Оқушыны сөзді тыңдауға жаттықтыру
Ағылшын тілі сабағында оқушылардың сөздік қорын қалыптастыру (презентациясымен)
Болашақтың бүгінгіден нұрлы болуына ықпал етіп, адамзат қоғамын алға жетелейтін күш — білім. Білімді ұрпақ қалыптастыру үшін тіл үйренудің маңызы ерекше. Бүгінгі таңда ағылшын тілін меңгеру — жас ұрпақтың келешегін айқындайтын маңызды басымдықтардың бірі. Сондықтан сапалы әрі мәнді білім беру — уақыт талабы.
Негізгі ой
Ағылшын тілін үйретудегі табыстың өзегі — оқушының сөздік қорын жүйелі түрде қалыптастыру және оны сөйлеуде белсенді қолдануға үйрету.
«Үш тұғырлы тіл» және ағылшын тілінің рөлі
2006 жылдың қазан айында Қазақстан халқы Ассамблеясының XII құрылтайында Елбасы «Үш тұғырлы тіл» идеясын жария етті. Ал 2007 жылғы Жолдауында «Тілдердің үштұғырлылығы» мәдени жобасын кезең-кезеңімен іске асыруды ұсынды.
Бұл идеяның үшінші құрамдас бөлігі — ағылшын тілі. Ол — ғаламдық ақпарат пен инновация ағынына ілесудің, халықаралық кеңістікке сенімді кірігудің тілі. Мемлекет басшысы «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» атты Жолдауында Қазақстанның үш тілді пайдаланатын жоғары білімді ел ретінде танылуы тиіс екенін атап өтті:
- Қазақ тілі — мемлекеттік тіл
- Орыс тілі — ұлтаралық қатынас тілі
- Ағылшын тілі — жаһандық экономикаға кірігу тілі
Кейінгі Жолдауларда да Үкіметтің алдына «Тілдердің үш тұғырлығы» жобасын іске асыруды жеделдету міндеті қойылды. Қазіргі таңда көптеген елдермен байланыс нығайған сайын, шет тілін оқытуды жетілдіру және оны терең меңгерту қажеттігі арта түсуде.
Оқытуды жақсартудың өзегі: қызығушылық және тиімді әдіс
Оқытуды жақсарту дегеніміз — ең алдымен оқушылардың пәнге қызығушылығын арттыру. Бүгінгі талап бойынша шет тілі пәні мұғалімінің басты мақсаты — тіл үйренушіні шет тілінде сөйлете білу. Ол үшін мұғалім түрлі әдіс-тәсілдерді саралап, ең тиімдісін сабақ мазмұнына сай жүйелі қолдануды негізгі міндет ретінде қарастырады.
Дегенмен шетел тілін меңгертуде қиындықтар да кездеседі. Соның бірі — мәтін мазмұнын баяндау немесе шет тілінде өз ойын еркін жеткізу. Бұл тұста сөздік қордың жеткілікті болуы шешуші мәнге ие.
Сөздік жұмысы: лексиканы белсенді меңгерту
Мектепте ағылшын тілін оқытудың негізгі элементтерінің бірі — сөздік жұмысын ұйымдастыру. Ол оқушының сөздік қорын байытуда ерекше орын алады. Сөздік жұмысының басты қағидасы — оқушының лексикалық материалды белсенді меңгеруі, оны сөйлеу тілінде бекітуі және қарым-қатынаста еркін қолдана алуы.
Сөз іріктеу өлшемдері
- Игерілуге қажеттілік (оқушыға керек сөздер)
- Жиілік (қолданыс жиілігі жоғары сөздер)
- Ахуалдық-тақырыптық негіз (тақырып пен жағдайға сай)
Нәтиже өлшемі
Оқушы жаңа сөзді тек танып қоюмен шектелмей, оны әртүрлі грамматикалық формада сөйлеуде қолдана алуы тиіс.
Мысал (грамматикалық түрлендіру):
оқы, оқып отыр, оқыған, оқиды т.б.
Сөздік жұмысы арнайы жеке сабақ ретінде ғана қарастырылмайды: ол әр сабақта үздіксіз жүргізіледі. Сонымен қатар, сөздік жұмысы мәтіндегі түсініксіз сөздер мен ұғымдарды түсіндірумен ғана шектелмейді — оның мақсаты кеңірек.
Оқушының сөздік қорын қалыптастырудың мақсаттары
- 1 Әр сабақта белгілі мөлшерде жаңа сөз үйрету арқылы оқушының сөздік қорын жүйелі дамыту.
- 2 Оқушыны сөзді тыңдап түсінуге (аудитивті қабылдауға) жаттықтыру.
- 3 Меңгерген сөздермен сөз тіркесі құрап, екі-үш сөзден тұратын қарапайым сөйлемдер құрастыруға үйрету (сөйлеу дағдысын қалыптастыру үшін).
- 4 Ағылшын сөздерін дұрыс айтуға дағдыландыру.
- 5 Қысқа өлең, тақпақ, мақал-мәтел, жұмбақ және жаңылтпаш жаттату. Бұл ағылшын тіліндегі дыбыстардың айтылу ерекшеліктеріне тілді жаттықтыруда өте пайдалы.
Мақал-мәтелдер арқылы дыбыстауды дамыту
Мақал-мәтелдерді қолдану оқушының фонетикалық дағдысын жетілдіреді, ырғақ пен интонацияны сезінуге көмектеседі, әрі есте сақтауды жеңілдетеді.
1) Many hands make light work.
Көп түкірсе — көл болады.
2) Too many cooks spoil the broth.
Қойшы көп болса — қой арам өледі.
3) Make hay while the sun shines.
Қыстың қамын жаз ойла.