Қазақша рефераттар

Қандай химиялық элементпін

Сабақтың мақсаты

1) Танымдық

Оқушыларды күкірт және оның қосылыстарымен таныстыру, тарихи дерек келтіру, периодтық жүйедегі орнын және негізгі қасиеттерін түсіндіру.

2) Дамытушылық

Жоспар бойынша өз бетінше жауап беру дағдысын қалыптастыру; негізгі ойды бөліп, қорытынды жасап, салыстыра білуге үйрету.

3) Тәрбиелік

Күкірттің табиғаттағы биологиялық рөлін түсіндіру; оның маңызын ұғындыру; денсаулықты күтуге, уақытты бағалауға, дербес жұмыс жасап, қорытындылай білуге баулу.

Сабақ барысы

I. Ұйымдастыру және ой шақыру

Сұрақ: Қай элементтің таңбасы айдаһар бейнесіне ұқсайды?

Жауабы: күкірт

II. Мақсатпен таныстыру және жұмыс түрлері

  • Слайд материалын қорғау.
  • Өздік жұмыс.
  • Қорытындылау және бағалау.

Негізгі мазмұн (слайдтар бойынша)

Слайд 1. Күкірт деген не?

Негізгі түсінік

Элемент:

Күкірт (S)

Табиғаты:

Бейметалл, табиғатта бос күйінде де кездеседі

Суда ерігіштігі:

Ерімейді

Физикалық тұрақтылар:

Балқу t°: 115°C • Қайнау t°: 445°C

Слайд 2. Физикалық қасиеттері

Құрылым және ерігіштік

Күкірт — сары түсті, қатты кристалды зат.

Аллотропиялық түрөзгерістері: ромбтық, моноклинді, пластикалық.

Қалыпты жағдайда молекуласы сақина түрінде тұйықталған S8 (сегіз атом).

Ерігіштігі

  • Суда ерімейді.
  • Спирт пен эфирде нашар ериді.
  • Бензолда, күкіртті көміртекте және т.б. жақсы ериді.

Слайд 3. Табиғатта таралуы

Көздері
  • Күкірттің табиғи қосылыстары кең таралған.
  • Мұнайда және тас көмірде де кездеседі.
  • Бос күйіндегі күкіртті тау жыныстарынан балқыту арқылы алады.
  • Жанартау газдарының құрамында болады.

Слайд 4. Тарихи дерек

Қолданылуы

Күкіртті жағу арқылы дезинфекция жасауға болатынын ежелгі деректерде, соның ішінде Гомер еңбектерінде атап өткен.

Ертедегі қолданылуы

  • Медицинада: күкірт алауымен ыстау, тері ауруларын емдеуге пайдалану.
  • Әскери мақсатта: жанғыш және жарылғыш қоспалар дайындау.

Слайд 5. Табиғаттағы биологиялық рөлі

Биогенді элемент

Күкірт — барлық тірі организмдерде болатын биогенді элемент.

  • Өсімдіктерде: 0,8–10,2%
  • Жануарларда: 0,5–2%

Адам организмінде шамамен 140 г күкірт болады (70 кг дене массасына шаққанда).

Белоктар ыдырағанда күкірт қосылыстары түзіледі. Өсімдіктер күкіртті көбіне сульфаттар түрінде сіңіреді.

Слайд 6. Күкірт және күкіртті сутегі

Қауіпсіздік

Күкіртті сутегі (H2S) жоғары концентрацияда улы.

Қарапайым күкірт (таза күйінде) әдетте улы емес.

Жағымсыз иісті азайту үшін өндірісте газсыздандыру тәсілдері қолданылады.

Слайд 7. Қазақстандағы жобалар

Өндіріс

Қазақстанда өндірілетін күкіртті сақтау және сату бағытындағы жобалар жүзеге асырылып жатыр. Бұл бағыттар өндірістік логистика, экологиялық қауіпсіздік және нарықтық сұраныспен тығыз байланысты.

Тапсырмалар мен ойын элементтері

Жұмбақтар

  1. Осы затпен ескі үйді аластайды. Түсіне қарасаң алтынға ұқсайды.

    Жауабы: күкірт

  2. Бірінші буыным жалқы есімге қойылатын сұрақ, екінші буыным сан есім. Өзім қай элементпін?

    Жауабы: HeOH

  3. Бірінші буыным тасқын су, екінші бөлігім мал құлағына салынатын белгі. Қандай химиялық элементпін?

    Жауабы: селен

  4. Бірінші бөлігім көп емес, екінші бөлігім «тілсіз жау» деген мағынада. Химиялық қай элементпін?

    Жауабы: азот

  5. Бірінші буыным — Мария Склодовская ашқан элементтің алғашқы екі әрпі, екінші буыным — Еуропадағы өзен. Өзім радиоактивті құбылыстан түзілетін элементпін.

    Жауабы: радон

Сергіту сәті

  1. Табылса бұрын там-тұмнан, қазір көп әрбір өлкеде. Қымбат болды алтыннан, қандай металл ертеде?

    Жауабы: алюминий

  2. Сыныптан бір шықпайды, тимесең жұқпайды. Жәрдемісіз бұл заттың оқушы сабақ ұқпайды.

    Жауабы: бор

  3. Күмістей түсі жылтыр, өзі сұйық. Көрсетеді суықты, жылуды анық. Қандай зат? Құрал жасар соны құйып.

    Жауабы: сынап

Өздік жұмыс

  • Күкірттің қасиеттерін жоспар бойынша қысқаша конспект жасау.
  • Физикалық қасиеттері мен табиғатта таралуын салыстырып, 3–5 сөйлеммен қорытынды жазу.
  • Күкірттің биологиялық рөлі бойынша бір нақты мысал келтіру.

Қорытынды

Күкірт — табиғатта бос күйінде де, қосылыстар түрінде де кездесетін маңызды бейметалл. Ол өндіріс пен тұрмыста кең қолданылады, ал тірі организмдер үшін биогенді элемент ретінде ерекше мәнге ие.

Қорытынды өлең жолдары

Саф алтындай сары түсті күкіртті,
Ерте кезде ата-бабам көп білді.
Бос күйінде, қосылыста кездесіп,
Өнеркәсіп іргетасын дамытты.

Бағалау

Оқушылардың жауаптары, слайд қорғауы, өздік жұмысы және топтық жұмыстағы белсенділігі бойынша бағаланады.

  • Тақырыпты түсіну және дәлелді жауап.
  • Негізгі ойды бөліп, қорытынды жасай білу.
  • Қауіпсіздік пен мәдени талқылауды сақтау.