Суреттегі кім деп ойлайсыңдар
Сабақ тақырыбы: М. Тәнекеев — «Қажымұқан»
Мақсаты
Оқушыларға Қажымұқан Мұңайтпасов туралы мағлұмат беру; мәтінді оқу арқылы көркем шығарманың мазмұнын түсінуге жетелеу.
Міндеттері
- Түсініп оқу және мәнерлеп оқу дағдыларын қалыптастыру.
- Талдау қабілеттерін дамыту.
- Патриоттыққа тәрбиелеу.
Сабақ әдістері
- әңгімелеу
- сұрақ-жауап
- сызба
- шығармашылық тапсырма
Үй тапсырмасын тексеру
- «Комбаттың әңгімесі» мәтінінің мазмұнын айту.
- Әлия кім? Оның ұқыптылығы неден байқалды?
- 8-тапсырма: Әлия Молдағұлова туралы жинаған мәліметтерін тыңдау.
«Жылдар сөйлейді»
Оқушылардың тарихи кезеңдер туралы еске түсіруіне арналған бағыттау сұрақтары.
Жаңа сабаққа кіріспе
Суретпен жұмыс (ой қозғау)
- Суретке назар аудар. Есіңе түсір: бұл суретті қайдан көрдіңдер?
- Суреттегі адам кім деп ойлайсыңдар?
- Оның күшті екенін неден аңғардыңдар?
Қалмақан Әбдіқадыровтың «Алып бала» шығармасын еске түсіру. Қажымұқан Мұңайтпасов туралы бұрыннан не білеміз?
Бүгін Мұратқан Тәнекеевтің «Қажымұқан» шығармасымен танысамыз. Дәптерді ашып, бүгінгі күнді жазыңдар.
Қажымұқан туралы қысқаша дерек
Қажымұқан (Мұңайтпасов) — тұңғыш қазақ кәсіби балуаны, әлем чемпионы. Ақмола облысы, Қараөткел аймағы, Қоспа ауылында дүниеге келген. Бала кезінен қайратты, алып болып өседі.
- 28 мемлекетте күресіп, 48 алтын, күміс, қола медаль иеленген; әйгілі Сигизмунд белбеуін алған.
- Ұлы Отан соғысы жылдарында көшпелі циркпен өнер көрсетіп, жинаған 100 мың сом қаржысын қорғаныс қорына жіберген.
- 1978 жылы «Қажымұқан» атты екі бөлімді көркем фильм түсірілген.
- «Қазақ даласының батыры» атағы берілген, «Құрмет белгісі» орденімен марапатталған.
- 1948 жылы (12 тамыз) Оңтүстік Қазақстан облысы, Ордабасы ауданы, Темірлан ауылында қайтыс болған.
Ескерту: Кей деректер әр дереккөзде әртүрлі берілуі мүмкін; сыныпта нақты дереккөздермен салыстырып тексеру ұсынылады.
Оқулықпен жұмыс
Оқу түрлері
- Мұғалімнің оқуы.
- Оқушылардың тізбектей оқуы.
- Тауып оқу (мәтіннен дәлел келтіру).
Тауып оқуға арналған сұрақтар
Түрік балуанына қатысты Нұрлының күшті екені қай жерде айтылған?
Балуандардың киімін сипаттаған жерді тауып оқы.
Қажымұқанның айла-әдісін көрсететін сөйлемдерді тауып оқы.
Қазіргі кезде балуандар күреске қандай киіммен шығады?
Талқылауға арналған сұрақтар
- Мәтінде кім туралы әңгімеленеді?
- Мұқанның бұл жолғы қарсыласы кім болды?
- Жекпе-жек немен аяқталды?
- «Осының бәрін ол фотосуретке түсіріп алуға болатындай етіп орындады» дегенді қалай түсінесің?
Мәтінді құрылымдау және шығармашылық жұмыс
Мәтін бөліктеріне ат қою
Мәтіннің әр бөлігіне атау қойып, дәптерге жазыңдар:
- «Күрес алаңында»
- «Батыл шабуыл»
Сурет бойынша әңгіме құрастыру
- Суретте кімдер бейнеленген?
- Сурет мәтіндегі қай оқиғаға сәйкес келеді?
Сергіту сәті
Спорт туралы ой бөлісу: денсаулық, өнер, ептілік, сұлулық, батырлық, шымырлық, күштілік, шапшаңдық.
Шығармашылық тапсырма
Егер Қажымұқан өз заманында тәуелсіз елдің азаматы болса, оның өмірі мен даңқы қалай өзгерер еді?
Бүгінде Қажымұқанның ізін жалғап жүрген қандай спортшыларымызды атай аласың?
Қажымұқанның жетістіктері (деректер легі)
1905
Қытайдың Харбин қаласында жапон Саракикимен джиу-джитсу әдісімен белдесіп, қарсыласын жеңеді.
1913
Троицк қаласында 18 рет белдесуге шығып, 18 рет жеңіске жетіп, бас бәйгені алады.
1927
«Қазақ даласының батыры» атағы беріледі.
1944–1945
Өз қаржысына ұшақ жасатуға атсалысады; алғыс хат алады, кейін «Құрмет белгісі» орденімен марапатталады.
Ескерткіштері мен атаулы орындар
- Шымкент қаласында Қажымұқан ескерткіші бар.
- Қажымұқан атындағы стадион, көше, спорт сарайлары бар.
Лақап аттары және тарихи әділетсіздік
Қажымұқанның әлемдік деңгейде алғаш танылған кезеңі — 1906 жыл. Алманияда өткен дүниежүзілік сайыста ол әлем чемпионы атанады.
Алайда сол кездегі саясат пен жарнама ықпалына байланысты оның қазақ екенін ашық айтпай, түрлі лақап аттармен күрестірген: Ямагата Мухунури, Иван Чёрный, Қара Мұстафа және т.б.
Революцияға дейінгі кезеңде ұйымдастырушылар мен баспасөз өкілдері оны бірде жапон, бірде маньчжур деп таныстырып, қазақ екенін көмескілеуге тырысқан.
Өмірмен байланыс: «Қазақстан барысы»
Қазіргі елімізде балуандарға қатысты ірі жарыстар өтуде. Соның бірі — «Қазақстан барысы». 2012 жылғы турнирде Бейбіт Ыстыбаев «Қазақстан барысы» атанды. Жеңімпазға алтын белбеу, 150 мың АҚШ доллары, «алтын тайтұяқ» және «темір тұлпар» табыс етілді. Бапкері Елдос Далабайға 50 мың АҚШ доллары берілді.
Бейбіт Ыстыбаев
- Лақап аты
- «Тараз Арланы»
- Туған жылы
- 1985
- Бойы / салмағы
- 193 см / 135 кг
- Туған жері
- Жамбыл обл., Талас ауд.
Спорттық мәртебе және жетістіктер
- Қазақ күресінен халықаралық дәрежедегі спорт шебері.
- Қазақ күресінен әлем және Азия чемпионы.
- 2011 жылғы «Қазақстан барысы» турнирінің күміс жүлдегері.
- Бапкері: Елдос Далабай.
Сабақты бекіту
Қажымұқан туралы не білдік?
Бүгінгі сабақта мәтін мазмұны арқылы Қажымұқанның тұлғалық болмысын, ерік-жігерін, әдіс-тәсілін және елге сіңірген еңбегін талдадық.
Топтастыру (сипаттау сөздері)
Қажымұқан: ірі денелі, балуан, дәу, қайратты, төзімді, күрескер.
Қажымұқан
қайратты, төзімді
күресті, жеңді, елге қызмет етті
Үй тапсырмасы
- «Қажымұқан» мәтінін бөлімдер бойынша оқу және баяндау.
- Балуанның өзге жетістіктері туралы қосымша мәлімет тауып келу.
Бағалау
Оқушылардың мәтінді түсініп оқуы, жауаптарының нақтылығы, талдау жасауы және белсенділігі ескеріледі.