Арақтың зияны
Өмір – өмір сүру үшін беріледі
Өмір адамға бір-ақ рет беріледі. Жастық шақ — қайтып келмейтін, ең белсенді әрі ең өнімді кезең. Болашақ бүгіннен басталады: ертең ел тізгінін ойы таза, санасы сергек, ғылым мен техниканы меңгерген жастар ұстайды.
Кездесудің мақсаты
- Темекі, алкоголь және есірткінің зияны туралы білімді тереңдету.
- Сұрақ-жауап арқылы ойлау қабілетін дамыту, пікір айту мәдениетін қалыптастыру.
- Жат әдеттерден аулақ болуға тәрбиелеу, салауатты өмір салтын насихаттау.
Әдісі
Сұрақ-жауап, пікір алмасу.
Көрнекі құралдар
Суреттер, мақал-мәтелдер, бейнероликтер.
Негізгі ой
Адамның ең алғашқы құқығы — өмір сүру. Денсаулықты сақтау — өз қолымызда.
Салауатты өмір салты: үш бағыт
Қазақстанда халықтың салауатты өмір сүруіне қол жеткізу үшін негізгі үш бағытта тұрақты күрес қажет екені айтылып келеді:
Темекі шегуді тоқтату
Темекі ағзаны улайды, тыныс алу мен жүрек-қан тамыр жүйесіне салмақ түсіреді, өмір сапасын төмендетеді.
Маскүнемдікке қарсы күрес
Алкоголь адамның мінез-құлқын өзгертеді, отбасылық және әлеуметтік жауапкершілікті әлсіретеді, денсаулыққа зор қауіп төндіреді.
Нашақорлық пен наркобизнеске қарсы күрес
Есірткі — тәуелділікке, өмірдің күйреуіне, қайғы-қасіретке бастайтын ең қауіпті жолдардың бірі.
Ой қозғау: өмір мен денсаулық туралы
Өмір деген не?
Өмір — адамның туғаннан бастап дүниеден өткенге дейінгі ғұмыры, ағзаның үздіксіз тіршілік әрекеті. Адам өмір сүру үшін қоршаған ортамен тығыз байланыста болып, үздіксіз алмасу процесін (тыныс алу, қоректену, қозғалыс, демалыс) сақтауы қажет.
Өмірді теңізге теңесек, сол теңіздің толқыны мен дауылында адаспау үшін бағыт пен құндылық керек. Бір-ақ рет берілетін өмір — бақ, байлық, береке.
Денсаулық неге “зор байлық”?
Денсаулық — адамның еркін ойлауына, оқуға, еңбек етуіне, арманын жүзеге асыруына мүмкіндік беретін негізгі тірек. Денсаулық әлсіресе, өмірдің көптеген мүмкіндігі тарылып қалады.
“Ауырып ем іздегенше, ауырмайтын жол ізде”
Данышпан сөзінің мәні — алдын алу. Дұрыс тамақтану, жеткілікті ұйқы, қозғалыс, зиянды әдеттен алыс болу — аурудың алдын алатын ең сенімді жол.
Өмірді қысқарту да, ұзарту да өз қолымызда ма?
Толықтай бәрі адамның еркінде деу біржақты, бірақ күнделікті таңдаулардың әсері өте үлкен: темекі, алкоголь, есірткі сияқты факторлар өмір сапасын да, ұзақтығын да төмендетеді.
Темекі: сән емес, саулыққа қауіп
Темекі көбіне еліктеуден, “ересек көрінуге” ұмтылудан немесе зиянын толық түсінбеуден басталады. Бірақ ол ұзақ өмірге, әдемі болмысқа, таза тынысқа кедергі келтіретін әдетке айналады.
“Қор болған темекіге қайран жігіт… Жараса ма темекі нәзік жанға?”
Бұл жолдар темекінің адам келбетіне де, денсаулығына да әсер ететінін еске салады.
Талқылауға арналған сұрақтар
- Темекінің адам денсаулығына қандай зияны бар?
- Темекі білместіктен тартыла ма, әлде “сән” үшін бе?
- Ең жақын адамыңыздың темекі тартқанын қалар ма едіңіз?
- Темекіні тастауға бола ма? Қандай қадамдар көмектеседі?
Есірткі: тәуелділікке апарар ең қауіпті жол
Бүгінгі заманда жайлы өмірге ұмтылыс артқанымен, жақсылық пен жамандық қатар жүреді. Сол қауіптің бірі — нашақорлық. Ол жыл сайын көбейіп, адам тағдырын ғана емес, тұтас отбасының тынысын тарылтады.
Мақалдың мәні
“Есірткі егіп көргенің — ажалдан бұрын өлгенің.” Бұл сөз есірткінің адамды рухани да, әлеуметтік те күйрететінін астарлап жеткізеді: өмірдің мәні жоғалып, мақсат пен жауапкершілік әлсірейді.
“Нашақорлық” сөзі грек тілінен тараған түсінік ретінде “есінен айырылу” мағынасын береді. Атауының өзі-ақ оның қайда апаратынын аңғартады.
Түйінді ойлар:
- Тәуелділік жақындармен байланысты әлсіретеді, адамды жалғыздыққа итермелейді.
- Ар-намыс пен жауапкершілік құндылықтары төмендеп, өмірлік бағыт бұзылады.
- Денсаулық тез сыр береді, салдары өте ауыр болуы мүмкін.
Талқылауға арналған сұрақтар
- Нашақорлық, наша, есірткі туралы не ойлайсыз?
- “Есірткі егіп көргенің — ажалдан бұрын өлгенің” дегенді қалай түсінесіз?
- Адамның өзіне-өзі қол жұмсауына қандай себептер әсер етуі мүмкін?
Көркем мәтін/бейнематериалдан кейін
“Қара пима” бейнеролигін (Ұ. Есдәулетов) көргеннен кейін басты сұрақ: шығарма сізге қандай ой салды, қандай шешімге жетеледі?
Алкоголь: мінезге де, өмірге де салмақ
Алкогольдің зиянын біле тұра ішу — көбіне орта ықпалына еріп кетудің, күйзелістен “қашудың”, жауапкершілікті ұмытуға ұмтылудың көрінісі. Алайда мұның соңы денсаулыққа да, абыройға да, қарым-қатынасқа да нұқсан келтіреді.
Философиялық пайым
Абдул Фарадж ішімдіктің адам мінезін біртіндеп өзгертуін бейнелі түрде сипаттайды: әуелде “әсемдену”, кейін жеңілтектену, біреуге тиісу, уақыт өте өктемсу, соңында өз қадірін жоғалту. Бұл салыстырудың түйіні — алкоголь адамның арын да, ақылын да әлсіретеді.
Талқылауға арналған сұрақтар
- Арақтың негізгі зияны қандай?
- Зиянды екенін біле тұра, адамдар неге ішімдік ішеді?
- “Ұзартқың келсе ғұмырыңды, таста арақ пен шылымды” деген сөзді қалай түсінесіз?
Қорытынды: таңдау — өз қолымызда
Адам өмірге келгеннен кейінгі ең алғашқы құқығы — өмір сүру. Ешкімнің өз өміріне де, өзгенің өміріне де қиянат жасауға құқы жоқ. Сондықтан темекі, алкоголь, есірткі сияқты зиянды әдеттерден аулақ болып, салауатты өмір салтын ұстану қажет.
“Сау дене, азат ақыл, адал көңіл — үшеуімен бақытты болады өмір.”
Салауатты адам — сергек ойлы, жүріс-тұрысы жинақы, келбеті сымбатты; ұзақ өмір сүруге мүмкіндігі жоғары.
Ізгі тілек
Дені сау, құрыш білекті, салауатты өмір салтын қолдайтын; өнер мен білім қуған көк байрақты еркін Отанымыздың нағыз патриоты, еліміздің елеулі де қалаулы азаматы болыңыздар.
Автор
БҚО, Қаратөбе ауданы, Қаратөбе колледжі
Педагог-психолог: Жайманова Шарбану Есетқызы