Желтоқсан құрбандары кімдер
Сабақ тақырыбы: «Желтоқсан ызғары» (презентация)
Сабақтың мақсаты
- а) Оқушыларға 1986 жылғы Желтоқсан оқиғасы туралы жүйелі мәлімет беру.
- ә) Желтоқсан оқиғасының ұлттық сананың оянуындағы және тәуелсіздікке жетудегі тарихи рөлін көрсету.
- б) Желтоқсан құрбандарын еске алып, ел бостандығы үшін күрескен ерлердің ерлігіне құрметпен қарауға тәрбиелеу.
Көрнекілігі
- Слайдтар
- Интерактивті тақта
- Желтоқсан құрбандарының фотосуреттері
Ұйымдастыру
- Түрі: ашық сабақ
- Әдісі: топтық жұмыс
- Технология: СТО (сын тұрғысынан ойлау)
Сабақ барысы
І. Ұйымдастыру кезеңі
- Сыныппен амандасу, оқушыларды түгендеу.
- Сыныпты 2 топқа бөлу.
Қызығушылықты ояту: «Топтастыру» стратегиясы
Оқушылар «Желтоқсан» ұғымына қатысты білетіндерін жинақтап, негізгі ассоциацияларды атайды.
Мағынаны тану: тарихи кіріспе
Құрметті ұстаздар мен оқушылар! Тәуелсіздік туын алғаш көтерген әйгілі 1986 жылғы Желтоқсанға арналған «Желтоқсан ызғары» атты тәрбие сағатын ашық деп жариялаймыз.
1986 жылғы 16–17 желтоқсанда Алматыда мыңдаған қазақ жастары бейбіт түрде алаңға шығып, өз талаптарын білдірді: «Тәуелсіздік керек! Қазақ елінің өз көсемі сайлансын!»
Сол кезеңде Қазақстан Компартиясы Орталық комитетінің пленумы небәрі 18 минутқа созылып, Дінмұхамед Ахметұлы Қонаевтың орнына Геннадий Колбиннің тағайындалуы мақұлданды. Республика жұртшылығы бұл адамды мүлде танымады. Осыған байланысты наразылық білдірген жастарға «бұзақылар», «ұлтшылдар», «нашақорлар» деген негізсіз айыптар тағылды.
ДЖИГСО әдісі: мәтінмен жұмыс
Әр топқа жеке мәтіндер таратылады. Топ ішінде талқыланып, бір оқушы мазмұнын қысқаша баяндап береді.
1) Қазақ жастарын алаңға не жетеледі? Колбин кім еді?
1986 жылғы 16 желтоқсанда КОКП ОК нұсқауымен өткен Қазақстан КП ОК пленумында Қазақстанды ұзақ жыл басқарған Д. Қонаевтың орнына Г. В. Колбинді тағайындау мәселесі қарастырылды. Пленум небәрі 18 минутқа созылды.
Геннадий Васильевич Колбин бұған дейін Ульяновск облыстық партия комитетін басқарған, одан бұрын Грузияда партия ұйымының екінші хатшысы қызметін атқарған. Орталық баспасөз оны ұлтаралық қатынастарды жақсы білетін маман ретінде сипаттады. Алайда Қазақстан үшін ол бөгде тұлға еді. Колбиннің өзі де сұхбаттарының бірінде Қазақстанды «тек картадан ғана білетінін» айтқан.
Жастардың қарсылығы басқа ұлт өкілдеріне қарсы бағытталмады; олар елді басқаруда жергілікті халықтың мүддесі ескерілуі тиіс екенін талап етті.
2) Жастарға жасалған қиянат және тағдырлар
1986 жылғы 17–18 желтоқсанда Брежнев алаңындағы бейбіт шеру қанды оқиғаға ұласты. Жастарға «ұлтшыл», «маскүнем» деген жала жабылды. Алаңды тарату үшін басқа қалалардан арнайы күштер тартылды.
- Фрунзе: 100
- Ташкент: 300
- Челябі: 203
- Новосибирск: 203
- Свердловск: 225
- Тбилиси: 450
«Бұрқасын-86» жоспары бойынша күш қолданылып, өрт сөндіру машиналарымен суық су шашылды, арнайы үйретілген иттер пайдаланылды. Жалпы 8500 адам ұсталды, олардың басым бөлігі — студент жастар.
Желтоқсан құрбандары: есімдер мен қысқаша деректер
Қайрат Рысқұлбеков
1966 жылы 13 наурызда Жамбыл облысы Мойынқұм ауданы Бірлік ауылында дүниеге келген. Әскер қатарында болған. 1986 жылы Алматы сәулет-құрылыс институтына оқуға түсіп, 16 желтоқсандағы бейбіт шеруге қатысады. Кейін ауыр айыптар тағылып, қатаң үкім шығарылған.
Ләззат Асанова
1985 жылы Алматыдағы П. Чайковский атындағы музыкалық училищеге оқуға түскен. 1986 жылғы Желтоқсан күндері азаттық талап еткен жастардың алдыңғы қатарында болып, отаршылдық пен әміршілдік жүйеге қарсы наразылық білдірген.
Сәбира Мұхамеджанова
Шығыс Қазақстан облысы Тарбағатай ауданында мектепті үздік бітіріп, Өскемендегі педагогикалық училищеде оқыған. Алматыдағы көтерілісті қолдап, 22 желтоқсанда студент жастармен бірге наразылыққа шығады. Қысым мен қорлау салдарынан қайғылы қазаға ұшырап, Желтоқсан құрбандарының біріне айналды.
Ербол Сыпатаев
1964 жылы Талдықорған облысының Көктал ауылында туған. Алматы энергетика институтының 2-курс студенті болған. Желтоқсан күндері алаңда қақтығыс кезінде алған жарақатынан көз жұмған.
Семантикалық карта: «Тәуелсіздік шежіресі»
Оқушылар негізгі тарихи кезеңдерді сәйкестендіріп, тәуелсіздік жылнамасын толықтырады.
Бекіту: «Кубизм» стратегиясы
Кубтың алты қыры бойынша алты сұрақ қойылып, қысқа әрі дәл жауаптар айтылады.
«Желтоқсан желі» әдеби-сазды монтаж
Оқушылар өлең, ән және тарихи естелік арқылы оқиғаның рухын сезініп, азаматтық ұстанымды түйіндейді.
Қорытынды
Желтоқсан оқиғалары — Қазақстан тарихындағы ең ауыр әрі ұмытылмас қасіретті беттердің бірі. Бұл оқиға Қазақстанда ғана емес, бүкіл Кеңес Одағы кеңістігінде жаңа демократиялық өзгерістерге ұмтылған күрестің бастауына айналды. Сол себепті оның салмағы да ауыр, шығыны да көп болды.
Желтоқсан арқылы Қазақстанның жаңа қалыптасып келе жатқан демократиялық санасы тәжірибе жинақтап, тарихи сабақ алды. Кейінгі кезеңдерде бұл оқиға республикадағы экономикалық реформаларға, әлеуметтік жаңғыруларға және еркін ойдың өрістеуіне ықпал етті.