Қазақстан Республикасының тұтастығын сақтайтын және халықтар арасындағы бейбітшілік пен достықты нығайтатын азамат тәрбиелеу

Қазақстан Республикасы Президенті Н. Ә. Назарбаевтың 2007 жылғы «Ұлы мұраттар ұлы ниеттерден бастау алады немесе дамушы мемлекеттен — дамыған елдерге» атты Қазақстан халқына Жолдауында қазақстандық патриотизм жаңа Қазақстанды құрудың аса маңызды тірегі ретінде айқындалды. Жолдауда Тәуелсіздікті нығайту, бірлескен шешімдердің нәтижесі және көпұлтты, көпконфессиялы қоғамның ортақ болашағына сенім — жаңа жалпы қазақстандық патриотизмнің іргетасы екені атап көрсетіледі.

Көпұлтты Қазақстан халқы үшін отансүйгіштік сезім тек рухани саладағы татулық пен азаматтық келісімге ғана емес, мемлекеттің материалдық негізін нығайтуға да тікелей ықпал етеді. Отансүйгіштік рух — Қазақстанның әлемдік өркениет көшіне ілесіп, халықаралық қауымдастықтан лайықты орын алуына мүмкіндік беретін шешуші күштердің бірі.

Егемендік пен бейбітшілікті сақтауда патриоттық құндылықтарды дамытуға ерекше мән берілетіні Қазақстан Республикасының Конституциясында, «Білім туралы» Заңында, мемлекеттік білім беру бағдарламаларында, Президенттің халыққа Жолдауларында, тарихи сананы қалыптастыру және мәдени-этникалық білім беру тұжырымдамаларында, сондай-ақ халықаралық құжаттарда («Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясы», «Бала құқықтары туралы декларация») және үкіметтік құжаттарда көрініс табады.

Бүгінде патриотизм ұғымы тек мемлекеттік деңгейде ғана емес, жаһандық деңгейде де — бейбітшілік пен тұрақтылықты сақтау тұрғысынан қарастырылады. Қазақстандық патриотизмді әлемдік тыныштық пен бейбітшілікті нығайтудың маңызды тіректерінің бірі деуге болады. Қазақстанның ядролық қарудан бас тартуы және сынақ полигондарын жабуы — осы бағыттағы тарихи маңызы зор қадам.

Патриотизмнің тарихи алғышарттары ежелгі сақтар мен ғұндар дәуірінен, Түркі қағанаты мен Алтын Орда кезеңінен бастау алып, XVI–XVIII ғасырлардағы оқиғалармен, XIX ғасыр басындағы ұлт-азаттық қозғалыстармен, Екінші дүниежүзілік соғыс жылдарымен, 1986 жылғы Желтоқсан оқиғасындағы жастардың ерік-жігерімен жалғасып, бүгінгі Қазақстан халқының ел дамуына қосқан еңбегі арқылы орныға түседі.

Қазіргі мектептегі патриоттық тәрбиенің өзегі — әр азаматтың Отан тағдырына, қауіпсіздігіне, болашағына жауапкершілік сезінуі. Бұл мемлекеттік рәміздерге, мемлекеттік тілге, тарих пен мәдениетке құрметпен қарауды, сондай-ақ өзге ұлттардың салт-дәстүріне, мәдениетіне сыйластық танытуды қамтиды.

Тәрбиенің заңдылықтарына сүйенсек, патриоттық тәрбие «мектеп — отбасы — әлеуметтік орта» өзара бірлігінде жүргізілуі тиіс. Ол сабақ үдерісінде де, сабақтан тыс уақытта да жүйелі түрде, тығыз байланыста ұйымдастырылғанда ғана нәтижелі болады.

Ұрпақты парасатты, азаматтық намысы жоғары, елін-жерін сүйетін тұлға етіп тәрбиелеу үшін қоғамдық дамудың өзегін келешек ұрпақ тәрбиесіне бұру қажет. Бұл бағытта тарих пәнінің мүмкіндігі ерекше, өйткені ол адамзаттың ғасырлар бойы жинаған тағылымын жеткізеді: ғылыми дүниетанымды қалыптастырады, имандылыққа, ізгілікке баулиды.

Мәселен, «Біздің өлке — Қазақстан Республикасы» тақырыбын өткенде «Отан» ұғымын кеңірек түсіндіру маңызды: Отан — адамның туып-өскен жері, туған-туысымен бірге өмір сүретін атамекені. Елдің кеңдігі мен байлығы туралы білім оқушыда мақтаныш сезімін оятып, танымға құштарлығын арттырады.

Отансүйгіштікке тәрбиелеуде патриоттық мазмұндағы өлең жолдарын оқыту, мақал-мәтел айтқызу тиімді. Туған өлкенің, ауылдың тарихын оқыту, музей деректеріне сүйену патриоттық сезімді тереңдетеді.

«Қазақстандықтар Ұлы Отан соғысы жылдарында» тақырыбында еліміздің және туған өлкенің Жеңіске қосқан үлесіне қатысты нақты деректерді пайдалану оқушының тарихи жадын күшейтеді. «Бөкей ордасындағы Исатай мен Махамбет бастаған көтеріліс» сияқты тақырыптарда өлке тарихына терең үңілу, көтеріліс басшылары туралы еңбектерден дәйек келтіру — оқушы бойында мақтаныш пен жауапкершілікті қалыптастыруға ықпал етеді.

Отанға қызмет ету әр адамның тарихтағы орны мен еңбегі арқылы өлшенеді. Екінің бірі тумысынан дара тұлға болып қалыптаспайды: адам оқу, іздену, таңдау және үйрену арқылы өзін тәрбиелейді.

Қазақстандық патриотизм — қазақ мемлекетін өз Отаным деп сезіну, Қазақстандағы әр ұлттың қазақ халқына және бір-біріне сый-құрметпен қарауы, құқықтық еркіндікті қадірлеуі, туған жерді көркейтуге және қорғауға дайын болуы.

Патриоттық сезімнің қалыптасуы отбасындағы тәрбиеден басталып, мектепте жалғасып, жүйелі түрде дамиды. Сондықтан орта мектеп бағдарламалары мен оқулықтарының мазмұны ұлттық және қазақстандық патриотизм мүддесіне қызмет ететіндей болуы маңызды.