БАЯНДАМА Адамгершілікке тәрбиелеу құралы - еңбек пен ата - ана үлгісі (Ыбырай Алтынсарин)Балаға берілетін адамгершілік тәрбие дегеніміз не
Адамгершілікке тәрбиелеу құралы – еңбек пен ата-ана үлгісі (Ыбырай Алтынсарин)
Балаға берілетін адамгершілік тәрбие дегеніміз не? Оны қашан бастау керек? Ол не үшін қажет? Бұл сұрақтар жалпы білім беретін мектептің алдына қойылып отырған өзекті мәселелердің бірі.
Әрбір мектеп бітіруші оқушы мектептік кезеңде жасына сай және жеткілікті деңгейде адамгершілік білім алуы тиіс. Яғни бала адамгершілік құндылықтардың бастауларымен үздіксіз әрі жүйелі түрде сусындауы қажет.
Ерте басталған тәрбие – тұлға іргетасы
Қазіргі білім берудің маңызды бағыты – жас ұрпаққа рухани-адамгершілік тәрбие беру. Құнды қасиеттерге ие, рухани бай адамды қалыптастыру баланың дүниеге келген сәтінен басталуы керек.
Халық даналығы
«Ағаш түзу өсу үшін оған көшет кезінде көмектесуге болады, ал үлкен ағаш болғанда оны түзете алмайсың».
Сондықтан баланың бойына жастайынан ізгілік, мейірімділік, қайырымдылық сияқты адамгершілік құндылықтарды сіңіруде, сондай-ақ өзіне деген сенімділікті тәрбиелеуде отбасы мен педагогтардың рөлі шешуші.
Педагогикалық міндеттер және ұстаздың орны
Адамгершілікке тәрбиелеудің маңызды педагогикалық міндеттері – оқушылардың өмірге белсенді көзқарасын, саналылығын, сөз бен істің бірлігін қалыптастыру, сондай-ақ адамгершілік нормаларынан ауытқуға жол бермеу. Бұл – баланың жеке басының қалыптасуы мен дамуына тікелей әсер ететін аса маңызды сала. Ол арқылы баланың Отанға, еңбекке деген қатынасы айқындалады.
Тәрбие неден басталады?
Тәрбиелі ұстаз шәкірттерге жан-жақты тәрбиені ең алдымен адамгершілік тәрбиесінен бастайды. Өйткені ол оқушының сезімі мен сенімін белгілі мақсатқа бағыттап, іс-әрекетті дұрыс ұйымдастыруға ықпал етеді.
Нәтиже қандай болуы тиіс?
Осы негізде ұстаз шәкірттің ізгі ниетін, адалдығын, кішіпейілділігін нығайтып, қоғамдық ортадағы жауапкершілігін қалыптастырады.
Рухани-адамгершілік тәрбие – екі жақты процесс
Рухани-адамгершілік тәрбие – екі жақты процесс: бір жағынан, үлкендердің (ата-аналардың, педагогтардың) балаға белсенді ықпалы; екінші жағынан, тәрбиеленушінің өз белсенділігі. Бұл процесс баланың қылықтарынан, сезімдерінен және қарым-қатынас мәдениетінен көрінеді.
Педагогқа қойылатын талап
Белгілі бір мазмұнды іске асыра отырып, адамгершілік ықпалдың түрлі әдістерін қолдану және атқарылған жұмыстың нәтижесін, тәрбиеленушінің жетістігін ұдайы талдап отыру маңызды.
Адамгершіліктің негізі: нормалар, мінез-құлық, қарым-қатынас
Адамгершіліктің негізі мінез-құлық нормалары мен ережелерінен құралады. Олар адамдардың іс-әрекетінен, мінез-құлқынан көрініс тауып, моральдық өзара қарым-қатынасты реттейді.
Сана
Қоғам игілігі үшін еңбек ету, жауапкершілік пен әділдік туралы түсініктің қалыптасуы.
Сезім
Отанға сүйіспеншілік, мейірім, өзгеге жанашырлық және өзара көмекке дайын болу.
Іс-әрекет
Сөз бен істің бірлігі, еңбекке қатысу, күнделікті ортада мәдени қарым-қатынас орнату.
Бұл құндылықтар сана, сезім, мінез-құлық және өзара қарым-қатынастың бөлінбес элементтері ретінде қалыптасады. Олардың негізінде қоғамның қоғамдық-экономикалық құндылықтары мен ортақ игілік ұғымы жатады.
Тәрбие қайда және қалай жүзеге асады?
Баланың өмірге белсенді көзқарасының бағыты көбіне үлкендер арқылы тәрбиеленеді. Тәрбиелеу мен білім беру жұмысының мазмұны және формалары балалардың жас ерекшелігі мен мүмкіндігін ескере отырып нақтыланады.
Жүйелі қалыптасу ортасы
Күнделікті өмір
Үлкендердің үлгісі арқылы әдет пен дағдының орнығуы.
Еңбек
Қолдан келетін жұмысты ұйымдастыру, жауапкершілікке баулу.
Ойын және оқу
Ереже сақтауға, әділдікке, ынтымақтастыққа үйрету.
Демек, адамгершілікке және еңбекке тәрбиелеу жоспарлы түрде күнделікті өмірде, үлкендердің жетекшілігімен ұйымдастырылған іс-әрекетте, ойын мен оқу үдерісінде жүйелі түрде іске асуы тиіс.