Алгоритм сұрақтар
Сабақтың тақырыбы: су және судың қасиеттері
Бұл сабақта су пайдаланудың адам өміріне тигізетін пайдасы мен кері әсері, сондай-ақ суды ластанудан қорғаудың тиімді жолдары қарастырылады. Су — күнделікті тұрмыста да, ауыл шаруашылығында да, өндірісте де аса қажет табиғи ресурс.
Мақсаты
Суды пайдаланудың пайдасы мен зиянын түсіндіру, суды қорғаудың тиімді әдістерін меңгерту.
Дамытушылық
Ой-өрісті кеңейту, сөйлеу мәдениетін және шығармашылық қабілетті дамыту.
Тәрбиелік
Табиғатты қорғауға, туған өлкенің экологиясына жауапкершілікпен қарауға баулу.
Қолданылатын құралдар
Суреттер, буклеттер, мақал-мәтел жазылған плакаттар, Венн диаграммасы.
Пәнаралық байланыс
Ана тілі, қазақ тілі.
Әдіс-тәсілдер
Сұрақ-жауап, түсіндіру.
Сабақ түрі
Жаңа материалды меңгерту.
Сабақтың барысы
1) Ұйымдастыру кезеңі
Оқушыларды түгендеу және сабаққа даярлау.
2) Үй тапсырмасын пысықтау
Алдыңғы тақырып — ауа. Төмендегі сұрақтар арқылы білім бекітіледі:
- Ауаның табиғаттағы пайдасын ата.
- Адам өміріне ауаның пайдасын дәлелде.
- Өсімдіктер тіршілігі үшін ауаның қажеттілігін түсіндір.
- Жануарлар тіршілігіндегі ауаның маңызы қандай?
3) Жаңа материалды меңгерту
Сұрақ
Қатты қапырық ыстықта шөлдеген адамға ең алдымен не қажет? Су.
Сұрақ
«Сусыз тіршілік жоқ» дегенді қалай түсінесің?
Мұғалімнің түсіндірмесі
Тіршілік құбылыстарының көпшілігі судың қатысуымен жүреді. Ағзалардың денесі 30%-дан 90%-ға дейін судан тұрады.
Салмағы 70 кг адам ағзасында шамамен 50 кг су болады. Егер су мөлшері 17 кг-ға дейін азайса, адам өміріне қауіп төнеді. Адамға ауа қаншалықты қажет болса, су да соншалықты қажет.
Ой қозғау
Мақал: «Сулы жер — нулы жер.» Бұл мақалдың мағынасын қалай түсінесің?
Күнделікті қажеттілік
Адам тәулігіне шамамен 4–5 литр су тұтынады.
Тіршілік үшін мәні
Адам тамақсыз ұзақ уақыт шыдаса да, сусыз үш күн өмір сүре алмайды.
Пайдалану салалары
Тұрмыста, егістікте, өндірісте және тазалықта кең қолданылады.
Тұщы су неге қымбат?
Жер бетінің едәуір бөлігін су алып жатыр, бірақ оның басым бөлігі ішуге жарамсыз. Теңіздер мен мұхиттардың суы — ащы.
Жер бетіндегі судың аз ғана бөлігі тұщы су. Сол себепті әлемнің көптеген аймағында тұщы су тапшылығы сезіледі. Кей өңірлерде ауыз су жеткіліксіз болып, су сырттан тасымалданады.
Біздің елімізде су қоры жеткілікті болғанымен, оны ластанудан қорғау — ортақ міндет. Жауапсыз әрекеттердің салдарынан ауыз су сапасы төмендеп, суда улы заттар көбейеді. Судың ластануы адам денсаулығына зиян келтіреді.
4) Мәтінмен жұмыс
Судың пайдасы туралы әңгімелеу, мысалдар келтіру.
5) Тіл дамыту
Судың қасиеттері туралы байланыстырып сөйлеу: түссіздігі, мөлдірлігі, иіссіздігі, сұйықтығы.
6) Ойын: «Кім көп біледі?»
Су туралы мақал-мәтелдерді айту.
- Судың да сұрауы бар.
- Сулы жер — нулы жер.
- Сағадағы су ішеді, жағадағы у ішеді.
- Су — тіршілік көзі.
Ой жинақтау
Су — біздің байлығымыз. Оған қамқорлықпен қарау — әр адамның міндеті. Суды қорғау үшін қандай іс-әрекет жасауға болады? Сен өз үлесіңді қалай қосар едің?
Талқылау
Суды босқа ағызбау, су көздерін қоқыстан тазалау, тұрмыстық қалдықтарды суға төкпеу.
Әдеби байланыс
Ана тілі пәнімен байланыс: Е. Өтетілеуұлының «Су» өлеңін еске түсіру, талдау.
Ой толғау: еркін жазу
Тақырып: «Су — тіршілік мекені». Оқушылар өз ойларын қысқаша жазып, оқып береді.
«Сусыз өмір жоқ. Су адамға, жан-жануарларға, құстарға қажет. Су болмаса тіршілік болмайды. “Судың да сұрауы бар” деген мақал бар.»
«Су — тіршілік көзі. Сусыз тірі табиғат өмір сүре алмайды. Су — өмір байлығы. Біз суды босқа ағызбауымыз керек. Суды қорғау — адамның міндеті.»
7) Тәжірибе: судың қасиеттері
Екі ыдысқа су мен сүт құйып салыстыру арқылы судың негізгі қасиеттерін анықтау.
Бақылау нәтижелері
- Су түссіз және мөлдір.
- Су иіссіз.
- Су сұйық, пішіні жоқ (ыдыс пішінін алады).
- Су заттарға жұғады (ылғал із қалдырады).
Сұрақ
Суды қай жерлерде кездестірдіңдер? Көл, өзен, тоған, құдық, жаңбыр суы.
Қосымша тәжірибе
Шүберекті сулап, оның біртіндеп кебуін бақылау арқылы судың буланатынын түсіндіру.
Қыста өзеннің үстін мұз басады. Мұз суықта су қатып, мұзға айналғанда пайда болады.
8) Оқулықпен жұмыс
Теріп оқыту: «Су ағады, себебі ол сұйық.» Су жан-жағына ағып, орнында ылғалды із қалдырады, яғни су жұғады.
9) «Алгоритм» сұрақтар
Оқушылар кезекпен тақтаға шығып, сұрақтарға жауапты жүйелеп жазады.
Не?
Су.
Қандай?
Түссіз, мөлдір; ащы, тұщы.
Түрлері
Өзен, көл, теңіз, жауын-шашын, мұз, бұлт, бұлақ.
Зиянды заттар
Қоқыс, өндіріс қалдықтары, шайынды сулар.
Пайдасы
Көлік қатынасы, тазалық, ауыз су, өсімдік тіршілігі.
Қорытынды
Сабақтың түйіні: «Сусыз — тіршілік жоқ.» Су — ортақ қазына. Оны қорғау, үнемдеу және ластамау — бәріміздің борышымыз.
Бағалау
Оқушылардың жауаптары, тәжірибедегі белсенділігі және мәтінмен жұмыс кезіндегі қатысуы бойынша бағаланады.
Үй тапсырмасы
- 1 Мәтінді оқу және мазмұндау.
- 2 Жаңа сөздерді қолданып сөйлем құрау: сұйық, ағады, қатады, ериді.