Бауыржан туралы
Ұлы Жеңіс рухына тағзым
Ең алдымен, сіздерді келе жатқан Ұлы Жеңістің 65 жылдық мерейтойымен шын жүректен құттықтаймын! Бұл мереке — адамзат тарихында Отан қорғаудың өшпес өнегесін паш еткен ең елеулі оқиғалардың бірі.
Біз ар мен намысты ту еткен батырлар рухы алдында тағзым етеміз. Қан майданда от кешкендерге алғысымызды білдіре отырып, басымызды иеміз. Ел басына күн туғанда сіздер жауынгерлік ерлік пен елдіктің биік үлгісін көрсеттіңіздер.
Негізгі ой
Батырлардың ерлігі — жасымас жігердің, ұлы рухтың және халқымыздың рухани бірлігінің айғағы.
Бүгінгі ұрпақтың парызы
Ұлы Жеңістің маңызы мен мәнін қастерлеу, батырлардың есімін жүректе сақтау, құрметті тарихқа және ата-баба аманатына адалдықпен ұштастыру.
Биыл мемлекет басшысының тапсырмасымен мерекеге орай көптеген іс-шара ұйымдастырылып, ардагерлерімізге ерекше көңіл бөлінуде. Заман сынақтары мен қиыншылықтарына қарамастан, бұл бастамалар жалғасын табары сөзсіз. Отан үшін қасық қаны қалғанша күрескендерге қандай құрмет көрсетілсе де, артық етпейді.
Бауыржан Момышұлы: тұлға, ерлік, өнеге
Арнау жыр (үзінді)
Қол бастаған батыр едің,
Жүректе оты жанған жігіт едің.
Атаның алып қалған үміт-кегін
Қалың жауға қарсы бастап жөнелдің,
Қазақтың қайсар ноян жігіттерін.
Еріндей ертегінің қайта туған,
Ашуың атқан толқын айбатыңнан.
Кегінен қалың қазақ қайнап жігер,
Тасыған қайратыңмен жауға атылған.
— Бауыржан Момышұлы
Өмірдерек
- Туған күні
- 24.12.1910
- Туған жері
- Жамбыл облысы, Жуалы ауданы, Көлбастау ауылы
- Білімі
-
1928 — Шымкенттегі жетіжылдық интернат
1932 — Ленинград қаржы академиясы жанындағы курс
1950 — Жоғары әскери академия
Қызмет жолы (қысқаша)
- Соғысқа дейін: мектеп мұғалімі, аудандық атқару комитетінің хатшысы, милиция бастығы, Қызыл Армияда взвод және рота командирі, полк штабы бастығының көмекшісі.
- 1941 жылдан: Қазақ әскери комиссариатының нұсқаушысы.
- Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда: 316-атқыштар дивизиясының (кейін 8-гвардия) жасақталуына қатысып, дивизия құрамында майданға аттанды.
- Мәскеу түбіндегі шайқасқа қатысты; Панфилов атындағы 8-гвардиялық дивизияда батальон, полк командирі болды; 1944–1945 жылдары дивизияны басқарды.
- 1950–1956: әскери академияда сабақ беріп, тұрақты әскери қызмет атқарды.
- 1956 жылдан өмірінің соңына дейін: шығармашылық еңбекпен айналысты.
Негізгі еңбектері
«Бір түннің тарихы», «Біздің семья», «Москва үшін шайқас», «Жауынгердің тұлғасы», «Майдан», «Майдандағы кездесулер», «Офицер жазбалары», «Артымызда Москва», «Генерал Панфилов», «Төлеген Тоқтаров», «Куба әсерлері», «Ел басына күн туса», «Ұшқан ұя», «Мен әлі сәбимін», «Адам қайраты» және т.б.
Жинақтар
2000 жылы «Жазушы» баспасынан шығармаларының екі томдық жинағы жарық көрді.
Зерттеу еңбектері
1990–1991 жылдары «Соғыс психологиясы», «Қанмен жазылған кітап» еңбектері жарияланды.
Бауыржан туралы шығармалар мен туындылар
- А. Бек — «Волоколамское шоссе» (қазақ тілінде «Арпалыс», аударған Қ. Сағындықов).
- Ә. Нұршайықов — «Ақиқат пен аңыз» роман-дилогиясы.
- «Қазақфильм» — «Ел басына күн туса» көркем фильмі.
- Мәскеу академиялық драма театры — «Волоколамск тас жолы» спектаклі.
Марапаттары
Еске салу
Қазақ халқы тәуелсіздік алғаннан кейін батырдың асқақ рухын тағы бір мәрте ұлықтап, оның еңбегін жаңа деңгейде бағалады.
Нақыл сөздерінен
- Ердің туы — намыс.
- Сен жаудан қашсаң, өмір сенен қашады.
- Ерлік — елдің қасиеті, жүректілік — жігіттің қасиеті.
- Арпалысып жүріп алған абырой — өмірдің ең шынайы қасиеті.
- Қой бастаған арыстан тобынан арыстан бастаған қой тобы артық.
- Ер бақыты — ел қолында, ел бақыты — ерлер қолында.
Өз өлеңінен (үзінді)
Мен де адаммын жаратылған сүйек-еттен,
Менде де ар бар, ұят бар жан тебіренткен.
Қазақтың қарапайым бір ұлымын,
Арымды жаным үшін құрбан еткен.
Мұра және зерттеу: Мекемтас Мырзахметов пікірі
Мекемтас Мырзахметов — филология ғылымдарының докторы, профессор, Бауыржан Момышұлы мұрасы ХХІ ғасыр көгінде орталығының бас ғылыми қызметкері. Оның айтуынша, Бауыржан Момышұлының шығармаларының отыз томдығын баспаға дайындау жұмысы жүргізіліп, он бес томы жарық көрген.
Көптомдықтың мазмұндық өзегі
- Танымал көркем шығармалары және өмірінен алынған деректі жазбалары.
- Алты томға жуық хаттары енгізілген.
- Естеліктері, күнделіктері, баяндамалары шежіре ретінде жинақталған.
- Жарияланбаған өлеңдері де қамтылған (бір томға жуық).
Зерттеуші пікірінше, Баукеңнің жазуы — өз көзімен көрген шындыққа сүйенетін айқын да нақты баяндау. Ол «мен жазушымын» деп даурығып айтпаған, керісінше «мен шындықты ғана жазамын» деп ұстаным еткен. Кейіпкерлерінің бәрі — өмірде болған, өзі араласқан адамдар.
Жастар тәрбиесіндегі орны
Бауыржан Момышұлының шығармалары жас ұрпаққа патриоттық тәрбие беруде құнды құрал. Ұлттық идеологияның өзегін іздесек, Баукең еңбектеріне үңілу қажет.
Мінезі мен адамдық болмысы
Әскери тәртіптен туған қаталдықпен қатар, жаны жұмсақ, тез ашуланып, тез сабырға келетін құбылмалы мінезі де болғаны айтылады. «Атақ та, шатақ та берілді, бірақ отбасының жылылығы берілмеді» деген өкініш сөзі де келтіріледі.
Дос туралы толғаныс (үзінді)
Не керек маған махаббат? Жоқ!
Жәрдем, сүйеу? Жоқ!
Рахым, мейірім? Жоқ!
Не керек?
Маған керек — айтыс пен тартыс.
Айқас пен арпалыс қана емес,
Ойнас емес — ойлас.
Сиқыр емес — сырлас.
Құрдас емес — мұңдас.
Телі емес — тілектес.
Кем емес — тең.
Бірге қуанар, бірге құралар,
Маған дос керек!
Зерттеуде Баукеңнің беймәлім қырлары, достыққа адалдығы, замандастары мен ортадағы пікірталастары да сөз болады. Сондай-ақ, соғысқа аттанарда Құраннан жазылған сүрені тұмардай сақтап жүргені, ою ояту өнеріне жақындығы сияқты деректер де айтылады.
Еске алу, дәріптеу және қоғамдық бастамалар
Қазіргі таңда қоғамдық бастамалар арқылы Бауыржан Момышұлы есімін ұлықтау жұмыстары жалғасып келеді. 2007 жылдан бастап «Сауап» қоғамдық қорының қаржылай көмегімен Бауыржан Момышұлы атындағы нөмірленген «Құрмет белгісі» табысталып жүр.
Өз батырларымызды өзіміз дәріптемесек, оны басқа кім дәріптейді? Бұл — патриотизмді күшейтетін, тарихи жадымызды жаңғыртатын маңызды ұстаным.
Белгі мен медаль
Баукеңнің 95–100 жылдықтарына орай «Батыр шапағаты» медалі де табысталып келеді.
Нысандар
Алматыдағы саябақта Бауыржан Момышұлының ескерткіші, сондай-ақ есімі берілген әскери мектеп секілді нысандар халық жадын жаңғыртады.
Қоғамдық мәні
Мұндай бастамалар ұлт тарихындағы ерлік дәстүрін үзбей, жас буынға өнеге етуге қызмет етеді.
Қорытынды ой
Болашақ ұрпақ өткенді ұмытпаса, ерлер есімі өшпейді. Батырлар рухына құрмет — тарихқа, ата-баба аманатына құрмет.
Өсиет сөз (үзінді)
Бұл жалған еш пендеге тұрақ болмас,
Әйтеуір кімде болса, өлмей қалмас.
Есімі адамның өшпейді екен,
Артында ұрпақ жүрсе ұмыттырмас.
(Материал әдеби оқулықтар мен журналдардағы деректер негізінде жинақталып, редакцияланды.)