Сандуғашы сөзіне талдау
«Ана тілінің үздік оқушысы» — презентациямен өтетін танымдық сайыс. Негізгі ұстаным: «Ана тілің — асыл қазынаң».
Мақсаты
- Теориялық дайындығы жоғары оқушыны анықтау.
- Оқушылар арасында білім бәсекелестігін арттыру.
- Білік пен дағдыны қалыптастыру.
- Сөйлеу мәдениетін, талдау машығын жетілдіру.
- Үздік оқушының сынып алдындағы беделін арттыру.
Сайыс кезеңдері
1-кезең: «Мақал — сөздің мәйегі»
Тақырып: «Қазақ тіліне тән дыбыстар»
Қатысушылар тақырыпқа сай мақал-мәтелдер айтып, тілдік қорын және сөйлеу мәнерін көрсетеді.
2-кезең: «Қызықты грамматика»
Блиц-сұрақтар
Әр қатысушы қысқа уақыт ішінде сұрақтарға жауап береді. Тапсырмалар төмендегідей бөлінеді:
1-оқушы
- Мәтін деген не?
- Лексика нені зерттейді?
- Дауысты дыбыстар қандай түрге бөлінеді?
- Зат есім туралы айт.
- «Қарлығаш» сөзіне фонетикалық талдау жаса.
2-оқушы
- Омонимдер деген не?
- Дыбыс үндестігінің түрлері.
- Сөйлем дегеніміз не?
- Сын есім нешінші сөз табы?
- «Аққулар» сөзіне фонетикалық талдау жаса.
3-оқушы
- Синоним деген не?
- Қазақ тілінде әріп нешеу, дыбыс нешеу?
- Буынның түрлері.
- Көнерген сөздердің қандай түрлері бар?
- «Бұлбұлдай» сөзіне талдау жаса.
4-оқушы
- Дауыстылар тілдің қатысына қарай қалай бөлінеді?
- Табу сөздер.
- Түбір мен қосымша.
- Эвфемизм деген не?
- «Сандуғашы» сөзіне талдау жаса.
5-оқушы
- Сөздің тура және ауыспалы мағынасы.
- Екпіннің неше түрі бар?
- Диалект деген не?
- Орфография мен орфоэпия деген не?
- «Шағалам» сөзіне талдау жаса.
3-кезең: «Кім көп біледі?»
Жаңылмай 10 ырым-тыйым сөз айту.
4-кезең: «Кейіпкерлер елінде»
Қазақ әдебиеті бойынша жылдамдық сұрақтары:
- Кемпір мен шалға аң мен құстың етін қақтап, үйіп береді де, ол жолға шығады. …
- Сондай күшті болыпты. Алысқанын жығыпты, аң аулап, әкесіне жәрдемдесіпті. …
- Мұздан төсек, жерден жастық, қардан жамылғы қып жата қалсам, жылы төсекте өлген адамдай ұйықтаппын да қалыппын. …
- Ол шұрайлы қоныс, нулы өлке іздеумен өмір бойы Желмаясымен желіп өтіп, Ұлытаудың бас жағына келіп дүние салыпты. …
- Бір дегеніміз — бірлігі кеткен ел жаман, Екі дегеніміз — егесіп өткен ер жаман. …
- Бізді осы араға тастасаң, ит-құсқа жем боламыз ғой. Бізге кім пана болады? Ащы күннің аптабына қалай шыдаймыз? …
- Тағы да бір сауалым: көп жауады қайда жауын? …
- Ал, балам, әжең екеумізді қажай беруші едің ғой. Әңгіме-жырдың дүкені, міне, жаңа келді. …
- Біздің ауыл қыстауға көшеді. Сен осында қаласың ғой, енді аман бол! …
- Уәделескен он бес тиынды әкел. Мен бай кісі емеспін, ол маған тамақ болады. Жетпіс тиынды ауылдағы әжеме жіберемін. …
5-кезең: «Шешендіктің сәні — сөз»
Берілген тақырыптардың бірін таңдап, өлеңмен немесе қара сөзбен әңгімелеу:
- «Қонақжай қазағым»
- «Жақсы дос үшін жан — пида»
- «Мен қазақ қыздарына қайран қалам»
- «Жігітке жеті өнер де аз»
- «Көктемді қондырып қанатына»
6-кезең: «Ұшқыр ой»
Логикалық сұрақтарға жауап беру:
- Жұмулы көзбен нені көруге болады?
- Тышқан аулағышты бес әріппен қалай жазуға болады?
- Теңізден қандай тастар табылмайды?
- 31 ақпанда не болды?
- Күзетшінің бөркіне торғай қонса, ол не істеп отыр?
- Дүниедегі ең шапшаң не?
- Мұрныңа төніп тұр, бірақ қолмен ұстай алмайсың. Ол не?
- Тамақ пісірер алдында қазанға ең бірінші не салады?
- Қандай санның атының жазылуында қанша әріп болса, сонша сан бар?
- Қандай бөшкеге су құюға болмайды?
7-кезең: «Кім жылдам?»
Қатысушылар берілген әріптерден басталатын сөздерді жылдам айтады:
8-кезең: «Өнерлі бала — сүйкімді»
Әр қатысушы өз өнерін көрсетеді (ән, күй, мәнерлеп оқу, сахналық көрініс және т.б.).
Қорытынды
Соңғы сөз — қазылар алқасында. Қазылық етушілер сайыс нәтижесін шығарып, жеңімпаздарды марапаттайды.