Сөз сізде
Ұйымдастыру: мұғалімнің кіріспе сөзі
Құрметті оқушылар, бүгінгі тәрбие сағатымыздың тақырыбы — «Өмір – өзен». Сендер дүниеге шыр етіп келгеннен бері 14–15 жылдай уақыт өтті. Ертең мектеп қабырғасынан шығып, үлкен өмірге жолдама аласыңдар. Алда өмірдің сан түрлі соқпақтары кездеседі.
Өмірді өзенге теңеуім бекер емес: өзен тоқтамай ағып жатса, өмір де тоқтамайды — өз арнасымен үздіксіз алға жылжиды. Мысалы, менің өмірімнің бір сәті — осы сынып жетекшілер сайысына қатысып, сендермен бірге осы сабақты өткізіп отырғаным.
«Жалғыз ағаш орман болмайды» дегендей, жалғыз адам да өмірді толыққанды сүре алмайды. Сондықтан бүгінгі сәттің сәтті өтуі — өзара ынтымақ пен белсенділікке байланысты. «Адам күні адаммен» — осыны бірге дәлелдейік.
І. Қызығушылықты ояту
Өмір – теңіз, «жүзем онда» демеңіз,
Ізгіліктен жасалмаса кемеңіз.
Ой қозғайтын сұрақтар
- Өмір қай сәттен басталады?
- Нәрестенің дүниеге келуін қалай қабылдаймыз: ұл ма, қыз ба — әрқайсысының қоғамдағы орны, жауапкершілігі туралы не айта аламыз? (Ұрпақ жалғастыру, отбасының өрісін кеңейту туралы өз ойларыңды бөліс.)
- Біз осы қуанышқа лайық болып жүрміз бе? Әр ісіміз арқылы ата-анамызға, туған-туысымызға қуаныш сыйлап жүрміз бе? Бұл — ойланып, таразылап, қорытынды жасайтын сұрақ.
Көрініс: Ана туралы ой
«Өмірге бізді ала келген, дүниені қымбат еткен — ана» деген ойдың аясында Ана туралы көрініс ұсынылады. Бұл көріністің мақсаты — өзімізге ең жақын адамдардың жан күйінішін түсінуге, қолдау көрсетуге, әрі «Өмір – өзенде» бірге жүзуді үйренуге түрткі болу.
Көріністен кейін оқушылар ой түйіндеп, өз пікірлерін ортаға салады.
Түйінді сұрақ
Өмір – өзен кемесінде жақындарыңмен бір кемеде, бір мақсатпен жүзбесең — өмірдің мәні бар ма? Осы ойды дамытыңдар.
Мысал ретінде: адам қанша бай, қанша табысты болса да, жақынына қайырылмай, мейірім танытпаса — ішкі өкініштің салмағы ауырлайды. Нағыз құндылық — бірлік пен жанашырлық.
Қорытынды ой
Өмір – өзен кемесінде туған-туыс, дос-жаранмен бірге, бірлікте өмір сүрейік. Келісесіңдер ме?
ІІ. Сергіту сәті: психологиялық ойын
Әр оқушыға төртке бөлінген қағаз таратылады. Онда төрт ұғым жазылады: Ашық, Жабық, Арена, Соқыр. Оқушы өзіне сәйкес келмейтін бір сөзді сызып тастайды.
Ашық
«Менің білгенімді басқалар да білсін» дейтін ұстаным.
Жабық
«Өзім де, өзге де білмей-ақ қойсын» дейтін мінез.
Арена
«Өзім ғана білем, өзгелер білмей-ақ қойсын» дейтін тұйық көзқарас.
Соқыр
«Мені ешкім байқамаса екен» деген үрей не тартыну.
Бұл жаттығудың нәтижесі әркімнің өзіне қалдырылады: әр оқушы өз мінезін байқап, қай тұсты дамыту керегін ойлансын.
ІІІ. Топпен жұмыс
Екі топқа ойталқыға арналған екі тұжырым ұсынылады. Талқылауды сөзбен де, сурет/скетч арқылы да көрсетуге болады.
1-тұжырым
Адамды киімімен қарсы алып, сөзімен шығарып салады.
2-тұжырым (өлең жолдары)
Кім айтты саған? Ақ көйлек кірлемейді деп.
Қара ешкі мүжіген ағаш,
Қайтадан гүлдемейді деп.
IV. Өмір толқынына ермей, күресе білу
Жоғарыдағы мысалдар мен талқылаулар бізге бір ойды үйретеді: өмірдің толқыны жетелеп әкетпес үшін адам өз ұстанымын бекітіп, қиындыққа қарсы тұра білуі қажет.
V. Өмірді мәнді ету: қандай қасиеттер қажет?
Өзен ағысы сияқты өмірді алға бастайтын тіректер
Жауапкершілік кімнің қолында?
Өмірді мәнді өткізу, осы қасиеттерді игеру — әркімнің өз қолында. Өмірің — өз қолыңда.
Не істеу керек?
- Өзін-өзі тәрбиелеу.
- Өзін дамыту.
- Қоғамға қызмет ету.
Өмір – өзендегі уақыт «сылдыр су» болып босқа ағып кетпеуі керек. Уақытты үнемді пайдалану қажет: әр сағат саған қызмет етсін. Оны ұйымдастыратын — өзің.
VI. Тағы бір ой салатын көрініс
Бұл бөлімде оқушыларға үлкен ой тастайтын тағы бір көрініс ұсынылады. Мақсат — өмірдің қадірін тереңірек сезіну, барға қанағат ету мен жақсылықты бағалай білу туралы ойлану.
VII. «Нығмет» көрінісінен түйін
- Өмір әр нығметке шүкір етіп, қолда бардың қадірін білуге шақырады.
- Өмірлік қағида: әр минутты пайдалы өткізу — қоғамға қажетті азамат болудың жолы.
Соңғы ой
Аға ұрпақ елуден асқанда, өткеніне қарап «Мен не тындырдым?» деген сұраққа жауап іздейді. Сондықтан әрқайсымыз бүгіннен бастап өмірімізге риза болатындай етіп жоспарлай білуіміз керек.
Өміріміздің мәнді өтуі — өз қолымызда.