Мұғалім мен оқушы қарым - қатынасы Тренингтің мақсаты
Тренинг тақырыбы
Мұғалім мен оқушы арасындағы қарым-қатынас
Тренинг мақсаты
Мұғалім мен оқушы арасындағы сенімді, ашық әрі құрметке негізделген қарым-қатынасты нығайту.
Тренинг барысы
Тренинг ережелері
- Белсенді қатысу — әр тапсырмаға шынайы араласу.
- Тыныштық сақтау — өзгені тыңдауға мүмкіндік беру.
- Ойды ашық айту — пікірді анық әрі сыпайы жеткізу.
- Бір-бірін сынамау — қауіпсіз орта қалыптастыру.
- Ынтымақтастық — қолдау көрсету және бірігіп жұмыс істеу.
1) Танысу тренингі
Уақыты: 3 минут
Қатысушылар бір-бірімен амандасып, өз есімін және бойындағы үш жағымды қасиетін атайды.
Мысал
Сәлеметсіздер ме! Менің есімім — Асылзат. Жағымды қасиеттерім: сабырлы, мейірімді, бауырмал.
2) Сергіту сәті
Мамандыққа байланысты стресс жиі кездесетіні белгілі. Сондықтан қысқа тыныс және дыбыс жаттығуларын орындаймыз: денеңізді босаңсытып, мұрныңызбен терең дем алыңыз. Демді шығарғанда бар дауысыңызбен төмендегі дыбыстарды айтыңыз.
А
Жалпы сауығу мен сергітуге көмектеседі.
Е
Қалқанша без жұмысына әсер етеді.
И
Миға, көзге және құлаққа әсер етеді.
О
Жүрек пен өкпеге әсер етеді.
У
Құрсақ маңындағы ағзаларға әсер етеді.
Х
Денені тазартуға ықпал етеді.
Ха
Көңіл күйді көтеруге көмектеседі.
Ескерту: бұл жаттығулар релаксацияға бағытталған. Қатысушылардың денсаулық жағдайы ескеріледі.
3) «Мұғалім мен оқушы қарым-қатынасы» психологиялық жаттығуы
Қазіргі қоғамда мұғалім мен оқушы арасындағы қарым-қатынас мәдениеті ерекше маңызға ие. Төмендегі жаттығу американдық психотерапевт Вирджиния Сатир ұсынған типологияға сүйеніп, өзара түсіністі жақсартуға көмектеседі.
Жаттығудың мақсаты
- Өзін-өзі тану, түсіну және тұлғалық даму тәсілдерін табу.
- Ойдың икемділігін, тапқырлығын дамыту.
- Ойлаудың дәлдігі мен жылдамдығын жаттықтыру.
- Өзінің және өзгенің даралығын құрметтеуді нығайту.
Өту барысы
Алдарыңыздағы ақ параққа аты-жөніңізді жазыңыз. Төмендегі төрт нұсқаның біреуін таңдап, белгілеңіз:
1) Мұғалім — басшы
2) Мұғалім — компьютер
3) Мұғалім — қиналушы
4) Мұғалім — таныс дос
Түсіндірме және ықтимал нәтижелері
1) Мұғалім — басшы
Беделі — билік. Оқушылардан сөзсіз тіл алуды, бой ұсынуды талап етеді. Қаталдыққа бейім болуы мүмкін, жиі кінәлап, қорқыныш арқылы ықпал етуге ұмтылады. «Мұғалім кез келген сұраққа міндетті түрде жауап беруі керек» деген ұстанымды қатты ұстанады.
Нәтижесі
Реніштің жиналуы, қақтығыстың артуы, шынайы диалогтың азаюы.
2) Мұғалім — компьютер
Беделі — белгілі бір саладағы жүйелі білім. Оқушылардан дәлел, логика, нақты жауап күтеді. Сөзі көбіне «Бәрімізге белгілі…», «Барлығы біледі…» деген тіркестермен басталып, салқын әрі қатаң естілуі мүмкін. Эмоциялық қолдау аз болады.
Нәтижесі
Оқушының өзіне сенімі төмендеуі, сабақтағы жағымсыз ахуал, әсіресе қиналатын оқушыларда мотивацияның бәсеңдеуі; уақыт өте пәнге қызығушылықтың жоғалуы.
3) Мұғалім — қиналушы
Беделі — қақтығысқа түспеуге ұмтылыс. Оқушылардан тыңдауды, тіл алуды сұрайды, бірақ көбіне ұсақ-түйек үшін де өзінен бас тартып, «тыныштық үшін» артық міндеттерді өз мойнына алады. Қақтығыстан қорқып, өзін жиі кінәлі сезінеді.
Нәтижесі
Шекаралардың әлсіреуі; кейбір оқушылардың мұғалімді басқаруға, талапты елемеуге бейімделуі.
4) Мұғалім — таныс дос
Беделі — танымалдық және жақындық. Оқушылардан жылы қарым-қатынас күтеді, мейірімді, кешірімшіл, жұмсақ болады. Дегенмен талап қою мен шекара белгілеу жеткіліксіз болуы ықтимал.
Нәтижесі
Оқушыларда жауапкершілік сезімінің төмендеуі, тәртіп пен оқу талаптарының әлсіреуі.
4) Ситуациялық жағдаяттар
Қатысушыларға жағдаяттар ұсынылады. Мұғалімдер оларды талдап, шешімін айтып қана қоймай, мүмкіндігінше іс жүзінде көрсетеді.
1-жағдаят
Болашақта журналист болғысы келетін оқушы физика сабағында: «Бұл пән менің болашақ мамандығыма қажет емес», — деп, кітап-дәптерін сөмкесіне жинастырып қойды.
Сіздің әрекетіңіз:
2-жағдаят
Математика сабағында күрделі есеп берілді. Алмас мұғалімнен жасырын түрде ұялы телефон арқылы есептерді шығарып отырды. Басында мұғалім оның белсенділігіне қуанып, таң қалды. Кейін күмәнданып, есепті өзі емес, телефон арқылы шығарып отырғанын байқайды.
Сіздің әрекетіңіз:
Қорытынды ой
Мұғалім мен оқушы арасындағы қарым-қатынас — сабақтың сапасын, оқушының мотивациясын және сыныптағы психологиялық ахуалды айқындайтын негізгі факторлардың бірі. Тепе-теңдік сақталған ортада талап пен қолдау қатар жүреді.