Қазақша рефераттар

Ежелгі дәуір әдебиетіне жататын ескерткіштер

Қазақ әдебиеті • 9-сынып

Сабақ тақырыбы: Асан қайғы — «Бұл заманда не ғаріп?»

Мұғалім: Төлемісова Т. К.

Сабақтың мақсаты

  • Білімділік: оқушыларды Асан қайғының өмірі мен шығармашылығымен таныстыру, мәтінді оқыту арқылы білімдерін тереңдету.

  • Дамытушылық: сыни ойлауды дамыту, өзіндік көзқарастың қалыптасуына ықпал ету, өз бетімен ізденуге баулу, ой қорытуға дағдыландыру, көркем әдеби тілде сөйлеу мәдениетін жетілдіру.

  • Тәрбиелік: мәтінмен жұмыс арқылы рухани байлықты арттыру, адамгершілік қасиеттерді қалыптастыру, адами сезімді қастерлеуге, сүйіспеншілік пен ішкі рухани тазалыққа тәрбиелеу.

Сабақтың түрлері

  • Жаңа оқу материалын меңгерту сабағы
  • Білім, білік, дағдыны қалыптастыру сабағы
  • Білімді жалпылау және жүйелеу (қайталау) сабағы
  • Білімді бағалау, тексеру және бағыттау сабағы
  • Аралас сабақ (қолдану дағдылары)

Әдіс-тәсілдер, жабдықтар және жұмыс түрлері

Сабақтың жабдығы

  • Видео, слайд
  • Интерактивті тақта
  • Электрондық оқулық

Сыныппен жұмыс

  • Даралап жұмыс
  • Топтық жұмыс
  • Ұжымдық жұмыс

Сабақтың барысы

Жоспар

I. Ұйымдастыру кезеңі

  1. 1) Оқушыларды түгендеу.
  2. 2) Сабаққа дайындықтарын бақылау.
  3. 3) Топқа бөлу (ақындар шығармашылығы бойынша).

II. Үй тапсырмасын тексеру

Тақырып: ежелгі дәуір әдебиетін қорытындылау. Төмендегі сұрақтар арқылы өткен материал еске түсіріледі:

  1. 1) Ежелгі дәуір әдебиетіне қандай кезеңдер жатады?
  2. 2) Ежелгі дәуір әдебиетіне жататын қандай ескерткіштерді білесіңдер?
  3. 3) X–XII ғасырлардағы ойшылдар мен ғалымдарды атаңдар. Сол дәуірдің қандай қисса-дастандарын білесіңдер?
  4. 4) Күлтегін батырдың ерлік бейнесі шығармада қалай көрінеді?
  5. 5) Қорқыт ата мәңгілік өмірді қайдан тапты (аңыздағы тұжырым қандай)?

III. Жаңа білімді меңгерту

Жыраулар поэзиясы халық басынан өткен тарихи оқиғаларды, арман-мұратын, тартқан ауыртпалығын ғана суреттемейді. Ол елдің саяси-әлеуметтік тіршілігін, ой-санасын және дүниетанымын көркем бейнелі тілмен жеткізуімен де құнды.

Негізгі тақырыптар

Туған ел, елге сүйіспеншілік, ел бірлігі.

XV–XVII ғасыр жыраулары

Асанқайғы, Қазтуған жырау, Доспамбет жырау, Шалкиіз жырау, Жиембет жырау, Ақтамберді жырау, Үмбетей жырау, Шал ақын және т.б.

Асан — өз заманының асқан ақылгөйі. Одан қалған мінсіз, асыл сөз аз болмағанымен, бәрі бірдей біздің дәуірге толық жетпеген. Есіміне «қайғы» сөзінің қосылуы да көп жайтты аңғартады: ол Желмаяға мініп, халқына шұрайлы қоныс, жайлы мекен, шүйгін жер іздеген ел қамқоры ретінде танылады.

Асан ел тыныштығын аңсады. Көшпелі мал баққан елге ең керегі — бейбіт тіршілік. Алайда ол заманда жаугершілік, билік таласы, құнарлы жер үшін қақтығыс жиі болған.

Негізгі мәтін

«Бұл заманда не ғаріп?» өлеңімен жұмыс

  1. 1) Өлеңді мәнерлеп оқу.
  2. 2) «Ғаріп» сөзінің мағынасын түсіндіру.
  3. 3) Өлеңнің мән-мағынасын ашатын суретті сөздерді талдау.
  4. 4) Суретті сөздерге не жататынын анықтау.

Топтық тапсырма

  • 1-топ: синоним сөздерді табу.
  • 2-топ: метафораларды табу.
  • 3-топ: эпитеттерді табу.

IV. Қорытындылау

Асан қайғы жырлаған өлеңнің негізгі тақырыбы қандай деп ойлайсыңдар? Оқушылар өз пікірлерін ортаға салады, дәлел келтіреді, ой қорытынды жасайды.

Асан Қайғының «Жерұйықты» іздеуі

Асан Қайғы Желмаяға мініп, жиһан кезіп, «Жерұйық» деп аталатын ну орманды, көкорай шалғынды, сулы мекенді — қой үстінде бозторғай жұмыртқалаған құтты қонысты іздейді.

Маңғыстау туралы толғам

Асан Қайғы Маңғыстауға үш барып, үш қайтыпты. «Түбінде мал баққан шаруаға Маңғыстаудан жақсы жер болмас» деп бағалаған.

Жетісу туралы бағасы

Жетісуды көргенде: «Мына Жетісуың — ағашының әр бұтағы жеміс екен, шаруаға жақсы қоныс» депті.

Аспараға қатысты өсиет

Осы күнгі Мерке маңындағы жердегі Аспараны көргенде: «Ей, Аспара, көршіңмен тату бол, шөбіңе суың жетер» деп жүріп кетіпті.

Баянауыл туралы тұжырым

Баянауыл тауын көргенде: «Баянға жаймай, қой семірмес» деп, қазіргі Баянауылды жайлау етуге лайық санаған.

Сабақтан түйін

Асан Қайғы бейнесі — халықтың тыныштығын, бірлігін, құтты қонысын аңсаған ойшыл тұлға. «Бұл заманда не ғаріп?» өлеңін талдау арқылы оқушылар көркем тілдегі бейнелеу құралдарын танып, мәтіндегі әлеуметтік ой мен адамгершілік құндылықтарды саралайды.