Жаттығу сұрақтары
Сабақ барысы
Бұл сабақта оқушылар ұзындық пен салмақ сияқты шамалардың өзара байланысын байқап, есеп шығаруда «тұрақты» және «өзгеретін» шамаларды ажыратуды үйренеді. Жұмыс форматы ойын, сұрақ-жауап, өздік жұмыс және тест арқылы ұйымдастырылады.
I. Ұйымдастыру кезеңі
Психологиялық дайындық
Сабақ басында қысқа әрі көңілді сұрақтар арқылы назарды шоғырландырамыз.
Жаттығу сұрақтары
- 1) Қазақ әліпбиінде неше әріп бар? 42 (40 әріп + 2 белгі)
- 2) Математикада неше цифр бар? 10
- 3) Велосипедпен жолда неше жастан бастап жүруге болады? 14
- 4) «Миллион» санында неше нөл бар? 6
- 5) Сабақтан неше рет қалуға болады? Ешқашан
II. Жаңа сабақ (ой ашар)
Ойын: «Сен білесің бе?»
Сұрақтар өткен тақырыптарға байланысты. Әр фигураның артында сұрақ берілген: кім тез, нақты және ұтымды жауап берсе — сол ұтады.
1) Сәуле мен кесіндінің айырмашылығы неде?
Жауап: сәуленің бір ұшы тұйық, екінші жағы шексіз созылады.
2) Көбейтудің заңдарын ата.
Жауап: ауыстырымдылық, терімділік, үлестірімділік.
3) 1 км-де неше метр бар?
Жауап: 1000 м.
4) 1 дм-де неше мм бар?
Жауап: 100 мм.
5) 1 м-де неше мм бар?
Жауап: 1000 мм.
6) 1 тоннада неше кг бар?
Жауап: 1000 кг.
7) 1 тоннада неше центнер бар?
Жауап: 10 ц.
Бұлар нелер?
км, дм, м, мм, т, ц — бұлар шамалар және олардың өлшем бірліктері.
Өлшем бірліктері
- км, дм, м, мм — ұзындық өлшем бірліктері
- т, ц — салмақ (масса) өлшем бірліктері
Қазақ халқының байырғы өлшем бірліктері
Азық-түлікке қатысты
Бір асым ет, бір уыс, бір шөкім, бір шымшым.
Саусақпен өлшенетін
Елі, тұтам, сүйем, қарыс.
Қолмен өлшенетін
Білем, шынтақ, қолтық, құлаш, кере құлаш.
Ауырлық өлшемдері
- Мысқал — шамамен 5 г
- Қадақ — шамамен 400 г
- Пұт — шамамен 16 кг
- Қап — 4 пұт (шамамен 64 кг)
Бұдан бөлек көлем, тереңдік, аудан, бұйымдарға байланысты, аяқпен өлшенетін, астың пісу уақытына, жыл мезгіліне байланысты өлшемдер, мүшел жас, жыл санау, ай атаулары сияқты көптеген өлшемдер бар.
III. Түсіндіру (кестемен жұмыс)
Негізгі ой: тұрақты және өзгермелі шамалар
1) Не өзгерді, не тұрақты?
Саны өзгерді, бағасы тұрақты, сондықтан құны да өзгерді.
2) Баға тұрақты болып, саны артса, құны қалай өзгереді?
Құны артады (мысалы, екі есе көбейсе — құны да екі есе өседі).
3) Баға тұрақты болып, саны кемісе ше?
Құны кемиді (мысалы, екі есе азайса — құны да екі есе кемиді).
Сергіту сәті
Қоян шықты далаға,
Жан-жағына қарады.
Секірді, жүгірді,
Отырды, тұрды.
IV. «Ойлан, тап!» (сөз есеп)
Проблемалық сұрақтар
- Не белгілі? Оң жақта 6 қатар, сол жақта 8 қатар орындық бар; оң жақтағы орындықтар саны сол жақтағыдан 24-ке кем.
- Не белгісіз? Оң жақтағы және сол жақтағы орындықтар саны, сондай-ақ барлығы қанша орындық екені.
- Нені табу керек? Әр жақтағы және жалпы орындық санын.
Шешуі (қадамдап)
- 1) 8 − 6 = 2
- 2) 24 : 2 = 12
- 3) 6 · 12 = 72
- 4) 8 · 12 = 96
- 5) 72 + 96 = 168
Жауабы: оң жақта — 72 орындық, сол жақта — 96 орындық, барлығы — 168 орындық.
V. «Құрастыр!» (кестемен жұмыс)
Логика: баға, сан, құн байланысы
Не белгілі? 1-көйлектің құны мен саны, 2-көйлектің құны.
Не белгісіз? 1-көйлектің бағасы; 2-көйлектің саны мен бағасы.
Қалай табамыз?
Бірінші көйлектің бағасын құнын санына бөлу арқылы табамыз. Бағалары бірдей болғандықтан, екінші көйлектің санын оның құнын бірінші бағасына бөлу арқылы анықтаймыз.
Есептеу:
Сергіту сәті
Жаза-жаза қолымыз,
Талып кетті көзіміз.
1, 2, 3 — бойға жинап күш,
Жалқаулықты тастаймыз,
Сабақты ұғып аламыз.
VI. Теңдеу құру (логикалық тапсырма)
Күрделі теңдеу
Берілгені:
x + x + x = 20217
Бірінші қосылғыш — ең кіші бес таңбалы сан (10000), екіншісі — ең үлкен төрт таңбалы сан (9999). Үшінші қосылғышты табамыз.
Шешуі:
- 10000 + 9999 + x = 20217
- 19999 + x = 20217
- x = 20217 − 19999 = 218
- Тексеру: 10000 + 9999 + 218 = 20217
Талқылау: қандай теңдеу құрастырдық? Бұл — күрделі теңдеу. Күрделі және жай теңдеудің ұқсастығы мен айырмашылығын салыстырамыз.
VII. Өздік жұмыс
№9 тапсырма екі нұсқада орындалады. Нәтижені бөлумен тексеру ұсынылады.
I-нұсқа
Ескерту: көбейтуді бөлумен тексереміз.
II-нұсқа
Ескерту: көбейтуді бөлумен тексереміз.
7 саны туралы
7 — киелі сан. Топтастыру арқылы білімді кеңейтеміз.
Топтастыру
- 7 қазына
- 7 ата
- 7 күн
- 7 шелпек
7 күн (халықтық атаулар)
Бүгін, ертең, бүрсігүні, арғы күні, қасиетті күн, соңғы күн, азына.
7 ата
Әке, бала, немере, шөбере, шөпшек, немене, туажат.
Апта күндері
Дүйсенбі, сейсенбі, сәрсенбі, бейсенбі, жұма, сенбі, жексенбі.
VIII. МАБ-қа дайындық: тест
-
1. 7 ыдыста 21 кг тосап болды. Бір ыдысқа неше кг тосап құйылған?
- A) 3 кг
- B) 10 кг
- C) 12 кг
- D) 13 кг
-
2. Жәшіктің саны 8, жалпы массасы 96 кг. Бір жәшіктің массасы қанша?
- A) 11 кг
- B) 10 кг
- C) 12 кг
- D) 13 кг
-
3. Зат саны 18, жалпы масса 90 тонна. Бір заттың массасы қанша?
- A) 2 т
- B) 5 т
- C) 3 т
- D) 4 т
-
4. Бір жәшіктің массасы 12 кг, жалпы масса 48 кг. Неше жәшік болған?
- A) 3
- B) 1
- C) 2
- D) 4
-
5. Бір ыдысқа 3 кг тосап сыйса, 9 ыдысқа неше кг тосап сыяды?
- A) 27 кг
- B) 25 кг
- C) 24 кг
- D) 23 кг
-
6. Бір заттың массасы 5 тонна, зат саны 2. Жалпы масса қанша?
- A) 20 т
- B) 10 т
- C) 30 т
- D) 40 т
-
7. Бір заттың массасы 5 тонна, жалпы масса 30 тонна. Заттар саны қанша?
- A) 9
- B) 8
- C) 6
- D) 7
Жауап кілті
1) A 2) C 3) B 4) D 5) A 6) B 7) C
Қорытындылау, бағалау, үй тапсырмасы
Қорытынды
Оқушылар шамалар арасындағы тәуелділікті талдап, «тұрақты» және «өзгермелі» шамаларды айыра отырып есеп шығарды.
Бағалау
Жауаптың дұрыстығы, есептеу дәлдігі, жылдамдық және жұмыс мәдениеті бойынша бағаланады.
Үй тапсырмасы
№8, 202-бет — өрнек құру.