АКТ пайдаланып жаңа сабақты меңгерту
6-сынып биология: Сабақтың ішкі және сыртқы құрылысы
Тақырып
Сабақтың ішкі және сыртқы құрылысы.
Мақсаты
- Оқушыларға өсімдіктің сабағы және оның түрлері туралы мағлұмат беру.
- Сабақтың қызметімен таныстыру.
- Сабақтың ішкі және сыртқы құрылысының ерекшеліктерін түсіндіру.
Күтілетін нәтиже
- Сабақ және оның қызметі туралы толық мәлімет береді.
- Сабақтың түрлерін ажыратады және өсімдіктердегі сабақ түрлерін мысалдармен атайды.
- Сабақтың ішкі және сыртқы құрылысының негізгі ерекшеліктерін сипаттайды.
Негізгі идеялар
- АКТ қолдану арқылы жаңа тақырыпты меңгерту
- Әдіс-тәсілдер арқылы қызығушылықты арттыру
- Бақылау арқылы меңгеру деңгейін анықтау
Сабақтың құрылымы (сабақ барысы)
Ұйымдастыру кезеңі
1 минут
Сәлемдесу, оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру.
Өткенді жаңғырту
6 минут
«Кім шапшаң?» әдісі: өтілген тақырып бойынша сұрақтар қойылады. Жауап берген оқушылар бағаланып, меңгеру деңгейі анықталады.
Ой қозғау
1 минут
Сұрақ: «Балалар, сабақ туралы не білеміз?»
Білім, кіріспе
5 минут
Сабақ — өсімдіктің жер асты мүшелері мен жер үсті мүшелерін жалғастырып тұратын орталық тірек мүше.
Сабақтың қызметі
- Сабаққа бүршік, жапырақ, гүл, жеміс бекінеді.
- Қоректік заттар сабақ арқылы қозғалады.
- Органикалық заттар қор ретінде жиналады.
- Көбеюге қатысады.
Маңызды тұжырым
Сабақ — өсімдік мүшелерін біріктіретін тірек қана емес, сонымен бірге зат тасымалы мен қор жинаудың негізгі жолы.
Сабақтың түрлері
Орналасуына қарай
- Жер үсті сабақ
- Жер асты сабақ
Құрамына (сабағының жұмсақ/қатты болуына) қарай
- Шөптекті
- Ағаштекті
- Сүректі
Өсу бағытына қарай
Тік сабақ
Мысалдар: жүгері, бидай, терек, емен, қайың және т.б.
Жатаған (желі) сабақ
Өте әлсіз, жұмсақ; жер бауырлап өседі. Көбіне мұртшалары арқылы ұзарып өседі.
Шырмалғыш сабақ
Нәзік болғандықтан айналасындағы өсімдіктерге шырмалып өседі. Мұртшалары болмайды. Мысалдар: шырмауық, құлмақ.
Өрмелегіш сабақ
Мұртшасы арқылы басқа өсімдікке жабысып, өрмелеп өседі. Сабақтары сүйенетін өсімдікке тығыз жанаспайды.
Жабысқақ сабақ
Түктері арқылы сүйенетін өсімдігіне тығыз жанасады, ажырату қиын. Мысалдар: ағаш шырмауық, жабысқақ қызыл бояу және т.б.
Лианалар
Сабақтары жеңіл, жіңішке әрі ұзын болатын шырмалғыш және өрмелегіш өсімдіктерді лианалар деп атайды.
Қысқарған сабақ
Кейбір өсімдіктерде сабақ өте қысқа болады. Мысалдар: бақбақ, жолжелкен, пияз, ақ қауданды қырыққабат және т.б.
Көлденең қимасының пішініне қарай
Дөңгелек
Жалпақ
Үшқырлы
Төртқырлы
Көпқырлы
Қабырғалы
Атызды
Қанатты
Сабақтың түрөзгерістері (жер үсті)
Сояу
Мысалдар: долана, жабайы алма, жабайы алмұрт және т.б.
Жалған пиязшық (туберидия)
Мысалдар: орхидеялар.
Қылқан
Мысалдар: құлпынай, қияр.
Шырынды сабақ (кладодия)
Мысалдар: кактус.
Есте сақтаңыз
Бүршік — өнбеген (дамып үлгермеген) сабақ.
Сабақтың ішкі және сыртқы құрылысы
Бұл бөлімде сабақтың сыртқы белгілері (буын, буынаралық, бүршік, жапырақ бекінуі) және ішкі құрылысы (ұлпалардың орналасуы мен қызметтері) қарастырылады. Тақырыпты меңгеру барысында сабақтың құрылысы мен қызметінің өзара байланысы нақты мысалдар арқылы түсіндіріледі.