Эзотерикалық парадигма - оқушының табиғи күші

Парадигма ұғымы және білім берудегі орны

Парадигма сөзі латын тіліндегі «мысал» ұғымынан шыққан және білімнің концептуалды моделі ретінде қолданылады. Білім беру жүйесінде парадигмалар тәрбиенің мәнін, оқушыны қандай мақсатқа дайындау керектігін және «неге өмір сүреміз?» деген іргелі сұрақтарға жауап беруге көмектеседі.

Білім парадигмаларының кең тараған түрлері

Дәстүрлі-консервативтік (білімдік парадигма)
Феноменологиялық (гуманистік парадигма)
Рационалдық (тәртіптілік парадигма)
Технократтық
Эзотерикалық

Парадигмалар мазмұны: мақсат, қағида, әдіс

1) Дәстүрлі-консервативтік парадигма

Бұл бағытта білім берудің басты мақсаты — қандай жағдайда да білім. Негізгі міндет — өркениет пен мәдениетті ұрпақтан ұрпаққа жеткізу, дайын білім қорын жүйелі түрде меңгерту.

2) Феноменологиялық (гуманистік) парадигма

Мұнда жеке тұлғаның ішкі дүниесін дамыту, оны ерікті әрі рухани тұлға ретінде тану, адамдармен тіл табысу қабілетін жетілдіру алдыңғы орынға шығады.

Бұл парадигмада оқушы мен мұғалім арасындағы қатынас ынтымақтастық, өзара жауапкершілік және диалог негізінде, өз ұстанымын еркін таңдауға мүмкіндік беретін ортада құрылады.

3) Рационалдық (тәртіптілік) парадигма

Бұл бағыт оқушыға білім алу тәсілдерінің тиімді жақтарын меңгертуді, ортаға бейімделуді, оның ойы, сезімі және іс-әрекетімен санасуды көздейді. Басты қағидасы көбіне мына тұжырыммен беріледі:

«Мектеп — фабрика, ал оқушы — оның шикізаты».

Тиімділікке бағдарланған әдістер ретінде тренинг, тестік бақылау, жекелеп оқыту және мәтінді түзету кең қолданылады. Америка педагогы Р. Мейджер мұндай тәсілдер оқушыны да, мұғалімді де дамытатынын атап өтеді: мұғалім бәрін өзі атқарса да, оқушы еншісінде үйлестіру мен бақылау қалады.

4) Технократтық парадигма

Негізгі мақсат — дәл ғылыми білім. Бұл түсінікте «білім — күш», ал адам көбіне оның білімі мен мүмкіндігі арқылы бағаланады. Тұлғаның қасиеті білім, тәртіп және сол білімді тасымалдау қабілетімен айқындалады.

5) Эзотерикалық парадигма

Бұл парадигмада оқушының табиғи күші мен ішкі әлеуеті негізгі құндылық ретінде қарастырылады. И. Колесников пікірінше, адамның қоршаған әлеммен іс-әрекетінің жоғары деңгейі басым көрсетілуі тиіс; адамның ақиқатқа мәңгілік, өзгермейтін қатынасы көрінуі қажет.

Оқушы дамуына мұғалімнің адамгершілік, психологиялық және физикалық қолдауы ерекше мәнге ие. «Қабілетсіз оқушы жоқ» деген қағида маңызды, алайда оқушылардың дара ерекшеліктерін танып-білуге мүмкіндік бермейтін үйлесімсіз әдістемелер кездесетіні де жасырын емес.

Қазіргі білім беру: реформа, мұғалім және инновация

Білім беру реформасының маңызы

Елбасымыз халыққа жолдауында білім беру реформасы Қазақстанның бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз ететін ең маңызды құралдардың бірі екенін, әрі экономикалық және қоғамдық қажеттіліктерге сай заманауи білім беру жүйесі қажет екенін атап көрсеткен.

Келер ұрпаққа қоғам талабына сай тәрбие мен білім беруде мұғалімнің инновациялық іс-әрекетінің ғылыми-педагогикалық негіздерін меңгеруі — өзектілігін жоғалтпайтын мәселе.

Жаңару мен прогреске бастайтын ортақ мақсат

Білім берудегі жаңалық пен қоғамдағы жаңалық бір мақсатты көздейді: олар даму мен прогресс әлеуетін арттыруы тиіс.

Жаңа парадигмалар контексіндегі модульдік сабақ

Модульдік сабақтың артықшылықтары

1) Айқын мақсат пен жоспар. Мұғалім алдын ала дайындалған сабақ жоспарын таратады; әр элементтің нақты мақсаты көрсетіледі. Оқушы сабақ соңында нені меңгеруі керектігін алдын ала біледі.
2) Ұжымдық жұмыс мәдениеті. Оқушы өз пікірін дәлелдеуге, қателігін мойындауға, сыныптасының уәжін құрметтеуге және ортақ шешім қабылдауға үйренеді. Сонымен бірге өз білімін бағалау дағдысы қалыптасады.
3) Жеке мүмкіндікті ескеру. Оқушының қабілеті мен мүмкіндіктеріне сай үлкен көлемдегі жазба жұмыстары жоспарланып, дербес қарқын сақталады.
4) Деңгейлеп тапсырма беру. Әр оқушының білім дәрежесіне қарай тапсырмалар әртүрлі деңгейде ұсынылады.

Бағалау мүмкіндігі

Модульдік сабақ оқушының білімін тексеру және бағалау үшін қолайлы орта қалыптастырады: мақсат нақтыланған, қадамдар айқын, ал нәтижені өлшеу жүйелі жүргізіледі.

Қазіргі білім беру саласындағы басты мәселе — білім мазмұнына жаңалық енгізудің тиімді әдістерін табу және сол жаңалықты іске асыратын болашақ мамандарды даярлау.

Педагогиканың мақсаты және білімнің негізгі міндеттері

Негізгі мақсат

Қазіргі педагогиканың негізгі мақсаты — білім сапасын арттыру және оқушының толыққанды жеке тұлға болып қалыптасуына берік негіз қалау.

Жалпы білімнің 3 міндеті

баланың өзіндік жалпы дамуын қамтамасыз ету;
жан-жақты дүниетанымын қалыптастыру;
болашақта белгілі бір кәсіпке даярлау.

Мемлекеттік бағдарлама: мазмұнды жаңарту және құндылықтар

2005–2010 жылдарға арналған бағдарлама мақсаты

Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2005–2010 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасының басты мақсаты — жеке тұлға мен қоғам қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін стратегиялық даму жоспарының басымдықтары негізінде көп деңгейлі ұлттық білім беру жүйесін жетілдіру.

Негізгі міндеттер

сапалы білімге қол жеткізу;
ұлттық білім беру жүйесінің жұмыс істеу тетіктерін жетілдіру;
қазақстандық ұлтжандылық, төзімділік және жоғары мәдениет құндылықтарын нығайту;
мемлекеттік тілді басым дамыту;
әлемдік тәжірибе және тұрақты даму қағидалары негізінде мазмұн мен құрылымды жаңарту.

Қорытынды ой: жаңа қоғамға — жаңа адам

Жаңа қоғамға жаңа адам керек. Мұндай адамды қалыптастыру — қазіргі білім беру жүйесінің алдында тұрған басты міндет. Мұғалім еңбегінің бүгінгі нәтижесі елдің ертеңгі болашағымен тікелей байланысты.

«ХХІ ғасырда білімін дамыта алмаған елдің тығырыққа тірелері анық».

Осы ойға сүйенсек, қоғам дамуының басты факторлары — білім, ғылым және саяси тұрақтылық.

М. Дулатов: «Жалғыз сүйеніш, жалғыз үміт — оқуда... Надан жұрттың күні — қараң, келешегі — тұман».

Тәуелсіз елдің ертеңіне үлес қосатын саналы, білімді ұрпақ тәрбиелеу — ортақ мұрат.

Ы. Алтынсариннен педагогикалық өлшем

Ы. Алтынсарин: «Мұғалімнің жұмысы — балалар. Егер балалар түсінбесе, оқытушы олардың көкейіне қондыра алмағаны. Ол өзін-өзі кінәлауы тиіс. Балалармен сөйлескенде ашуланбай, жұмсақ сөйлеп, шыдамдылық көрсетуі тиіс; мәнерсіз сөз бен орынсыз терминдерді қолданбау керек», — деп үйретеді. Бұл талаптар бүгінгі мұғалім бойынан табылуға тиіс негізгі қасиеттердің бірі.