Қазақша рефераттар

Атмосфералық қысым Торричелли тәжірибесі Атмосфералық қысымның пайда болу себебін және немен өлшенеді білу

Физика 7-сынып Жаңа сабақ

Мұғалім: Жумагельдина А. С.

Сабақтың тақырыбы

Атмосфералық қысым. Торричелли тәжірибесі.

Негізгі ұғымдар

  • Атмосфералық қысым
  • Паскаль заңы
  • Барометр (сынапты, анероид)

Өлшем бірліктері

  • Па (Паскаль)
  • мм сын. бағ.
  • 1 мм сын. бағ. = 133,3 Па

Пәнаралық байланыс

  • География
  • Биология
  • Математика

Сабақтың мақсаты

  1. 1 Атмосфералық қысымның пайда болу себебін және Торричелли тәжірибесінің мәнін түсіну.
  2. 2 Мысалдар арқылы ойлау қабілетін дамыту, ғылыми қорытынды жасауға жетелеу, атмосфералық қысымның өмірдегі маңызын ашу және есептерде қолдану.
  3. 3 Тиянақты ойлауға, мәселені шешуге ұмтылуға ынталандыру, шығармашылық қабілетті дамыту.

Сабақтың міндеттері

  • Сыни тұрғыдан ойлауға үйрету.
  • Еркін сөйлеу және өз ойын дәл жеткізу дағдыларын дамыту.
  • Жұпта және топта жұмыс істей отырып, ортақ шешім қабылдауға жетелеу.
  • Танымдық белсенділікті арттыру.

Күтілетін нәтижелер

A

Атмосфералық қысымның физикалық мағынасын біледі және түсіндіре алады.

B

Тұрмыста және техникада қысым әсерін ескеріп қолдана алады; ХБЖ өлшем бірліктеріне айналдырады.

C

Өмірде кездесетін жағдайларға мысал келтіріп, атмосфералық қысымның маңызын талдайды.

Сабақ форматы

Сабақ түрі: Жаңа сабақ Жұмыс түрі: жұптық, топтық
Әдіс-тәсілдер: диалог проблемалық оқыту

Дереккөздер мен ресурстар

  • Оқулық: «Физика және астрономия» (Р. Башарұлы, У. Тоқбергенова, Д. Қазақбаева). Алматы: Атамұра, 2012.
  • Дидактикалық материалдар: «Физика және астрономия» (Р. Башарұлы, Ж. Бақынов). Алматы: Атамұра.
  • Слайдтар, проектор, суреттер, бейнероликтер.

Сабақ барысы

Ұйымдастыру кезеңі

3 минут

  • Ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыру.
  • Топқа бөлу.

Білу: тақырыпты ашу

Негізгі сұрақтар

  • Атмосфералық қысымның пайда болу себебі қандай?
  • Қысым қандай бірліктермен өлшенеді?
  • Қысымды өлшейтін құрал қалай аталады?

Жұмыс қадамдары

  1. 1 Дәптерге тақырыпты жазу.
  2. 2 Тірек-сызба: атмосфера → күш → қысым (Паскаль заңы).
  3. 3 Поршеньмен жасалатын қарапайым тәжірибе арқылы атмосфералық қысым әсерін байқау.

Түсіну: Торричелли тәжірибесі

Оқушылар слайд бойынша (оқулықтағы материалға сүйене отырып) италиялық ғалым Эванджелиста Торричеллидің тәжірибесін талдайды: неліктен сынап толық төгілмейді, оны қалай түсіндіруге болады?

Тәжірибе сипаттамасы

  • Ұзындығы 1 м, бір ұшы бітеу шыны түтік сынаппен толтырылады.
  • Түтіктің аузын жауып, сынап құйылған ыдысқа төңкеріп батырған соң аузын ашады.
  • Сынаптың тек аз бөлігі ғана төгіледі, ал түтікте белгілі бір биіктікке дейін сынап бағаны сақталады.

Негізгі түсіндіру

  • Ыдыстың беті ашық болғандықтан, оған атмосфералық қысым әсер етеді.
  • Осы қысым сынап бағанын белгілі биіктікте ұстап тұрады.
  • Түтіктің жоғары бөлігінде сиретілген кеңістік (торричелли вакуумы) пайда болады.

Өлшеу және құрал

  • 1 мм сын. бағ. = 133,3 Па.
  • Атмосфералық қысымды өлшейтін құрал: барометр.
  • Барометр-анероидтың бөліктері: металл қорапша, серіппе, беріліс тетігі, көрсеткіш, шкала.

Қолдану: өмірмен және пәндермен байланыстыру

Географиямен байланыс

  • Атмосфера қабаттары: тропосфера, стратосфера, мезосфера, термосфера.
  • Газ сығылғыш; ауа қысымы биіктікке тәуелді.

Негізгі шамалар

  • 760 мм сын. бағ. = 101325 Па ≈ 105 Па.
  • Биіктік 120 м-ге артқанда қысым шамамен 1 см сын. бағ.-ға төмендейді.
  • Көтерілу биіктігін көрсететін құрал: альтиметр.

Адам ағзасына әсері

  • Ағзадағы ішкі қысым атмосфералық қысыммен теңгеріліп тұрады.
  • Қысымның өзгеруі көңіл күйге және денсаулыққа әсер етуі мүмкін.
  • Тарихи тәжірибелер: Отто фон Герике (атмосфералық қысым әсерін көрсету).

Ойлануға арналған сұрақтар

Ауа қысымы неге тәуелді?

Бізге әсер ететін атмосфералық күшті қалай есептейміз және оған қалай шыдаймыз?

Талдау: есептер шығару

1-деңгей (бірлікті Па-ға айналдыру)

  1. 1 Алатау шыңында: 706 мм сын. бағ. → Па.
  2. 2 Шахтада: 766 мм сын. бағ. → Па.

2-деңгей (қолдану)

  1. 3 Марс ғаламшарында қысым 700 Па болса, сынапты барометрдегі баған биіктігін анықтаңдар.

Үлгі шешімдер

1) 706 мм сын. бағ.

p = 706 × 133,3 = 94 109,8 Па

Теңіз деңгейімен салыстыру: 760 − 706 = 54 мм; биіктік шамамен h = 12 × 54 = 648 м.

2) 766 мм сын. бағ.

p = 766 × 133,3 = 102 107,8 Па

Теңіз деңгейімен салыстыру: 766 − 760 = 6 мм; биіктік шамамен h = 12 × 6 = 72 м.

Жинақтау және бекіту

Негізгі қорытындылар

  • Қысымның физикалық мағынасы және өлшем бірліктері.
  • Торричелли тәжірибесінің түсіндірмесі.
  • Метеорологияда барометрдің қолданылуы.

Үй тапсырмасы

  • №18 эксперимент (оқулық бойынша).
  • Эссе жазу: «Атмосфералық қысымның күнделікті өмірдегі рөлі».
  • Бағалау: сабақтағы белсенділік және тапсырмалар нәтижесі.

Ойын: «Мен кіммін?»

Оқушы мұғалімге сыбырлап мамандық атауын айтады. Қалған оқушылар сол мамандыққа сәйкес келетін өлшеуіш құралды таңдайды және таңдауын негіздейді.