Бюджет тапшылығын қаржыландырудың жолдары. туралы
Бюджет тапшылығын қаржыландыру: мәні және есептелуі
Бюджет тапшылығын қаржыландыру — бюджет тапшылығын қарыз алу және бюджет қаражатының бос қалдықтары есебінен жабуды қамтамасыз ету.
Оның көлемі алынған қарыздар сомасының және бюджет қаражаты қалдықтары қозғалысының қарыздар бойынша негізгі борышты өтеу сомасынан асып түсуі ретінде белгіленеді.
Бюджет тапшылығын қаржыландыру мәні әдетте оң белгімен көрсетіледі және бюджет тапшылығының шамасына сәйкес келеді.
Бюджет тапшылығын қаржыландырудың негізгі жолдары
1) Ақша эмиссиясы (ақша белгілерін шығару)
Бұл тәсіл көбіне инфляцияны күшейтеді және әлеуметтік-экономикалық салдарларға әкелуі мүмкін.
Ақша эмиссиясы тікелей (айналымға қолма-қол ақша шығару) және жанама түрде (мемлекеттік бағалы қағаздарды шығарып, оларды коммерциялық банктерге өткізу арқылы) жүзеге асуы мүмкін. Мұндай жағдайда банктердің резервтері өсіп, банктік мультипликатор әсерінен айналымдағы ақша көлемі ұлғаяды.
2) Мемлекеттік қарыздар
Қаржыландыруға бос ақша қаражаты бар компаниялар, банктер және басқа да субъектілер қатысады.
3) Шетелдік қарыздар
Мұндай қарыздарды Халықаралық валюта қоры, өзге халықаралық қаржы ұйымдары, үкіметтер және банктер ұсынады.
4) Ұлттық байлықты пайдалану
Бұл жағдайда мемлекет басқа субъектілерге өз активтерін сату арқылы қосымша қаржы көздерін тартады.
Бюджет профицитін пайдалану: ұғымы және логикасы
Бюджет профицитін пайдалану — қарыздар бойынша негізгі борышты өтеуге бюджет профицитін, қарыз қаражатын және бюджет қаражатының бос қалдықтарын жұмсау.
Оның көлемі негізгі борышты өтеу сомасының алынған қарыздар және бюджет қаражаты қалдықтары қозғалысы сомасынан асып түсуі ретінде анықталады.
Бюджет профицитін пайдалану мәні теріс белгімен көрсетіледі және бюджет профицитінің шамасына сәйкес келеді.
Республикалық бюджет шығыстарының бағыттары
Республикалық бюджеттен, сонымен қатар, мынадай шығындар қаржыландырылады:
- барлық мемлекеттік органдардың және өзге мемлекеттік мекемелердің қызметін қамтамасыз ету;
- бюджеттік инвестициялық жобалар мен бағдарламалар;
- халықаралық ынтымақтастық;
- қолданбалы ғылыми зерттеулер;
- орталық мемлекеттік басқару органдарының заңнамалық актілерінде көзделген өзге функциялар.
Нарықтық қатынастарға көшу және бюджет динамикасы
Қазақстан Республикасының нарықтық қатынастарға көшу кезеңі бюджет мазмұнына, кірістері мен шығыстарына елеулі ықпал етті. Әсіресе бюджет шығыстарының абсолютті және салыстырмалы түрде жедел өсуі айқын үрдіске айналды.
Өсудің негізгі себептері
- инфляциялық процестер;
- егемен мемлекеттің функцияларының кеңеюі;
- елдің ішкі және сыртқы қауіпсіздігін өз күшімен қамтамасыз ету қажеттігі.