Кальций элементінің физикалық қасиеттері мен алынуы
Мақсаттар
1) Периодтық жүйе тұрғысынан сипаттама
Кальцийді сілтілік жер металдары қатарына жатқызу және оның орнына сүйене отырып негізгі сипаттамаларын ашу.
2) Теория мен практиканы байланыстыру
Кальций және оның қосылыстарының табиғатта кездесуі, физикалық және химиялық қасиеттері, биологиялық маңызы мен қолданылуын түсіндіру арқылы пәнге қызығушылықты, таным белсенділігін және логикалық ойлауды дамыту.
3) Қауіпсіздік және жауапкершілік
Қауіпсіздік техникасы ережелерін басшылыққа алып, оқушылардың дүниетанымын кеңейту, материалдық байлықты игеру мен сақтауға жауапкершілікпен қарау дағдыларын қалыптастыру.
Сабақ құрылымы
-
I. Ұйымдастыру кезеңі
Сабаққа дайындық, мақсат қою, жұмыс тәртібін нақтылау.
-
II. Үй тапсырмасын тексеру
- «Металдардың адам өміріндегі және табиғи ортадағы маңызы» тақырыбы бойынша химиялық диктант.
- «Қ. Сәтбаевтың Қазақстан металлургиясына тигізген үлесі» тақырыбында хабарламаларды тыңдау.
-
III. Жаңа білімді меңгеру
Өлең жолдары арқылы тақырыпты ашу
Сабақтың тақырыбы мен мақсатын таныстыру.
«Қайталау – оқу айнасы»
Кальцийді ПЖ-дегі орны бойынша сипаттау.
«Білгенге – маржан»
Ашылу тарихы, табиғатта таралуы, маңызды қосылыстары.
«Са – тіршілік тірегі»
Кальцийдің биологиялық маңызы.
Физикалық қасиеттері және алынуы
Металл ретіндегі негізгі сипаттамалар.
«Химияны болжаммен ұға алмайсың»
Химиялық қасиеттері және тәжірибе.
Қолданылуы
Кальций және оның қосылыстарының өндірістегі, тұрмыстағы рөлі.
-
IV. Бекіту
«Зерек болсаң, шешіп көр» деңгейлік тапсырмаларын орындау және бекіту сұрақтарына жауап беру.
-
V. Үй тапсырмасы
Келесі сабаққа дайындық тапсырмаларын беру.
-
VI. Қорытынды және бағалау
Оқушылардың жұмысын талдау, кері байланыс және бағалау.
Химиялық диктант: металдар туралы қысқа деректер
Төмендегі сұрақ-жауаптар металдардың тарихтағы орны, қорытпалар, таралуы және биологиялық рөлі туралы білімді бекітуге арналған.
Металдарды пайдалану қашан басталды?
Жер бетінде металдарды пайдалану шамамен 10 мың жыл бұрын басталған.
Ежелгі дәуірде қандай металдар белгілі болды?
Біздің заманымызға дейін 7 металл белгілі болған: алтын, күміс, мыс, темір, сынап, қалайы, қорғасын.
Металдар атауымен аталған тарихи дәуірлер
Металдар мен олардың құймаларына байланысты дәуірлер: мыс дәуірі, қола дәуірі, темір дәуірі.
Таралуы бойынша табиғатта I орын алатын металл
Жер қыртысында таралуы бойынша I орын алатын металл — алюминий.
Қорытпа: қола дегеніміз не?
Қалайы мен мыстың құймасы қола деп аталады.
Металдың бүліну құбылысы қалай аталады?
Қоршаған орта факторлары әсерінен металдың бүлінуі — жемірілу (коррозия).
Тірі организмде болатын металдар
Тірі организмде кем дегенде 10 металл болады: темір, мыс, магний, кобальт, мырыш, марганец, молибден, натрий, калий, кальций.
Алхимиктердің арманы болған металл
Алхимиктердің арманы болған металл — алтын.
Метеорит арқылы жерге түсетін таза металл
Ғалымдардың есептеуінше, жыл сайын Жерге шамамен 3000 тоннаға жуық метеорит түрінде кездесетін таза металл — темір.
Қазақстан металлургиясының дамуына үлес қосқан ғалым
Қазақстан металлургиясының дамуына баға жетпес үлес қосқан ғалым — Қаныш Сәтбаев.
Осы бөлімде «Қ. Сәтбаевтың Қазақстан металлургиясына тигізген үлесі» тақырыбында қысқаша хабарламалар тыңдалады.
Тақырыпты ашу: өлең жолдары
Кальций деген күміс түсті металмын,
Өмір бойы керегіңе жете алдым.
Менмін – ақ бор, әктас, мәрмәр, ғанышпын,
Тіршілікке қажет металл аталдым.
Жер қыртысында мен де кездесем,
Артық болмас «жер металы» мен десем.
Ғарыштағы ракета да, ұшақтан
Қолтаңбамды табасың сен іздесең.
Жануардың бақалшағы, қаңқасы,
Жер бетінің минералды әр тасы.
Сан құрылыстың сәулеті, негізі,
Қаланады менен ғана, ойланшы.
«Қайталау – оқу айнасы»: кальцийдің периодтық жүйедегі орны
Жалпы сипаттама
- Ca — 4-период элементі
- II топ, негізгі топша
- Сілтілік жер металы
- s-элемент
Атом құрылысы
- Реттік нөмірі: 20
- Протон саны: 20
- Нейтрон саны: 20 (жиі қарастырылатын изотоп үшін)
- Ядро заряды: +20
- Электрон саны: 20
- Салыстырмалы атомдық массасы: Ar ≈ 40
Электрондық конфигурация және химиялық сипаттамалар
Электрондық формула
1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s2
Валенттілігі
II
Тотығу дәрежесі
0, +2
«Білгенге – маржан»: келесі қадам
Бұл бөлімде кальцийдің ашылу тарихы, табиғатта таралуы және маңызды қосылыстары қарастырылады. Одан кейін биологиялық маңызы, физикалық және химиялық қасиеттері, тәжірибелер және қолданылу салалары жүйеленеді.