қалыптасары сөзсіз.
Қызға көрсетілген құрмет — көне дәстүрдің өзегі
Қыз баланы құрметтеу — халқымыздың ежелгі жолы. Олардың алдында дөрекі сөйлемей, ізетті болу; ер-тұрманы әшекейленген сұлу жорғаларды қыздары мен қарындастарына мінгізу; киімнің әсемін, әшекейдің жақсысын қыз балаға арнау — тәрбиенің биік өлшемі саналған.
Жиын-тойларда қыз баланы әрдайым сыйлы орынға отырғызған. Жаңа түскен келіндер де қайын сіңлілерін атымен атамай, «Еркежан», «Шырайлым» деп еркелеткен.
Орта Азия мен Қазақстан өңірлерінде жалғыз келе жатқан қызды көрсе, оған қорған болып, баратын жеріне дейін шығарып салатын әдеп болған. «Қыз өссе — елдің көркі, гүл өссе — жердің көркі» деген сөз де осы ұстаныммен үндес: қызғалдақтай құлпырып келе жатқан гүлдің мезгілсіз солып қалмауына қоғам болып қамқорлық жасаған.
«Қызға қырық үйден тыйым» — қыз баланың абыройын қорғау, қауіптен сақтау, орынды шектеумен емес, жауапкершілікпен тәрбиелеу идеясының айғағы.
Осындай тәрбиелік мәні зор дәстүрлерді халқымыз ұрпақтан ұрпаққа мирас етіп қалдырған.
Асыл сезім мен адалдықтың айнасы
Қыздарымыздың асыл болмысы, жан дүниесінің нәзіктігі, адал махаббатқа беріктігі жыр-дастандарда айқын суреттеледі. Қазақ қызы махаббат атты қасиетті сезімді айрықша қастерлеп, аялаған.
Сүйгенімен қол ұстасып қатар жүрсе, тіпті қара көжені қатықсыз ішсе де «бақыттымын» деп, өмірге разы болған — бұл дүниенің сәнін байлықтан емес, шынайы сезімнен іздеген тазалықтың белгісі.